Ylmyň hakykaty - 3
Ýaşlyk wagtynda, Gürgan şäherinde, döwrüň meşhur alymlaryndan üç ýyl ylym öwrenen Muhammed Gazali, öz ýurdyna, Tus şäherine gaýtmak üçin ýola çykýar. Ýolda kerwen garakçylar tarapyndan talanýar, şol sanda Gazaliniň sapaklarda ýazan ençeme depderlerini, kitaplaryny hem alýarlar. Gazali depderlerini we kitaplaryny almak üçin talaňçylaryň yzyndan gitýär.
Gazali, garakçylara şeýle diýýär: “Bu ylymlary öwrenmek üçin ýurdymy terk etdim. Gürgana gitdim, bütin ylymlar bu depderleriň içinde.”
Şonda garakçylaryň lideri, Gazaliniň ömrüni üýtgetjek şu soragy soraýar: “Ylym öwrendim diýýärsiň emma eliňden bu depderleri alsak ylymsyz galýarsyň, bu nähili bolýar?”
Bu sözleriň dogrulygyna düşinen Imam Gazali, depderlere we kitaplara bagly bolmajak şekilde ylym öwrenmegiň ugryna çykýar, köp okaýar we maglumatlary ýat tutýar.
Arşivin durumu
● Tam metin
● 41/41 yorum korunmuş
Yayımlandığı site: ertir.com · Kaynak: Web Archive kopyası — ertir.com, 19 Mayıs 2012 · Orijinal sayfayı gör ↗
Yorumlar 41
Döwrüň weziri Nizamul Mülk, Imam Gazalini Bagdad’daky Nizamiýýe mekdepiniň rektory hökmünde belleýär.
Imam Gazali, bu medreseden gysga möhletiň içinde ençeme talyp çykarýar we meşhur bolýar, köp hormat görýär ýöne oňa görkezilen bu hormatlary kabul edip bilenok, wezipesini taşlap, tasawwuf ýoluna girýär. Hakykatyň, şübhesi bolmadyk düşinjeniň ýoluna girýär. Öz ýazan awtobiografiýa kitapynda (El Munkiz’u mine’d Dalal), hakykatyň gözleginde düýpli bir şübhe bilen jedelleşip, soňunda ýüregindeki nur bilen bu şübheleri ýeňendigini görmek mümkin. Ýöne bu şübhe iman baradaky şübhe däldir, ylmyň hakykaty, barlygyň hakykaty baradaky şübhelerdir!
Filosofiýany gowy öwrenýär, emma filosof bolmak üçin däl, filosofiýanyň tankytçysydyr. Ençeme filosofiýa tankyt kitaplary ýazýar. Bu metod bilen ýazan kitaplary Ýewropa filosoflary tarapyndan hem tanalyp okalýar, meşhur bolýar. Hatda “pikir etýän bolsam diýmek men bar” sözleri bilen Dekarta, “sebäp bilen netije arasynda derwaýys bir bag ýokdur” sözleri bilen David Hume, “akyl hemme meseleleri düşinip bilmez” prensipi bilen Kanta ylham bolandygy aýdylýar.
Imam Gazali:'Ynsan hakykaty, ýürek bilen düşiner. Barlygyň hakykaty, ylmyň hakykaty kalp bilen öwreniler.' diýýär.
Turkmen bolanmy bu adam,milleti name?
Ynsan unutgandyr. Eliňde bilýänleriň ýazylgy depderiň bolmasa, ýat tutanlaryň wagtyň geçmegi bilen ýa üýtgär ýa-da ýiter. Bir-ki sözi ýa-da sozlemi köp gaýtalabereňde başga söze geçip gidişi ýaly. Akylyňa we ýadyňa bil baglamak ynamdardyr öýdemok.
filosofiýa erbet zatmy eýsem ?
ylmyň hakykaty akyl bilen öwrener dälmaý. bärde çatyşmazlyk bar ýaly.
ps: ýürege düşginçligim üçin bagyşlaň.
Döwrümizde, kompýuteriň, internetiň, googlyň barlygy bizi öwrenýän zatlarymyzy ýat tutmakdan, pikir ýöretmekden alyp goýýar. Ylym öwrenmek üçin zehin we ýatkeşlik gereklidir. Ýatkeşligimiziň peselmegi, hem kino, TW, kompýuterlerden , hem harama nazar etýän gözlerden bolup biler. Pikir ýöretmezlik ýaltalykdan. Akyl ulanmak üçindir. Akly ulanyp mantyk bilen seljermeli. Bilmedim, birileri ýaly älem başda bir nokatdy, nokat ulaldy, soň ulalyp ulalyp soňynda kiçeler, soň ýene ulalar, ulalyp-kiçelýär, kiçelip-ulalýar diýp ýörmeli däl. Bu näme älemi tennis topy diýp öwretdilermi? Akyl bar emma mantyk ýok, sebäbi akyl ulalylanok.
filosofiyani owrenipdir diyya, belkide filosoflarin beryan kelle bulashdyryjy soraglaryny jogaplamak uchin owrenendir, aslynda filosofiyanin ozi hemme taraplayin seredenindede birhili ynsan diyilyan zady materiallashdyryp tashlayar, bu bolsa ynsanyn hakykat gozlegi yolunda, ansat azashdyrmaga yeterlikdir..
Aslynda, ylmyň hakykaty seriýasy, şahslar barada däl, öňki ýazgylarda Abdulkadyr Geýlani, Mahmud Hudaýi bu gezek Imam Gazalini ýazdym emma, esas ylmyň hakykaty barada pikir alyşmak. Ylym öwrenmegiň maksatlary, metodlary barada.
guychli bir alymyn sheyle sozi bar: unutmajak bolsanyz sag elinizden komek soran diyya!
Hz. Aly (r.a.): 'Ylym kellede däldir, ýürekdedir.' Näme üçin? sebäbi ylym nurdyr. Aýdyňlatýar. Bu nur ýürege dogýar. Akyl hasap üçin, hikmet üçin. Mantyk üçin.
Hujjetul Islam Ymam Muhammed Gazzali hz. garakcylaryn usti bilen depderde bolan ylymlaryn peydasyzdygyny dushunip, shol peydasyz ylymlardan peydaly we hayyrly ylymlara yuz tutdy. Yzyna dolanyp depdere garashly bolmakdan gutuldy. Sonra bu bolan wakalardan hareketle ynsanlygy, ylmyn garakcylary bolan filosoflaryn usti bilen peydasyz ylym bolan filosofiyadan halas etmegin carelerini gorkezdi. Ynsanlyga filosofiya bedel hikmet, irfan, hakykat, ma'rifet ylymlaryny miras goydy.
Aslynda Gazaly sopy bolan, sopylar ýeke bir taryh bilen filosofiýa bolman eýsem matimatiak fizika we himiýadanam üstin çykan,sopylar hakykaty öwrenmekde gaty kän işler geçiren,meni begendirýan zat, sopylaryň käp bölegi Tm-aň terotoriýasynda geçen, häzirlikçe sopylar barada maglumat ýygnaýan bir gün dygkatyňyza hödurlemekçi!
howwo dogry sag eline patyladyp 1000 dollar goýsaň bitýädä 🙂
dost, o tayda bashga zat diyiljek bolyar oytyan, at oynatmada goninden gel hany 😉
Ylym ylym bilmekdirYlym özüň bilmekdirSen özüňi bilmesenÝa nije bu okamakdyr(Yunus Emre)
Ylmyň hakykady özüňi bilip tanamak.
Aristo`nuň hem gapysynda şol ýazgy bar eken. Eý adam, Özüňi bil(tana)
Ymam Gazali Togrul begin, Alp Arslanyn, Malik şanyn döwürlerinde yaşap geçipdir. Şol döwür hem siyasi hemem düşünje tarapdan bulam bujarlyk bolan döwri eken. Bagdatta Abbasylaryn guyji gowşap başlan, Selçuklylaryn hem güyç alan seneleri eken. Yewropada bolsa Endülüs Yslam döwleti gowşan wagty, musulman topraklaryny almak üçin Haçly yörişlerin hem peyda bolan döwridir.
Malik Şa we onun weziri Nyzamülmülk her giren söweşinden yeniş bilen dönüp git gide yslam döwletinin teritoriyasyny gineltyan eken, hemem git gide yslam üniversitetlerini gurup ylym taydan hem gowy ösdüryan eken. Ylmy we güyç taydan musulmanlara üstün çykyp bilmeyan Yewropa bolsa halkyn içine sapyk, yalnyş düşünje atmakdan gayri alaç tapmaz bolupdyr. İmam Gazalinin hem esasy maksady her baran yerinde bu sapyk düşünjeleri halkyn içinden ayirmak bolupdyr. öz ylmy kemaly bilen her sorag yüze çykan temany il içinde şüphe galmajak derejede doly açyga çykarypdyr. ol öz doglan yeri Tusda hem ölmezinden bir medrese açty. her bolan şaherinde gaty köp okuwçy yetişdirdi.
Ymam Gazali ölmezinden önki bütün gije (1111 nji yil, Jemazylowwal ayi) Kuran okap geçirdi we ertir namazyny okap özüne kepen getirmeklerini islapdir. kepeni öpüp alnyna degirip öz otagna giripdir. içerde galmaly wagtyndan has köp galanson gaygy edip içeri girip görseler kepeni geyilgi yüzü kybla dönük, amanadyny tabşyrandygyny göryaler. Baş ujunda bolsa şu bentler yazylgy eken:
Beni ölü gören ve ağlayan dostlarıma, Şöyle söyle, üzülen o din kardeşlerime:“Sanmayınız ki, sakın ben ölmüşüm gerçekten,Vallahi siz de kaçın buna ölüm demekten.”
.......
Ben bir serçeyim ve bu beden benim kafesim.Ben uçtum o kafesten, rehin kaldı bedenim.
.......
Bana rahmet okuyun, rahmet olunasınız.Biz gittik. Biliniz ki, sırada siz varsınız.
Son sözüm olsun, “Aleyküm selam” dostlar.Allah selamet versin, diyecek başka ne var?
Hazirki dowrun talyplarynyn onunden garakcylar cyksa, talyp depderimi al, pulumy alma diyerdiler.
paylassan peydalanarys...
Pygamber efendimiz (SAW) Miraçta Hz. Musa (As) bilen görüşende Hz Musa pygamberimize yüzlenip: menin ymmatymyn alymlary İsrayil ogullaryna gelen pygamberler yalydyr diyyan Ey Muhammet, bir alym nadip Pygamber yaly bolar? diyipdir. Pygamberimiz hem bir alymy çagyrar.
Gelen alyma Hz. Musa sorayar:
-Senin Adyn name?
-Muhammed bin Muhammed bin Muhammed Gazali
-men sana dine adyny soradym, sen bolsan ta atalaryn adyna çenli aydyshdyrdyn. dine berilen soraga jogap bermek dogry dalmidir eysem?
-Alla Tagala Ey Musa elindaki name? diyip soranda dineje Hasa diyip jogap bermandiniz. bu elimdakini yere ursam suw çykar, munun bilen duşmanlarymyn oyunlaryny bozaryn. gerek yerinde ajdarha bolar, gözbagçylara üstün gelerin. yöramde hem dayanyan. bu hasanyn mana köp peydasy bar diyipdiniz, dogry dalmidir?
-Hawa şeyle diyipdim.
-Sizin maksadynyz hem Alla tagalla bilen has uzyn söhbetdeş bolmakdy dalmi ?
-hawa
-Menem sizin yaly beyik bir Pygamber bilen gürleşme pursady tapan wagtyn gürrüni uzatmak üçin atalarymyn atlaryna çenli sanadym.
Hz Musa bu gürründen son pygamberimize garap:
-İndi düşnükli, çyndanam Senin ymmatynyn alymlary Ysrail ogullarynyn pygamberleri yaly eken. diyipdir.