Elektrik tehnologiyasynyň ösmegine uly goşant goşan alymlar:
AMPERE Andre - Marie
1775-njiýylda Fransiyanyň Poleymieux şährinde doguldy.Fransiýanyň Versailles şährinde 1836 senesindedünýeden ötdi. Bir wagtyň özünde hem ökde Fizik hemde ökde Matematik bolan Ampere,ilkinji gezek elektrik togy bn işleýän telgrammany oýlap tapýar. 1827 senesinde bolsa Elektromagnyetisma teorýasyni tapyp uly açyşlaryň birini başarýar.Eden açyşlary sebäpli,onun Ady halkara normalaryna görä,elektrik togunyň ölçeg birligi hökümünde kabul edilýär.(Amper)I=Q/t,I=V/R (A)
COULOMB Charles Augustin
1736-nji ýylda Fransiýanyň Angouleme şährinde doguldy.Yenedem Fransiýanyň Pariž şährinde 1806 senesinde dünýä gözlerini ýumýar. Wagtynda döwletiň ofisseri bolup işlän Coulomb şol bir wagtyň özünde injiner hemde fizikçi bolan. Hususanam burma terezi bilen eden tejribe işinde, iki elektrik zarýadynyň kuwwadyny,güýjüni ölçemeklik oňa başardýar. Bu eden tejribe işi arkaly elektrikte öz ady bilen aýdyljak bir kanuna(Coulomb kanunlary)öz adyny ýazdyrmagy başarýar.Birmeňzeş we ters полюс-laryň birbirlerini çekmegi yada itermegi bn baglanşykly/ters kare,kwadrat???/ kanununy oýlap tapýar,goşmaça elektrik maşynalaryndaky sürtünme teoremmalary bilen baglanşykly tejribe işleriniň hem üstünde işleýär.
FARADAY Michael
1791-njiýylda AngliýanyňLondon şährinde dünýä inýär.Ýene Angliýanyň Hampton court şährinde 1867 senesinde ölýär.İňlis fizigi bolan Faradaýyňkäbir iş tejribeleriniňarasynda şulary görkezmek bolar : Elektromagnyetisma-elektrik motorlary-постоянный ток(üznüksüz tok) barada eden işleriniň netijesindeoýlap tapan Faraday gözeneg hem de elektrik bilimi terminologiyasyna anot-katot-iýon-anýon-katýon ýaly sozleri goşmagy bn tanalýar.Eden dünýä belli açyşlary sebäpli Ady ,halkara normlaryna göräelektrik kapasitansyölçeg birligi bolan Farad a dakylýar.
( 8,6×10-8 ).C,µf
FOURIER Joseph
1768-nji yylda Fransanın Auxerre şahrinde dogulyar.We Fransanyn Pariž şährinde 1830 senesindedünyeden ötýär. Wagtynyn in meşhur matematigi bolan Fourier,Fourier analizleri ve Fourier serileri(?)yalyeden işleriniň netijesi günümüz tehnologiyasynda dahäli şindi ulanylyp gelinär, Käbir ulanylýan ýerleri şular: Ses tolkunlarynyň yaýylmagy -Muzyka (MP3)-Medissina degişli suratlar- Kompýuter görkezimleriningaytadan işlenilmegi.
FRANKLIN Benjamin
1706-njyýylda ABŞ-niň Boston şährinde dogulýar.Yenede ABŞ-niň Philadelphia şährinde 1790 senesinde ölýär. Yazyjy,diplomat ve fizik bolan Franklin Benjaminiňköptaraplaýyn ukyby we zehini bolan alymlardan biri. ABŞ-niň ilkinji konsolosu wezipesinde Fransiýada Fransiya korollugy dowründe işlän. Elektrik ylmy baradaeden açyşlary bn hem meşhur bolan alym Franklin Benjaminin iň esasy we möhüm açyşlarynyň biri paratoner,молниеотвод,lightning arrester (binalaryn ýyldyrymdan goranmagy). Mundan başgadaelektrik biliminde ulanypýören (batarýa), (pozitif), (negatif), (zarýat) ýaly sözlerimiziň hem aşagynda onuň eliniň bardygyny nygtalyp geçmeli zat.
HENRY Joseph
1797-nji ýylda ABŞ-niň Albany şäherinde dünýa inýär. Ölüm senesi bolsa 1878. İlkinji elektrik bn işleýän motorlaryň dizaýnyndan öndürülmegine çenli onyň ýadawsyz gaýratynyň netijesindedir.1831-njiýylda birinji gezek ulanylan elektromagnyetizmaesasly telgrafyoýlap tapýar.1832-njiýylda eden açyşlarydyr iş tejribeleri sebapli ady, halkara normlarna görä, elektrik induktansy ölçeg birliginedakylyar.(Henry).L
Elektromagnyetisma barada birnäçe ylmy eser yazan, awtoindüksiyon ve togy kesilen bobinajlardagysga wagtlaýyn saklanyp galýan ters tok güýjini tapýar. Elektromagnyetisma ylmynyň ösmeginde uly rol oýnan alymlaryň biri.
OHM Georg Simon
1789-njyýylda Germaniýanyň Erlangen şährinde dogulýar.Yene deGermaniýanyň
Turkmenistanymyzda elektrik ondurulisinin haysy gornusi ulanylyar?
Nukleer stansiyalary arkaly(0%, 0 adam)
Gidrostansiyalar arkaly(25%, 1 adam)
Gun we Yel stansiyalary arkaly(25%, 1 adam)
Yylylyk stansiyalary arkaly(50%, 2 adam)
basga(0%, 0 adam)
Arşivin durumu
● Tam metin
● 6/6 yorum korunmuş
Yayımlandığı site: ertir.com · Kaynak: Web Archive kopyası — ertir.com, 3 Mayıs 2012 · Orijinal sayfayı gör ↗
Yorumlar 6
yzy sygmandyra yzyny su yerden dowam edip bilersiniz!Gyzyklanyanlara
OHM Georg Simon
1789-njyýylda Germaniýanyň Erlangen şährinde dogulýar.Yene deGermaniýanyň Münihşährinde1854-njiýylda dünýa bn hoşlaşmaly bolýar.Tejribe işlerine Alessandro Voltanyňoýlap tapanhimiki elektrik öýjükleriniň üstünde başlap,sonra bolsa öz oýlap tapan materýallary bn bir elektrik geçirijiniň iki ujyndaky potansiýel tapawutlulugy yagnyнапряжение bn bu elektrik geçirijilerden geçen tok arasyndakyarabaglanşyk esasynyň üstünden barýar. Bugün bu arabaglanşygaOhm kanunydiýýäris.Soňra bolsabu tejribe işleriniň netijelerine görätok güýji, напряжение ve elektrik garşylygy aralaryndaky ýönekeý arabaglanşygy tapýar. Elbetde eden munça açyşlary oňa öz adyny halkara normlaryna görä elektrik garşylygynyň ölçeg birligine dakylmagyna sebäp bolýar. ( ohm )
OHM KANUNY : R = U / I ohm = volt / amper
Bärde U-nyň ölçeg birligi VOLT, I- niň ölçeg birligi AMPER, R nin ölçeg birligi bolsa OHM dyr.Elektrik garşylygy tok güýjüniň geçmegine päsgel bolmaga çalyşýar, Kondüktans yagny geçirgenlik bolsa tok güýjüniňgeçmegine rugsat berýär.Halkara normlaryna görä ölçeg birligi SIEMENS, semboly ( S ).
KONDUKTANS : G = 1 / R yada ohm kanunybnG = I / U siemens bolýar
VOLTA Allessandro
1745-njyýylda İtalyanyň Come şährinde dogulýar.Yenem İtalyanyň Comeşährinde 1827 senesinde aradan çykýar.İtalýanFizigin elektrik ylmy babatynda eden birnäçe işleri bardyr. Hususanamelektrikibatereýanyoýlap tapmasy ona meşhurlyk gazandyrýar.Eden işleri we açyşlary sebäpli ady, halkara normlarna görä, elektrik naprejenýasynyň ölçeg birligi höküminde kabul edilendir.(Volt).Batereýany oýlap tapyp uly açyşy başaran Wolta uçin Italýanyň Come şäherinde uly mowzoley edilen.
WATT James
1736-njyýyldaSkoçyanyň Greenock şährinde dogulýar.We Angliýanyň Heathfield şährinde 1819-njyýyldaaradan çykýar. Skoç matematigi we injineribolan Wattyňkäbir belli belli eden işleriniň arasynda şularysanap bileris, buhar bn işleýän maşynalaryňüstündeeden tejribeleribilensenagat rewolýusýasynyňösmeginegaty uly itergi berýär,aýratynam bilim dünýäsinetäze bir ölçeg birligi bolan beygir(at) güýjüni miras galdyrandyr. Beýgir güýji Fransuzçadacheval-vapeur ingilis dilinde bolsahorse power diylip aýdylýar.1 beýgir güýjü = 736 watt.Halkara normlaryna görä güýjüň ölçeg birligibolan (Watt)-aonuň ady dakylýar.P=I*V
TESLA Nikola
1856-njyýylda Horwatýanyň Smiljan şährinde dogulýar. ABŞ-niň New York şäherinde 1943-njiýylda aradan çykýar. Elektrik ugrunda eden birnäçeaçyşlary bar, injiner hemde bilim adamy(alym) bolan. Asenkron elektrik motorlarny, köp fazaly alternatorlarywe 3 fazada ýyldyz baglamaklygy oňa bergilidiris. Eden işleriniň netijesinde ady,halkara normalaryna görä, mangyetik elektrik meýdanynyň ölçeg birligihökümünde kabul edildi. (Tesla). Tesla ölenden son onuň adyna 3 sany Nobel bilim baýragy gowşurylan.
WHEATSTONE Sir Charles
1802-njiýylda Angliýanyň Glocester şährinde dogulýar.We Fransiýanyň Pariž şährinde 1875-nji ýylda aradan çykýar. Aýdym-saz gural we enjamlaryny öndürýän daýysynyň yanynda kömekçi bolup işlemäge başlaýar soňra wagtyň geçmegi bn daýysyndan miras edinen bu işi dowam etdirip özüniň ilkinji aýdym-saz guralyny öndürýär. Bilim dünýäsinde öz özüni barha kämilleşdirip ELEKTRIK TIZLIGI barada kitap ýazýar. Birnäçe iş tejribeleriniň arasynda elektrik dünýäsinde giňden tanalýanyWheatstone köprüsidir. İlkini gezek Samuel Hunter Christie tarapyndan bu köprü teoriýasy,Wheatstone Sir Charles tarapyndan üstünde işlenilip kämilleşdirilýär.Bu guralyň kömegi bilen bilinmeýän elektrik garşylygynyň möçberiölçelýär.
Bellik: Bu bir terjımedir,okeanda damja!
Gowy tema fizikadan shulan yarysyny owrenipdim
co to dushunmedim kim minus goyday we name sebapden goydy dushundirinsene ya name indi owrenen zadynam aytmak bolanokmy
tuweleme is edip bilipsin ay dogry name edipdiray kopyalap yazayandyrda barik diyenem bolar gec olary
Bare minus plyus ucin yazsadym birwagtlar maksadyma yeterdim!Mana name sizin plusdyr minuslarynyzdan!
Esasy zat ylym,belki owrenmek islemeyan ylymynz bolup biler muna garsylygym yok! Sonun ucin sahsyma garayyslarynyz bn ylymy garaltman we koreltman! Sebabi barde hickimem hickimin sahsyny tananok! Esasy zat DUSUNJE we PIKIR.Pikirler Jemgiyetin harakterini kesgitleyan kriteryadr!