Mammetweli Kemine

MÄMMETWELI
KEMINEŞahyryň ömri
Kemine 1770-nji ýylda Saragt töwereginde Garadöwletiň maşgalasynda eneden
dogulýar. Onuň ýaşlygy Saragt hem Mary töwereginde geçipdir. Ol ilki Saragtda
oba mekdebinde okaýar. Soňra şol ýerde bir ahundan ýörite sapak alýar, emma
bu hem Mämmetweliniň bilesi geliji ýüregini kanagatlandyrmaýar. Halk
arasyndaky gürrüňlere görä Kemine Buhara medreseleriniň birinde okapdyr.
Bilimini kämilleşdirmek maksady bilen ol Hywa Äraly işanyň ýanyna gidýär.
Şahyr Äraly işan pirden öz döwrüniň kemsiz bilimini alýar we Äraly işan ýaly
döwrüniň meşhur piri bilen deň derejede sowady bolan adam bolupdyr.
Kemine obadaşy bolan Gurbanbagt diýen gyz bilen maşgala durmuşyny gurýar.
Bularyň Allaýar hem Hudaýýar diýen iki ogly bolupdyr.
Şahyr deň-duşlary bilen oturşmagy, saz-söhbeti söýen şahandaz adam
bolupdyr. Ol Aly bagşy atly döwrüniň belli bagşysy bilen ýakyn gatnaşykly
bolupdyr. Aly bagşynyň Keminäniň goşgularynyň biziň günlerimize ýetip
gelmeginde hyzmaty örän ulydyr. Sebäbi bagşy Keminäniň şygyrlaryny heňe
geçirip, halk arasynda aýdym edip aýdypdyr we ýaýradypdyr.
Keminäniň öz döwürdeş klassyk şahyrlary Mollanepes, Şabende, Talyby bilen
hem ýakyn gatnaşygy bolupdyr. Şahyrlar mahal-mahal duwşuşyp, goşgy şygr
aýdyşypdyrlar, degişipdirler, gülküli gürrüňler edipdirler.
Kemine 70 ýaşap, 1840-njy ýylda aradan çykypdyr. Şahyryň nebereleri
häzirki Baýramaly, Türkmengala etraplarynda ýaşaýar.




                             Keminäniň lirikasy
Keminäniň çuňňur
many-mazmunly, giň temaly döredijiligi bar. Döwrünüň wajyp meseleleri şahyryň
hemişe üns merkezinde bolup, olara ynsanperwer kalby, Allatagallanyň bagş
eden doga-bitdi pähim-paýhasy bilen baha beripdir. Hususan-da, durmuşy
temadan ýazan goşgulary, döwrüniň sosialgatnaşyklaryna häsiýetnama berýän
eserleri, yşky lirikasy Keminäniň adyny ählihalk söýgüsine mynasyp edipdir.

Mämmetweli Kemine

(1770-1840)

Mämmetweli Kemine türkmen halkynyň arasynda sarpasy belent tutulyp, ady
dillerden düşmän gelýän iň meşhur klassyklaryň biri hem Keminedir. Satiranyň
taýsyz ussady Kemine garyp- pukaranyň çyn hossary, arslan ýürekli arkadagy hem
şahyry hökmünde şan-şöhrata eýedir.

XIX asyr türkmen edebiýatynda ýüz görmän, ýagşa-ýagşy, ýamana-ýaman diýip
bilen iň demokratik şahyr Mämmetweli Keminedir.