JYNSY GOWŞAKLYK

Maşgala  gatnaşyklarynda är-aýal jyns gatnaşyklarynyň esasy orny tutýandygy hemmämize mälimdir. Jynsy gatnaşyklaryň dürli bozulmalary düşünişmezliklere, agzalalyga, öýke-kinäniň ýüze çykmagyna getirip biler.Gynansak hem, biziň günlerimizde seksual bozulmalarynyň arasynda jynsy gowşaklyk giňden ýaýran ýagdaýlaryň biridir.Jynsy gowşaklyk (impotensiýa) dürli sebäplere görä ýüze çykyp, jynsy gatnaşyklary wagtynda erkegiň ujydynyň gönelip, şol ýagdaýda saklanmaga ukybynyň bolmazlygyny aňladýar. Kada laýyk ýagdaýynda erkegiň ujydynyň gönelip bilme häsiýetine "ereksiýa" diýilýär.1992-nji ýylda geçen urolog lukmanlarynyň halkara konferensiýasynda, kynçylygyň anyk sebäbini görkezmek maksady bilen oňa "erektil bozulmalary" diýen täze lukmançylyk kesgitlemesi berildi. Bu ýagdaý 35-40 ýaş aralygyndaky adamlaryň 40% -de duş gelýändir. Onuň ýüze çykmagy ýaş ulaldygyça köpelip, 40-70 ýaş aralykda 52%-i, 70 ýaşdan soň bolsa 67%-ýagdaýlary öz içine alýandyr.Jyns gowşaklygy birnäçe sebäplere görä ýüze çykyp biler:

• Kiçi çanaklyk agzalaryň sowuklama keselleriniň ýüze çykmagy (meselem, erkeklik jyns mäziň, ýumurtgajygyň we onuň goşundysynyň, peşew haltanyň sowuklamalary);
• Ereksiýa wagtynda ujytda ýüze çykan gan aýlanyşygynyň bozulmalary (arteriýa gan akymynyň  bozulmalary ýa-da wena damarlarynyň gowşaklygy);
• Dowamly keseller: ateroskleroz, süýji keseli, gan basyşynyň ýokarlanmagy, semizlik;
• Endokrin bozulmalary;
• Oňurganyň dürli şikeslenmeleri;
• Ujydyň şikeslenmegi;
• Kiçi çanaklyk agzalarynda geçirilen operatiw bejergi;
• Uzaga çeken nerw dartgynlylyk we gamgynlylyk ýagdaýlary;
• Daşky faktorlaryň ýaramaz täsiri-elektromagnit şöhlelenmeleri, radiasiýa;
• Derman serişdeleriniň käbir toparlaryny kabul etmek hem adamyň jynsy ukybyna täsir edip, ony peseldip biler. Häzirki wagtda şonuň ýaly dermanlaryň 200-e golaýy bellidir. Olara gan basyşyny düşürýän serişdeler (rezerpin, klonidin, beta-blokatorlar), iýmit siňdiriş ýollarynyň kesellerinde ulanylýan dermanlar (simetidin, metoklopromid, ranitidin), ruhy kesellerde (amitriptilin, fluoksetin) we howply täze döreme ýagdaýlarynda ulanylýan derman serişdeleri degişlidir.

Öz gelip çykyşy boýunça jynsy gowşaklyk organiki we psihogen görnüşlerine bölünýärler. Organiki jynsy gowşaklyk dürli sebäplere görä ýüze çykyp biler. Bu görnüşe ujydyň arteriýa we wena damarlarynda gan aýlanşygynyň bozulmagy, nerw ulgamynyň dürli kesellerinde (meselem, oňurga şikeslenmeleri ýa-da dagynyk skleroz keseli), endokrin kesellerinde ýüze çykýan (Isengo-Kuşenganyň keseli, Paskualiniň sindromy) jynsy gowşaklyk degişlidir.Psihogen bozulmalar arkaly ýüze çykýan jynsy gowşaklyk, esasan-da ereksiýa gözegçilik edýän merkezleriň bozulmalary bilen baglanyşyklydyr. Bu görnüş köplenç uzaga çekýän nerw dartgynlylykdan soň ýüze çykýar. Organiki gelip çykyşly jynsy gowşaklyga  köp halatlarda psihogen bozulmalar hem goşulýandyr.Jynsy gowşaklygyň görnüşine laýyklykda  ýüze çykyş alamatlary hem tapawutlanýandyr.Organiki jynsy gowşaklyk-ereksiýanyň hiliniň gaçmagy we bozulmalaryň beterleşmegi bilen häsiýetlendirilýär. Bu görnüşde gijeki we irdenki öz-özünden döreýän ereksiýalar ýüze çykmaýar. Dürli gan damarlarynyň bozulmalary onuň esasy sebäbi bolup durýandyr. Barlaglaryň görkezişi ýaly, sagdyn erkeklerde, gijeki ukyda dowamlylygy 10-15 minut, 4-6 sany ereksiýanyň ýüze çykmagy kada bolup durýandyr. Öz-özünden ýüze çykýan ereksiýa, gijeki ukynyň dowam edýän umumy wagtynyň 20%-ni tutýandyr. Erkegiň ýaşynyň ulalmagy bilen, gije ýüze çykýan ereksiýanyň hili peselip, ujyt ganyň dolmasy netijesinde ulalsa hem, ýeterlik çeýelige eýe bolup bilmeýär.Nerw ulgamynyň keselleri netijesinde ýüze çykýan jynsy gowşaklygynda jynsy höwesi (libido) doly saklansa-da, bu bozulmada döli dökme (eýakulýasiýa) kynçylygy ýüze çykyp biler. Erkeklik jyns gormonlarynyň derejesiniň peselmegi bilen döreýän jynsy gowşaklyk jynsy höwesiň peselmegi bilen utgaşýandyr.Psihogen gelip çykyşly jynsy gowşaklyk erkegiň durmuşynda ýaramaz hadysalaryň ýüze çykmagy bilen baglanşyklydyr. Bu görnüşde irdenki we gijeki öz-özünden ýüze çykýan ereksiýanyň hili üýtgemeýär. Jynsy gatnaşyklaryň hili aýalyň daşky keşbine, jynsy höwesine, jynsy gatnaşyklaryň geçiş ýagdaýyna we görnüşine bagly bolup biler. Köplenç jynsy höwesiň, jynsy keýp almanyň we eýakulýasiýanyň hili peselip bilýär.Jynsy gowşaklygy (erektil bozulmalary) anyklamak näsag bilen içgin gepleşmeden başlanýandyr. Gürrüňdeşlik netijesinde jynsy gatnaşyklaryň geçiş şertleri we görnüşleri, eýakulýasiýanyň bozulmalary, jynsy höwesiň, keýp almanyň, eýakulýasiýanyň hili barada, dowamly keseller we geçirilen operatiw bejergiler, är-aýal gatnaşyklaryň hili barada maglumat toplanýandyr.Barlag geçirilende, näsagyň beden gurluşyna, ikilenç erkeklik jynsy alamatlaryň ýüze çykyşyna, daşky jyns agzalaryň we erkeklik jyns mäziniň ýagdaýyna üns berilýändir.Laborator anyklaýyş gany gormonlara (testosteron, prolaktin, estradiol we başgalar) barlamak çäreleri öz içine alýandyr.Ereksiýanyň bozulmalarynyň görnüşini we derejesini anyklamak üçin aşakdaky barlaglar geçirilýändir: