TÜRKMEN HALK ERTEKILERI

ERTEKILERIŇ TÄSIN DÜNÝÄSI
Ertekiler ata-babalarymyzyň halk hökmünde kemala gelip başlan döwürlerinden bäri däbini, dilini, dinini, edim-gylymlaryny, tebigatyny, haýwanat dünýäsini, jemgyýetçilik şertlerini, umuman, türkmeniň milli ruhuna mahsus bolan ähli sypatlary özünde jemläp, özbaşyna syrly dünýä bolup duran halk döredijiliginiň iň baý we gadymy görnüşleriniň biridir.
Beýleki halky eserlere garanda ertekiler şu günki güne çenli has giňişleýin öwrenildi. Türkmen halkynyň unudylyp barýan edebi mirasyny, däbini, gadymy medeniýetini dikeltmäge, türkmen halkynyň egsilmez ruhy baýlygy bolan halk döredijiligini öwrenmäge berilýän üns Garaşsyzlyk zamanamyzda has hem güýçlendirildi.
Ertekiler dünýäsi aýratyn özboluşly terbiýe mekdebidir. Olar öz okyjysyny terbiýelemekden ötri, oňa öz taryhynam, şu gününem, ertirinem ilik-düwme öwredip bilýär. Ertekilerdäki bu uly gudrat halk paýhasynyň önümidir. Ol ata-babalarymyzyň geljekki nesil üçin eden aladalarynyň netijesi. Tutuşlygyna alanyňda halkyň müň ýyllyklaryň dowamynda durmuşa synçylygy, tebigy hadysalara hem haýwanat älemine nazary, hut şolar bilen şertlendirilen dürli ynançlary we jemgyýete gatnaşygy bilen berçinlenen baý edebi tejribesiniň önümi bolan ol nusgalyk eserler halkyň şahyrana söz sungatynyň iňňän köp hem örän sagdyn mysallaryny özünde jemleýär. Şunlukda, olaryň her biri aýry-aýrylykda-da, ählisi bütewilikde hem halk paýhasynyň asyrlar boýy kemsiz syntgylanan şahyrana eserleri bolup durýarlar. Aslynda, ertekileriň ajaýyp nusgalarynyň hut biziň günlerimizde-de giň köpçüligiň islegine, gyzgyn söýgüsine beslenen edebi eserler hatarynda dilden düşmän aýdylyp, elden düşmän okalyp ýörülmeginiň düýp sebäbi hem şol hakykat bilen düşündirilýär.

Ertekiler häzire çenli özüniň öwreniliş taryhy boýunça üç topara bölünýär:
1. Durmuşy ertekiler.

2. Jadyly ertekiler.

3. Haýwanlar hakdaky ertekiler.

Elbetde, ertekileriň bu hili toparlara bölünmegi hem tötänden däldir. Bu ýagdaýa ertekini okan her bir adam ýokarky toparlaryň içki tebigatynyň biri-birine garanda tapawutlydygyna göz ýetirer. Bu barada häzire çenli edilen ylmy işleriň ählisinde diýen ýaly aýdylyp geçilendigini göz öňünde tutup, bu toparlaryň her biri hakynda aýratynlykda durup geçmän, ertekileriň umumy mazmunyndan gelip çykýan netijeler, ondaky türkmeniň milli häsiýetleri, türkmen halkynyň başdan geçiren taryhy döwürleriniň yzlary we medeniýeti barada gürrüň etsek has ýerlikli bolar.

Aman Kekilow

Gadym wagt bir garyp,

Sygyr çopan bolupdyr;

Kyrk ýaşyna baranda,

Ol bir aýal alypdyr.
Aýaly hem özi dek

Ýurduň belli garyby;

Ikisiniň bolupdyr-

Ne gallasy, ne gaby.
Ojuk-bujuk aldylar,

Ýaşansoňlar dört-bäş ýyl;

Bir sümelge salmaga

Kömekleşdi garyp il.
Iki gotur geçidi

Bu çopanyň bar maly;

Şol geçileň süýdünden

Gurt edýärdi aýaly.
Eden gurdun endigan

Tam üstünde serýärmiş;

Ähim edip it-guşdan,

Günde baryp görýärmiş.
Tiz wagtdan duýýar-da

Azalýanyn gurdunyň;

Dykgat bilen gözleýär

Sebäbini ol munuň.
Saklapdyrlar är-aýal

Gurtlarynyň daşyny;

Gije-gündiz hiç biri

Ýerde goýman başyny.
Bir Kör garga pel-pelläp,

Gonýar gurduň üstüne;

Çopan bilen aýaly

Tutýar muny dessine.
Öldürmekçi bolanda

Çopan bogup gargany.

Ol dillenip diýipdir:

“Howlukma sen, dur hany!
Gahar edip sen meni

Nähak ýere öldürme;

Goýber meni, azat et,

Hiç hili azar berme.
Men bir döwlet guşy men

Gondum seniň başyňa.

Iýsem, zadym örän kän,

Mätäç däl men aşyňa.
Ertir irden ýanyma

Gel, bereýin kän zady.

Kör garga diýip sorasaň.

Her kim biler bu ady”.
Çopan ony goýberdi.

Ynandy-da sözüne;

Sygyrlaryn tabşyrdy

Eýeleriniň özüne.
Şaýyn tutup ugrady.

Kör garganyň yzyndan

Edýärdi ol kän umyt

Onuň aýdan sözünden.
Uly süri çykypdyr

Ýolda onuň öňünden,

Kör gargany sorapdyr

Süriniň çopanyndan:
“Görkezsene, çopan dost,

Kör garganyň öýüni,

Asyl tapyp bilemok,

Kän gözledim men ony.”
“Şundan dogry gidiber,

Syr-da ýoluň boýuny;

Bardyr ýolda at bakan,

Aýdar onuň öýüni”.
Uzak wagt ýöränsoň

Duşdy oňa at bakan;

Muňa-da görkez-diýip,

Salgyny aldy çopan:
“Şundan dogry gidiber,

Syr-da ýoluň boýuny,

Düýe çopan duşanda,

Sora önuň öýüni”.
Duşýar düýe çopana,

Kän ýoly sökenden soň,

Ondan derrew soraýar,

Köp azap çekenden soň:
“Görkezene, çopan dost,

Kör garganyň öýüni.

Asyl tapyp bilemok,

Kän gözledim men ony”.
Çopan elin uzadyp:

“Görýärmiň sen hol bagy,

Beýikligne seret oň

Ýada salyp dur dagy.
Şu çarbagda Kör garga

Gündizine hem gije

Hiç bir ýana aýrylman,

Oturýandyr hemişe”.
Ýolagçymyz bir kemsiz

Salgy alansoň ony,

Çalt-çalt ädimläp,

Oňa ugrady göni.
Tiz wagtda ýetdi ol

Şol görünýän çarbaga,

Bilmän nirden girjegin,

Aýlandy sola-saga.
Ahyry ol bir ýerden:

“Garga!” diýip gygyrdy.

Garga görüp çopany,

Öz ýanyna çagyrdy.
Ony gaty hormatlap,

Nahar berdi, çaý berdi;

“Ýat-da dynjyň al” diýip,

Oňat ýerden jaý berdi.
Turandan soň, boş saçak

Berip onuň eline,

Diýdi: “Gymmatly bir zat

Berýän saňa, al ine”.
Çopan alyp, saçaga

Gaýta-gaýta seretdi,

Düşen ýaly aldaga,

Içinden pikir etdi:
“Bu Kör garga men-akmak,

Oýnadypdyryn özümi,

Nadanlygymy bilipdir,

Görende ol gözümi”.
Diýip çopan biçäre

Dürli oýa gidýärdi,

Ýiti-ýiti alarlyp,

Saçaga seredýärdi.
“Boşlugyna garaman,

Alyp git bu saçagy.

“Açyl, saçagym, açyl!”

Diý nahar gerek çagy.
Şonda açylyp saçak,

Dürli nahardan dolar,

Dünýäde islän zadyň

Barysy häzir bolar”.
Alkyş okap Kör garga,

Şatlanyp düşdi ýola;

Derrew geldi öýüne,

Çümüp her hil hyýala.
Öýe gele-gelmäşe,

Çagyrdy-da aýalyn:

“Nahar iýeli” diýip,

Ýuwdy derrew elini.
Haýran galyp aýaly,

Diýdi: “Nahar edemok”..

“Dürli nahar bar mende,

Senden nahar soramok.
Tizräjik ýuw eliň.

Kän galmagal etme-de;

Otur gel-de ýanymda,

Gepiňi köpeltme-de”.
Oturdylar ýanma-ýan

Är-aýalyň ikisi;

Nämüçindir äriniň

Bu gün üýtgeşik sesi.
Ýazdy orta saçagy,

Goltugyndan çykaryp;

Diýdi ynha şulary,

Öz sözüne bat berip:
“Açyl, saçagym, açyl!

Lezzetli nahar seçil!”
Diýende bu sözleri,

Saçak giňden açyldy,

Bu saçagyň üstüne

Nahar bary seçildi.
Aldyklaryna iýdiler

Aýaly hem-de äri,

Emma welin saçagyň

Egsilmedi nahary.
Dürli-dümen nahardan

Garynlar boldy göjek,

“Ýapyl, saçagym, ýapyl!”

Diýdi, ýapyldy saçak.
Görüp muny aýaly

Örän gaty şatlandy.

Öz göwnüne özi onuň

Bagt atyna atlandy.
Mundan soňra üç-dört gün

Geçirdi-de aradan;

Aýalyna ýüz tutup,

Äri dillendi birden:
“Besdir. aýal, kän tutduk

Garyplygyň ýasyny;

Myhmanlyga çagyrjak

Ýurdumyzyň şasyny!
Gelende gözi bilen

Görsün biziň baýlygmyz;

Indi bizi tanasyn,

Gidendir gedaýlygmyz!”
Içi ýanyp ärine

Gahar bilen garady.

Çasly çykýan ses bilen

Adamsyny darady.
“Göterniksiz, eý, akmak!

Näme boldy aklyňa?!

Patyşany çagyrmak

Nämäňe gerek saňa?!
Elli ýaşa barypsyň,

Heý, gapyňdan geldimi?

Ýolda-yzda görende,

Salamyňy aldymy?
Garyplygyň laýyna

Ýene bizi batyrar.

Baýlygyňy alar-da,

Garyplygyň getirer.
Hiç wagtda ol asyl

Gapymyzdan gelmesin.

Garyplygmyz, baýlygmyz

Hiç haýsyny bilmesin!”
Çopan razy bolmady.

Garşylygna aýalyň:

“Patyşadan ýüz öwrüp,

Näme seniň hyýalyň?
Asyl işiň bolmasyn,

Baýlyk tapan meň özüm.

Arrygyňy gynama,

Geçmelidir meň sözüm!”
Jedelleşip kän wagt,

Är sözüni gögertdi.

Çagyrjagyn haýsy gün

Şasyna habar etdi.
Çakylygna çopanyň

Ynanmady şa ilki.

Soňra diýdi: “Gideýin,

Geň bir zat bardyr, belki.
Ugursyz ýere çagyrsa,

Zyndana-da basdyryn,

Gazap edip men onuň

Ýurduna ýel ösdirin!”
Wadaly gün gelende,

Şa çopanka ugrady;

Bu gün şanyň hatyrna

Çopan desga gurady.
Şanyň ýeke özi däl.

Topar-topar weziri,

Şagalaňa goşulyp,

Gelipdir bar emiri.
Mundan başga ýene-de

Ýüzläp-müňläp goşuny

Myhmanlyga gelenleň

Saklaýardy daşyny.
Ýazdy çopan saçagyn

Hemme geljek gelensoň,

Sanawajyn sanady,

Bary taýyn bolansoň:
“Açyl, saçagym, açyl!

Lezzetli nahar seçil!”

Peýda boldy şu sagat

Dürli nahar ortada,

Beýle nahar gelenler

Görmändirler hiç ýerde.
Agzyn açyp patyşa

Galdy akly haýranda;

Öz öýünde görmegik

Geň zatlary bar munda.
Tapgyr-tapgyr oturdy

Patyşasy, weziri,

Iýen däldir mundan öň

Şu günki dek hiç biri.
Pes gelmedi bulardan

Galanlaryň-da bary,

Emma welin saçagyň

Egsilmedi nahary.
Keýplerini kökleşip,

Ugradylar myhmanlar.

Gaty razy boldular

Begler, emirler, hanlar.
Şa baransoň öýüne,

Kän oturyp oýlandy;

Çuň pikirde iki ýan

Öý içinde aýlandy.
Başyndaky pikiri

Asyl goýmady ony.

Gyssanjyna ahyry

Çagyrdy wezirini.
Ynjalygy bolmady

Gezip, oturyp, ýatyp,

Gelenden soň weziri,

Diýdi oňa ýüz tutup:
“Çopan ogly çopana

Nämä gerek şol saçak?

Maslahat bilseň, wezir,

Ony elinden aljak”.
“Şahym, gulak goýsaňyz,

Bizden size maslahat,

Diňe ýurduň şasynda

Bolmalydyr beýle zat”.
“Onda çapar iberiň,

Getirsinler şu günde,

Ony ele almasam,

Sabyr galmady mende.
Eger berse gaýtawul,

Kellesini getiriň.

Haýal etmän, permanym

Tizden ýerine ýetiriň!”
Şahyň beren permany

Ýetirildi ýerine,

Çopanmyzyň saçagy

Onuň öňünde ine.
* * *
Saçak elden gidensoň,

Bu biçäre çopanyň

Gara güni başyna

Ýene gaýdyp geldi onuň.
Ýer ýumruklap aýaly,

Urýar dady-perýady:

“Ylahym patyşanyň

Gyrylsyn-a zürýady”.
Zowzanaklap ahyry

Geçdi öýnüň törüne,

Gaharyna aglady,

Käýinjiräp ärine:
“Bu zatlaryň barynyň

Günäkäri sen-özüň;

Agla indi ölinçäň,

Goý, seniň çyksyn gözüň!
Çagyrma diýip kän aýtdym,

Ýadyňdamy men saňa?!

Aldyň alty şaýyňy,

Hezzet edip sen oňa!
Hezzet edip eşege,

Kim alypdyr aklygy

Ýersiz-ýere mesirgäp,

Götermediň doklugy.
Saýgarmadyň geleni:

Dostmy saňa ýa duşman,

Indi tutup içiňi,

Geçeniňe et puşman.
Nämämize gerekdi

Şalar bilen gatnaşyk.

Olar üçin, unutma,

Bizden gowudyr aşyk!”
Bu ýangynly sözleri

Ýagdyrsa-da aýaly,

Gaýtawula çopanyň

Häzirlikçe ýok haly.
Ýüzýärdi ol gulaçlap

Çuň pikiriň deňzinde,

Uly ahmyr hem gynanç

Mese-mälim ýüzünde.
Aladaly bu döwür

Ýetdi bernäçe güne,

Çopan pahyr Kör garga

Baryp ýüz tutdy ýene.
Aýtdy oňa jikme-jik

Bolan işleň baryny

Hem-de ondan sorady.

Ar almagyň tärini.
Diýdi: “Seniň şa bilen

Asyl oýnuň deň gelmez,

Şalar bilen dalaşsaň,

Işiň aňsat oň bolmaz.
Ýöne saňa men ýene

Gymmatly zat bereýin,

Patyşaňyz şony-da

Hany alsyn göreýin.
Eger başa iş düşse,

Ýetir ahy-zaryňy;

Şonda şadan çykarys

Öňki-soňky aryňy”.
Diýdi-de ol çopana

Berdi oňat elguşy;

“Örän oňat idetseň,

Şundan taparsyň aşy.
Günde birin gaçyryp,

Guzlaýany gyzyldyr;

Muny oňat saklasaň,

Seňki onsoň hezildir”.
Elguşuny alansoň,

Çopan gaty şatlandy,

Alkyş okap Kör garga,

Öýe tarap atlandy.
Öýde ýeke galypdy,

Ol gidende aýaly;

Için tutup, ah çekip,

Ýamandy onuň haly.
Dünýäsinden käýinip,

Ah çekýärdi her demde;

Her sagady pahyryň,

Geçýärdi gaýgy-gamda.
Duýman durka aýaly,

Çopan girdi gapydan;

“Ýeri, niçik boldy?” diýp,

Derrew sorady ondan.
“Heý-de meniň öňümde

Bolarmy, heý bitmez iş?!

Ynha saňa getirdim

Gyzyl guzlaýan bir guş.
Saçagyň hem çeni däl

Elguşunyň gymmaty,

Dünýäde hiç bir zadyň

Tyllaça ýok hümmeti.
Meniň indi işim ýok,

Näme etseň özüň et.

Ine gyzyl gaznasy,

Maksat-myradyňa ýet!”
Ýyljyraklap aýaly

Aldy guşy eline,

Gaýgy-gamyň barysy

Gitdi ýazyň ýeline.
Gelen gününden başlap,

Berdi günde birini,

Tygşytlady aýaly,

Tapdy onuň ýerini.
Çopanmyz hem aýalynyň

Göwnüni hiç ýykmady,

Indi asyl ol onuň

Diýeninden çykmady.
Başaladylar almaga

Gerek-ýarak şaýlaryn,

Tiz wagtyň içinde

Düzetjekler öýlerin.
Çäýnek-käse alynyp,

Çalşyrdylar düşegi.

Täzelendi çopanyň

Çaryk, dony, guşagy.
Gün geldikçe köpelip,

Basym biljekdi bary,

Emma guşuň tiz wagt

Şaha ýetdi habary.
Şa eşiden badyna

Gyzylly guş tarypyn,

Çagyrdy-da wezirin

Gazaply diýdi gepin:
“Şu sagadyň özünde

Getirmeli şol guşy,

Gelmese, günäliniň

Hökman kesiler başy!”
Wezir oňa baş egip,

Işi ýerne ýetirdi;

Ýarym sagat içinde

Guşy köşge getirdi.
Ýene ajy aýralyk,

Ýene gaýgy-alada...

Tapawudy öňküden-

Igenç ýokdy arada.
Bakýardylar är-aýal

Bir-biriniň ýüzüne,

Ikisi-de alaçsyz

Ýaş aýlady gözüne.
Doýmaz-dolmaz zalyma

Ikisi hem gargady.

Ýene çopan biçäre

Kör gargaňka ugrady.
Baryp oňa ýene-de

Aýtdy ahy-zaryny;

Indi görüň, Kör garga

Görkezmekçi zoruny.
Görkezdi ol çopana

Äpet uly tokmagy:

“Şuny alyp gitdäni,

Ýom-ýok et ol akmagy!
Eder ony ýer-ýegsan:

“Kak, tokmagym, kak!”diýseň.

Durar, hiç zat etmez ol:

“Dek, tokmagym, dek!” diýseň.
Saçagyňy, guşuňy

Hökman ondan alarsyň;

Şu tolmagyň arkaly

Şadan halas bolarsyň”.
Alkyş okap Kör garga,

Düşdi ýene ýoluna;

Öýe gelip etjegin

Aýtdy ol aýalyna.
Şatlandy-da aýaly,

Diýdi: “Gaty bolupdyr.

Bu zalymyň Kör garga

Hötdesinden gelipdir.
Asyl meniň özümem

Seniň bilen gideýin;

Bir özüňe kyn bolar,

Menem kömek edeýin”.
Tokmaklaryn göterip,

Tirkeşdiler gitdiler;

Batly-batly ýöreşip,

Şa saraýna ýetdiler.
Äri alyp tokmagyn,

Girdi saraý içine;

Ortasynda goýdy-da,

Çykdy ýene daşyna.
Gazap bilen şasyna:

“Edişime bak!” diýdi;

Daşrakda durdy-da:

“Kak, tokmagym, kak!” diýdi.
Tokmak böküp başlady

Eşidende bu sözi.

Doldy derrew tozandan

Dury asmanyň ýüzi.
Tam-tarsyny tekizläp,

Geçdi köşgüň daşyna,

Bir bökende ony-da

Ýumurdy şa başyna.
Wezirinden, şasyndan

Sypdyrmady birisin;

Baryn guma basdyrdy,

Galdyrmady dirisin.
Çopan daşdan şatlanyp:

“Dek, tokmagym, dek!” diýdi,

“Boldy, kän iş bitirdiň,

Indi bärik bök!” diýdi.
Tokmak goýup kakmagyn,

Eýesine ýüzlendi;

Şunluk bilen bir kemsiz

Zulum ojagy düzlendi.
Guşy, saçagy alyp,

Goýmadylar hiç bir zat.

Bu habary eşidip,

Bütin iller boldy şat.
Nakyl:
Ýakma - bişersiň, gazma - düşersiň.
okuwa gitmankam okap öwrenen hekayam ...

Umuman, ertekileriň haýsy birini alyp görseň, onda türkmen häsiýetiniň iň irki döwürlerden başlap, hamyrmaýasy halallykdan, ynsaplylykdan, lebzi halallykdan, arassa ahlakdan kemala gelendigini synlamak bolýar. Ynsapsyzlyk, ygrarsyzlyk, lebzi haramlyk, açgözlük, husytlyk ýaly ýaramaz ynsan sypatlarynyň türkmeniň ahlak düzgünlerine sygyşmaýandygy bolsa, diňe bir durmuşy ertekilerde däl, eýsem, jadyly we haýwanlar hakdaky ertekileriň hem içinden eriş-argaç bolup geçýär.

Ýokarda sanalyp geçilen arassa ahlak sypatlaryny özünde jemläp bilen ynsanlaryň adalatly, beýik jemgyýeti gurup biljekdigine, şol jemgyýetiň hem öz köküni asyrlaryň çuňluklaryna urup, baky ýaşajakdygyna pederlerimiz göz ýetiripdirler. Şol sebäpli-de, olar özleriniň nesil dowamaty bolan çaga terbiýesine aýratyn ähmiýet beripdirler. Olar özleriniň geljekki nesilleriniň edepli-terbiýeli, akyllypaýhasly, öňdengörüjilikli, sabyr-kanagatly hereket etmeklerini arzuwlap, “Akylyň bolsa akyla eýer, akylyň bolmasa nakyla” diýip, özleriniň nusga alarlyk durmuş tejribelerini ündäpdirler.

Ynsan terbiýesinde möhüm orun tutýan watansöýüjilik, edeplilik, dogruçyllyk, paýhaslylyk, agzybirlik, zähmetsöýerlik ýaly meseleler türkmen halk ertekileriniň içinden eriş-argaç bolup geçýär. Oňa “Akylly daýhan”, “Dogruçyl oglan”, “Döwlet we gelinler”, “Garynja we gurbaga”, “Ýeri ýeňen daýhan” we ş.m. başga-da birnäçe ertekiler mysal bolup biler. Şeýle ertekileriň üsti bilen hem ata-babalarymyz öz unan, uýan ahlak sypatlaryny nesillerine geçiripdirler. Parasatly pederlerimiz ynsanyň içki hem daşky gözelliginiň jemaly bolup durýan ruhubelentligiň ýaşlaryň durmuşyna, edebine, terbiýesine, ahlagyna täsir edýändigine hem oňat göz ýetiripdirler.

Umuman, ertekileriň haýsy birini alyp görseň, onda türkmen häsiýetiniň iň irki döwürlerden başlap, hamyrmaýasy halallykdan, ynsaplylykdan, lebzi halallykdan, arassa ahlakdan kemala gelendigini synlamak bolýar. Ynsapsyzlyk, ygrarsyzlyk, lebzi haramlyk, açgözlük, husytlyk ýaly ýaramaz ynsan sypatlarynyň türkmeniň ahlak düzgünlerine sygyşmaýandygy bolsa, diňe bir durmuşy ertekilerde däl, eýsem, jadyly we haýwanlar hakdaky ertekileriň hem içinden eriş-argaç bolup geçýär.

Ýokarda sanalyp geçilen arassa ahlak sypatlaryny özünde jemläp bilen ynsanlaryň adalatly, beýik jemgyýeti gurup biljekdigine, şol jemgyýetiň hem öz köküni asyrlaryň çuňluklaryna urup, baky ýaşajakdygyna pederlerimiz göz ýetiripdirler. Şol sebäpli-de, olar özleriniň nesil dowamaty bolan çaga terbiýesine aýratyn ähmiýet beripdirler. Olar özleriniň geljekki nesilleriniň edepli-terbiýeli, akyllypaýhasly, öňdengörüjilikli, sabyr-kanagatly hereket etmeklerini arzuwlap, “Akylyň bolsa akyla eýer, akylyň bolmasa nakyla” diýip, özleriniň nusga alarlyk durmuş tejribelerini ündäpdirler.

Ynsan terbiýesinde möhüm orun tutýan watansöýüjilik, edeplilik, dogruçyllyk, paýhaslylyk, agzybirlik, zähmetsöýerlik ýaly meseleler türkmen halk ertekileriniň içinden eriş-argaç bolup geçýär. Oňa “Akylly daýhan”, “Dogruçyl oglan”, “Döwlet we gelinler”, “Garynja we gurbaga”, “Ýeri ýeňen daýhan” we ş.m. başga-da birnäçe ertekiler mysal bolup biler. Şeýle ertekileriň üsti bilen hem ata-babalarymyz öz unan, uýan ahlak sypatlaryny nesillerine geçiripdirler. Parasatly pederlerimiz ynsanyň içki hem daşky gözelliginiň jemaly bolup durýan ruhubelentligiň ýaşlaryň durmuşyna, edebine, terbiýesine, ahlagyna täsir edýändigine hem oňat göz ýetiripdirler.

Başga kim ertekiler barada bilýär? Kim näme aýtmak isleýär?

Bellenil$i ýaly ertekiler çagalar ü/n edep mekdebidir.ertekilerìñ ùsti b/n çagalar diñe dogry sözlemelidigni, ene-atany hormatlamany,ýene-ýene ýag$y hâsiýetleri öwrenýärler.allam pena bersin.

Başga kim ertekiler barada bilýär? Kim näme aýtmak isleýär?

Türkmen Halk Ertekilerine goshant goshjagyñyz barmy arañyzda?

Ata-babalarymyzyň döreden bu kämil eserlerinde biz türkmen halkynyň milli tebigatyna bap gelýän ösen medeniýetiň, sungatyň, ylmyň yzlaryny görýäris. Ertekilerde öý edebiniň düzgünlerinde terbiýäniň esasy ugurlary anyk kesgitlenilýär:

1. Ulyny sylamak.

2. Kiçini söýmek.

3. Ata-enäni arzylamak.

4. Arassa hem ykjam geýinmek (daşky biçim).

5. Öýde öz gazanan, der saçan zadyňy saklamak.

6. Öýüň bezegi, ýerli-ýerindeligi, göze gelimliligi, arassalygy.

7. Öýüňi, öýüň içindäkileri, öýüň daşyny-goňşularyňy, golaýlaryňy, syrgynyňy goramak.

8. Ruhubelentlik.

9. Gyz-gelin bezegi.

Ertekiler halkyň urp-adatyny, däp-dessuryny yzarlamakda ygtybarly çeşme bolup hyzmat edýär.