Eýran yza tesýärmi?

Eýran yza tesýärmi?

Eýran, gepleşikler we sanksiýalar

Geçen hepde stambulda geçirilen P5+1 (ABŞ, Orsyýet, Hytaý, Fransiýa, Angliýa we Germaniýa) grupbasy bilen Eýranyň arasynda geçirilen ýadro gepleşiklerinden anyk nahili netije çykanyny bilmek mümkin däl.

Taraplar bu tema barada dil ýaranoklar, diňeje “Oňyn we peýdaly geçdi” diýýarler, bolany. Şeýlede bu temada habar beriş serişdelerinde-de degerli maglumat ýok.

Şeýle bolsada Ysraýyl gepleşiklerde nämaniň gürleşilendigini, taraplaryň nähili hereket etjekdigini, Bagdatda geçiriljek ikinji gepleşikde nämeleriň gürrüňleriniň boljakdygyny bilýär. Munyň şeýledigini habar beriş serişdelerindäki soňky habarlarda mälim bolýar. Habarlara görä ABŞ tarapy ýygnakdan öň we ýygnakdan soň primer ministr Netanýahu we käbir ýsraýylly delegatlary maglumatlar bilen tanyşdyrýar. Şeýlede gepleşikleri alyp barýan ABŞ delegatlarynyň başlygy Wendi Şerman (Wendy Sherman) ýygnakdan soň Ysraýylyň ABŞ ilçisi Maýkl Orenl (Michael Orenl) bilen telefonda birnäçe sagatlyk gepleşik geçirip soňky ýagdaýlar bilen tanyşdyrýar. Mundan başgada Fransiya hökümediniň ofisi we Germaniýa hökümediniň ofisi Ysraýyl bilen gepleşikleriň öňisyrasy hem-de gepleşiklerden soň habarlaşyp maglumat beripdirler.

Şeýle ýagdaýda Ysraýyl Günbatar tarapyň şuwagtky we geljekdäki strategiýalaryny doly manyda bilýar we elbetde özi şuňa laýyklykda strategiýa işläp düzýär, belki-de bulara öwredýär.

Gepleşikler barada Eýran tarapy hem beýlekiler ýaly dymýar. Eýran hem diňeje “Oňyn we peýdaly geçdi” diýýip nygtaýar. Bu sessizligiň we dymyşlygyň aýratyn manysy bar. Sebäbi öňki gepleşikleriň soňunda Eýran tarapy köplenç P5+1 grupbasyny tankytlap çykyş edýärdi. Şu sebäpden soňkybildirişlere seredip gepleşikler hakynda Eýran tarapynda täze bir çemeleşme orta çykandygyny çak etmek mümkin.

Bu täze çemeleşme öňki duşanbe güni çykyş eden Eýranyň daşary işler ministri Ali Ekber Salihiniň sözlerinden belli bir dereje mälim bolýar. Salihi bu eden çykyşynda, Eýranyň ýadro gapma-garşylygyny 23-nji maýda Bagdatda geçiriljek ikinji ýygnagynda beýleki tarapyň yagşy niýet subutnamasy hökmünde Eýrana garşy gadagançylyklar azaldan ýagdaýynda çözmäge taýardygyny nygtap geçýär.

Salihi mundan başgada Eýranyň uranýumy baýlaşdyrma syýasatyny üytegip biljekdikleri barada belläp geçip, gepleşikleriň “Eýran-Günbatar Gepleşikleri” babatda möhüm rol oýnajakdygyna ünsi çekýär. Salihiniň bu çykyşy elbetde gepleşikleriň gidişi hakynda we netijesini görkezmegi babatda örän möhüm. Aýratynam gadagançylyklaryň aýrylmagyny soramagynyň aýratyn manysy bar meninçe, sebäbi ýadyma düşüşine görä Eýran tarapy mundan öň beýle hereket etmändi. Munyň özi Eýranyň ýyllarboýy sezewar bolýan gadaançylyklaryndan täsirlenýändigini görkezýär. Iň azyndan soňky wakalary we çykyşlary analizlände şeýle netijä gelmek mümkin.

Meselem geçen ýylyň oktýabr aýynda prezident Mahmyt Ahmedinejat mejlisde eden çykyşynda ABŞ-nyň maliýe gadagançylyklarynyň Eýranyň bank ulgamyna gaty köp zyýan berýändigini aýdyp “Banklarymyz halkara operasiýalary edip bilenok” diýipdi. Şeýle pikir edýän başga-da eýranlylaryň bolmagy mümkin ony bilemzok emma Ahmedinejadyň aýdanlaryna esaslanmaga mümkinçilik berýär.

Mundan başgada, Ahmedinejadyň çykyşyndan bäri 5 aý geçdi we bu wagtda Eýrana ABŞ bilen bilelikde Ýewropa Bileleşigi örän agyr gadagançylyklary girizdiler. Uly göwrümli maliýe we nebit gadagançylyklary ýaly Eýranyň ykdysadyetine öňkidenem beter zyýan ýetirýän gadagançylyklar girizildi. Şeýlede SWIFT ady bilen gysgaldylan halkara pul geçirimlerini ýerine ýetirýän guramanyň Eýran banklaryna girizen täze gadagançylyklaryny belläp geçmeli. Munyň bilen Eýran banklary halkara operasiýalary ýerine ýetirip bilmeýär. Bu hem Eýranyň ykdysadyýetine urulan agyr zarbalaryň biridir. Iýun aýynda ÝB-nyň Eýrandan nebit almagy gadagan edýän çäresi hem başlaýar.

Bulardan başga-da ABŞ Mejlisini täze, has agyr gadagançylyk girizmek barada karary hem maslahatlaşýarlar.

Gysgaça aýdanda, meniňçe gadagançylyklar Eýrany we ykdysadyýetini gynaýar we bu hem Eýranyň ýadro syýasatyny üytgetmegine täsir edýär.

Fikret Ertan 19.04.2012

Eyran yza tesyarmi?

Yok, wagt utjak bolyar(33%, 3 adam)

Howwa, Eyranam üytgap biler(33%, 3 adam)

Bilmedim(22%, 2 adam)

Goşulmayan(11%, 1 adam)

Biz Bitarap(0%, 0 adam)