1-nji kitap: 7-nji bap: Gyzyk söwda. Ata Gowşudowyň 'Perman' romany

Menem dowamyna gara$ýan

Gyzyklanyp okanyňyz üçin köp sag boluň, Merikk, Turkmentug we Gulchemen!!! Düýn ýaňy bir hyjuw bilen ýazyp otyrkam, tok öçdü-de, bar zady bulaşdyraýdy. Täzeden ýazmaly boldy. Häzir barysyny bärik goýmakçy. Geregiňiz roman bilen çeper eser bolsun, dostlarym!!!

Nepes dymdy. Nepesiň başyna düşen söwda-da, şu güne çenli onuň näme üçin horlanyp ýörendiginiň sebäbine-de, gylyjynyň baljagyny ýazdyryp, belendräk ýere çykyp, ýüzüni ak-tam edip durşuna-da Öwezmyrat batyr diňe şundan soň göz ýetirdi. Onuň gözleri gan ýaly gyzardy. Nepes bilen gepleşeniň kimdigini öz ýanyndan çak edýänem bolsa:

— Seniň bilen gepleşen kimdi? — diýip, Nepesden dikarynlap sorady.

— Aý, batyr, men şol adamdan gorkup ýa-da çekinip duramok, ýöne gep gezdirmek merdiň işi däl ahyry. Ony özüň gowy bilýärsiň ahyry, batyr — diýip, Nepes jogap bermekden ýüz dönderdi.

— Ol diýeniň dogry. Merdiň işi däl, Nepes — Öwezmyrat batyr uludan demini aldy. Soňra öňküsi ýaly parahat äheň bilen dowam etdi. — Eger meniň kellämi elteniň bilen şol gyz özüne berler öýdüp, ýüreginde çigit ýaly ynanjyň bar bolsa, onda ynha meniň kelläm. Alt git. Men ak ýüregim bilen kellämi saňa bagyş etdim. Ynan, göwnümde çigit ýaly diger ýok.

— Sözüňe ynanýan, batyr — diýip, Nepes göwnündäkini aýtdy.

— Ynanýan bolsaň, meniň kelläm bir derek tutar öýdýän bolsaň, al bu gara kellä

— Ol diýeniň dogry. Merdiň işi däl, Nepes — Öwezmyrat batyr uludan demini aldy. Soňra öňküsi ýaly parahat äheň bilen dowam etdi. — Eger meniň kellämi elteniň bilen şol gyz özüne berler öýdüp, ýüreginde çigit ýaly ynanjyň bar bolsa, onda ynha meniň kelläm. Alt git. Men ak ýüregim bilen kellämi saňa bagyş etdim. Ynan, göwnümde çigit ýaly diger ýok.

— Sözüňe ynanýan, batyr — diýip, Nepes göwnündäkini aýtdy.

— Ynanýan bolsaň, meniň kelläm bir derek tutar öýdýän bolsaň, al bu gara kelläni.

— Ýok, batyr, beýle bigaýratçylygy edip bilmen. Eger etjek bolsam, onda seniň kelläňi almalydygymy saňa dogry aýtmazdymam.

— Soňky gün ahmyrly bolma, Nepes. Ýa-da gapyllykda bir zat etjek bolup, gylyjyň baljagyny ýazdyryp çemeleşip ýörme. Dogry gel-de «kelläňi ber, şol gyz üçin gerek boldy» diý, men gaşymy çytman kellämi bermesem, namart boldugym.

— Batyr, edil şu wagt men şol gyzyň söwdasyndan düýbünden geçip, saňa şu zatlary gürrüň berip otyryn — diýip, Nepes ýürekden syzdyrdy.

Öwezmyrat batyr aslynda häsiýetine belet ýigidiniň ýüreginde gat goýman aýdan sözüne ynandy. Onuň ýüzüne dikarynlady-da:

— Ol gyzdan el çekmeris, Nepes. Ol gyzy hökman alarys — diýdi. — Ýöne indi sen menden dogry habar alsaň, men ol gyzyň kimdigine belet. Seniň halaýan diýip gürrüňini aýdýan gyzyň kimdigindenem habarym bar, onuň üçin siziňkileriň sözaýdyjy baryp, boş gaýdanyndanam habarym bar. Onuň nyrhyny seniň bilen gepleşeniň kimdiginem aýtmasaň-da bilýän. Meniň kellämi elteniň bilen ol gyzyň saňa berilmejegem maňa mälim. Diňe özüm diri bolsam, ol gyzy sen alyp bilýärsiň. Ýogsa olar saňa meniň kelläm üçin ol gyzy bermezler. Olar saňa meniň kellämi aldyryp, meni bahanalabam gan ýerine seniň kelläňi alarlar. Şeýdip, ikimizem kellesiz galarys.

Öwezmyrat batyryň ol gyzy tanaýandygyny bilenden soň, Nepesiň ýüzi birhili gyzardy. Utanjyndan ýaňa näme diýjeginem bilmedi-de:

— Hawa-da, sen ony tanaýanam bolsaň tanaýaňsyň-la — diýip, ýüzüni aşak saldy.

— Men ol gyzy gowy tanaýan. Ol gyz senden gowa berilmez. Ýöne bu gürrüňi urşuň soňuna goýaly — diýdi-de, Öwezmyrat batyr elini günbatara tarap uzadyp, Nepesden sorady. — Hany, hol tarapa bir seret, şol ýerde bir gara barmy ýa-da meniň gözümemi? Hany, oňatja seret.

Gün ikindä ýakynlapdy. Örküç-örküç dag beýikleriniň kölegesi gündogara baka uzalypdy. Ýowşanly düz meýdanda ysgyny gaçan gün howrunyň çogy salgymlaýardy. Alys daşlarda, ýer bilen gögüň tapyşýan ýerinde salgym göm-gök derýa bolup görünýärdi. Hol owarrada iki sany çiş gara göýä deňze çümüp-çykyp oýnap ýören suw iti ýaly, käwagt salgymyň siline çümüp, gözden ýitýärdi, birdenem zompa çykýardy. Birdenem al-asmana göterilýärdi-de, düýşde görülýän ýaly aýylganç surat bolup uzalýardy. Näme-de bolsa ol iki çiş garanyň çalaja gymyldaýandygy saýgardýardy. Nepes şol tarapa baka çiňerilip seretdi-de:

— Batyr, ol iki sany garaguş ýa-da dazzarkel bolara çemeli — diýdi.

— Gözüňi giňräk açyp seret — diýip, Öwezmyrat serdar igençli gepledi. — Eger olar çaýkel ýa-da garaguş bolup, ýerden örküni üzüp, gökden uçýan zat bolsady, beýdip salgyma düşmezdi. Olar ýerden örküni üzýän zatlar däl. Görmeýärmiň, salgymdan çykanoklar.

— Dogry, batyr, olar öz-ä iki aýakly bolara çemeli — diýip, Nepes şol tarapdan gözüni aýyrman durşuna aýtdy. Bu gezek Öwezmyrat batyryň sesi äşgär ýaňsyly ýaňlandy:

— Ýok, Nepes, olar iki aýakly bolara çemeli däl-de, seniň gözüň heneklän bolara çemeli. Entegem gözüňi giňräk aç. Olar iki sany atly. — Şol wagt ol iki garany salgym has-da ýokary göterdi. — Tomaşa et. Men olaryň kimdigini güman etdim. Eger biz olary şähere ýetirmän alyp bilsek, biziň işimiz oňuna bolar. Eger olar şähere öňürti girip bilseler, olar gutular. Onda biziň işimiz tersine bolar. Kowup şol iki atlyny hökman ele salmak gerek.

Ol sözüni soňlap-soňlaman, dagdan aşak ylgap inip başlady. Nepes hem onuň yzyndan galman ylgaýardy. Bularyň gyssanmaç ylgap gelýänini gören ýoldaşlarynyň barynyň gözi daga baka dikildi. «Batyr bir zat aňan bolmaga çemeli» diýip pikirlenişip, onuň nämedigini tizräk eşitmäge howlukdylar. Öwezmyrat batyr dagyň düýbündäki baýryň üstüne indi-de:

— Kimiň atyna göwni ýetýän bolsa atlansyn! — diýip gygyrdy. — Gaty gyzykly tomaşa görmek isleýäniň bolsa atlanyň!

— Näme bar, batyr?

— Uruşmy?

— Goşun gördüňmi?

Atlylar dumly-duşdan yzly-yzyna sowal ýagdyrdylar.

— Ýok, urşam ýok, goşunam ýok — diýip, Öwezmyrat batyr jogap berdi. — Ýöne Nepes ikimiz kowga gidýäris. Şeýle bir gyzykly kowgy. Ýöne onuň yzynyň çöpi hem bolar.

Öwezmyrat batyr çaltlyk bilen horjunyny bökdermäge durdy. Kany batyr hem onuň yzyna eýerdi. Başga-da bir topar atly horjunlaryny bökdermek bilen boldy.

— Eýsem meniň atym pylanyňkydan pesmi? — diýip, ýene biri horjunyna ýapyşdy. O gapdaldan ýene biri turdy, bu gapdaldan ýene biri turdy. Şeýdip ähli atlynyň ýaryna ýakyny atlandy. Garry batyr hem:

— Menem şu kowgudan galmaýyn — diýip, yzyny birine tabşyrdy-da, atyna atlandy. Öwezmyrat batyr iki ýüz elli çemesi atlynyň öňüne düşüp, atyna gamçy çaldy. Iki ýüz çemesi atly bolsa goşda galdy.

Öwezmyrat batyr şol dagyň depesinde atlylary gören hem olaryň yzyndan kowmagy ýüregine düwen badyna kowjak ýolunyň rejesini pugta çekipdi. «Ýüzi gündogara tarap barýan ol iki atly pylan ýere barar. Şol wagt menem olaryň sag gapdalyndan zompa çykaryn. Soň olar girmäge deşik tapmaz» diýip, näme etmelidigini öz ýanyndan kemsiz ölçerip-döküpdi.

Ol ýüzüni dogry namaz arka tutup, uzak ýoluň kowgusyna laýyk hasap bilen, atyny ýüzin salyp barýardy. Atlylar hem onuň yzynda sozan guýruk bolup barýardy. Şol gidişlerine bir meýdan sürdüler. Atlar derläp başlady. Öwezmyrat batyr atyny has-da berk tutup ugrady. Ýaşjak bolup duran günüň aşagynda atlaryň sagrylary ýaldyraşýardy. Atlar kemsiz dere batypdy. Öwezmyrat batyr:

— Sürüň, sürmeli wagty geldi — diýip, gygyrdy-da, atynyň başyny öz ygtyýaryna goýberdi. Tabyna gelen ahal atlary ýeriň tanapyny dartyp başlady.

«At adamyň ganaty» diýlişi ýaly, indi olar göýä ýerden örküni üzüp, uçup barýan ýalydylar. Göze ilmez çaltlyk bilen aýlanýan çarh ýaly ýer indi atlaryň üstünde oturan adamlara saýgartmaýardy. Iňrik garalyp, dumly-duşy garaňkylyk basyp başlan çaglarynda atlaryň toýnagynyň sesi dik asmana göterilip, giň meýdana ýaň salýardy. Şeýle çalt sürüp barýarkalar kimdir biriniň:

— Haý, batyr, men atdan aýryldym! — diýen mojuk sesi eşidildi. Ses gulagyna çala ilen badyna Öwezmyrat batyr onuň kimiň sesidigini tanady hem:

— Ah, sen badymy aldyň! — diýip hümürdedi. Sag elini ýokary galdyryp, atlylara duýduryş berdi. — Ýuwaş!

Olar atlarynyň başyny çekip, şol yzda galan atlynyň daşyna halkalaýyn aýlandylar. Bir wagtlar çopanlaryň gazyp peýdalanan, soň bolsa ugruna garalman kör bolup galan köne guýusy onuň öňünden pete-pet gelipdir. Gyralary içine ýumrulan köne gurrugyň daş-töweregine gögeren syrkyn, selme, şora, garagan ýaly çöpler onuň agzyna bürelip, pugta basyrypdyr. Agşamyň ümüş-tamyň garaňkylygy hem ol perdä kömek berip, gürpbasdyny Kany batyryň demirgyrynyň gözünden ýaşyrypdyr. Kany batyr hem şol wagtlar öz ýanyndan nämedir bir zadyň pikirine gümra bolup gelýän eken. Ol birden atdan zyňlyp düşen wagty aýylganç gygyranyny özi hem duýman galypdyr. Kany batyryň atynyň aýagy gurruga gidip, ompa oturypdyr-da, ýene söze salym ýok, dessine towsup çykypdyr. Edil şol demde hem onuň daşyna egrildiler. Öwezmyrat batyr uçganaklap bir ýerde durmak islemeýän atynyň başyny çekip durşuna käýinjiredi:

— Bolup ýörşüň nähili? Seresap sür ahyry... Hany, atyňy bir ýöredip gör.

At birbada art aýagynyň birini göterjek ýaly etdi. Emma dessine ýene ýere basdy.

— Özüňe hiç zat bolanok gerek?

— Ýok.

— Onda atlan. Atyňa ullakan bolan zat ýok. Sür hany.

Öwezmyrat batyr şeýle diýdi-de, atyny ýene öňki ugruna gönükdirdi.

Zehinli ýazyjy Ata Gowşudowyň 'Perman' romanynyň 'Gyzyk söwda' atly 1-nji kitabynyň 7-nji babynyň soňy.

Bu eser ýa bu bap baradaky pikirleriňizdir ýa-da romanyň dowamyny ýazmak baradaky teklipleriňizi şu aşakda ýazyp bilersiňiz.

P.S. Romany elektron görnüşe geçirýärkäm, bilmezlikden goýberen säwliklerim ýa-da harp ýalňyşlary bar bolsa we eger ol harplar siziň romany okamagyňyza päsgelçilik döredýän bolsa, kyn görmän aýtmagyňyzy isleýärin. Men indikile ol ýalňyşlary düzetmekçidirin.

Siziň pikiriňizçe, Nepes Öwezmyrat batyryň kellesini alarmy?

yalñy$ beýleki ýok.minnetdar Sawýer aga. Hany,ol iki atlyñ kimligni bileli,$o meña bar pikrim $uwagt