Muhammetguly Atabaýyň ölüminiň 96 ýyllygy
Türkmeniň belli magaryfçysy Muhammetguly Atabaýewiň dünýäden ötenine şu ýylyň 2-nji martynda 96 ýyl dolýar. Bu şahsyýet dolulygyna öwrenilmeli, bilinmeli adamlarymyzyň biri. Şu ýerde onuň ölümi bilen baglanyşykly şol ýylda ýagny 1916-njy ýylda ilkinji türkmen gazetinde çap edilen informasýon habary size ýetirýärin.
Nohurly Muhammetguly Atabay ogly 1-nji mart aýynda 1916-njy ýylda gündiz gurgun gezip ýören eken. Emma agşam bolandan soňra birnäçe nohur adamlary birlen öýlerinde gürrüňleşip oturypdyr çaý içip. Emma ýarym gijeden soňra Muhammet guly Atabaý ogly oturan adamlarga aýtypdyr: Eý adamlar meniň inim jümşüldeýär, hezilim ýok – diýip ýorgana giripdir we ýorgana girenden soňra 2-nji martda ölüpdir. Irden Muhammetguly Atabaý ogluny üç ýüz adam jynazasyny okap Gyzbibi diýilgen öwliýäde jaýladylar. Mugammetguly Atabaý ogly 1-nji martda aýdýardy: ertir 2-nji martda Mara gitjek – diýdi. Özi hem örän gurgun gezip ýördi. Emma owwal “ kelläm agyrýa” diýerdi Aşgabat azarhanadan geleli bäri şol agyrsyndan öldi.
1916
Muhammetguly Atabaý ogly köp akylly ýagşy adam idi. Ol köp isleýädi hemme türkmenler okumyş bolup okasynlar we türkmenleriň gözi açylsyn. Ol niçiksi isleýädi hemme galalarda gazet okalsyn. Ol iki gazetde ýazmaga durdy. Muhammetguly Atabaý ogly niçiksi oglanlary Maryda, Çelekende ýagşy okadyp adam etdi. Ol isleýärdi Nohurda ýagşy şkol açylsyn. Nohurda ýagşy şkol saldyrdy. Nohurda bolan nohur mollalary muňa içigara boldylar we diýdiler: şkoly salmaly ýerinde salmaly salmaly diýip. Nämeden ötüri nohurly mollalar bilýärler. Nohurda çynaryň ýanynda şkol salmanyň günädigini, mollalar öwliýämi. Mollalaryň özleri Nohurda şol çynaryň düýbünde öz aýallarynyň ýanynda iki taraf bolup uruşypdyrlar we şo nohurly mollalaryň uruşanlaryny biziň gazetimizde-de ýazylypdy. Imdi Muhammetguly Atabaý ogly Nohurda 2-nji martda öldi. Imdi mollalar diýýäler: şo çynaryň düýbünde şkol saldyrandygyndandyr - diýip öz aralarynda aýdarlar. Muhammetguly isleýädi nohurlylaryň oglanlarynyň gözleri açylsynlar, olary adam etmek. Adamyň haçan öljekdigini ýeke Hudaý biler.
Eý nohurlylar “Hudaý gereklini alar” diýilen nakyl bardyr ýadyňyzdan etmäň. Eý nohurlylar ýadyňyzdan etmäň öwliýä adamlar aýdan däldirler okamak günäh diýip.
Elli ýyl, ýüz ýyl geçende hem Muhammetguly Atabaý ogly ýatdan çykmaz.
1916
Myhammetguly Atabaýewi tanaýaňmy?
Hawa(50%, 6 adam)
Ýok(41%, 5 adam)
Gyzyklanamok(8%, 1 adam)
Arşivin durumu
● Tam metin
● 31/31 yorum korunmuş
Yayımlandığı site: ertir.com · Kaynak: Web Archive kopyası — ertir.com, 24 Mayıs 2012 · Orijinal sayfayı gör ↗
Yorumlar 31
Suraty zady yokmy ol adamyn? Kim bolupdyr döwrunde ?
Ilkinji türkmen mugallymy, magaryfçysy Muhammetguly Atabaýew unudulmaly şahsyýet däldir. Ol meşhur türkmen syýasatçysy, TSSR-iň düýbüni tutan, türkmen halkynyň hak howandary Gaýgysyz Atabaýewiň mähriban dostudyr we kyýamatlyk dogan okaşanydyr. Merhumyň ýatan ýeri ýagty, jaýy jennet, imany hemra bolsun!!!
Bu mowzuga başga teswir ýazjak adam ýokmuka?
Muhammetguly Atabaý barada Hormatly Prezidentimiziň Älem içre at gezer romanynda agzalýar. Mundan öň Berdi Kerbabanyň Gaýgysyz Atabaý romanynda edebi obrazy döredilýar. Ýene-de bir bellemeli zat ýokardaky taryhy materýaldan belli boluşuna görä ol entek oktiýabyr rewolýusýasy diýilýan agdarylyşykdan öň dunýaden ötýar. Bulam bize Muhammetguly Atabaýýyň komunizmden öň ýagny SSSR döredilmezinden öň aradan çykanlygyny görkezýar. Diýjek bolýanym entek Iliç çyralary, Oktiýabryň ýalkymy heniz Türkmenistana düşmanka Türkmen magaryfçylarynyň bolanlygyny we progresiň magaryfdalygyna göz ýetirip şol ugurda iş alyp baranlygyny subut edbýar.
bu şahsyýet hakda ''gaýgysyz atabay'' romanynda okapdym. ol gaýgysyz atabayewiň dosty bolupdyr. mekdep açmakçy bolanda öldüryärler (yalnyşmasam)
Muhammetguly atabayew hormata mynasyp şahsyýet. turkmen halky bu gerçegi unutmaz
sagbol awtor
Mekdep achypdyr. Ol onuň üçin öldürilmeýar. Nurberdi han ýaly zaherlenen bolmagy mümkin. Sebäbi şol ýyllarda şonuň ýaly ölüm kän bolupdyr. Sada türkmeniň oňa düşünere aňy ýetmandir. Gaýtym Çynar agajynyň ýerinden mekdep gurdy şonuň üçin öldi diýen ýaly fantastiki gürrüňlerem ýaýradypdyrlar. Bu barada Ýokardaky arhiw materýalyndan okap bilersiňiz.
erte yashullarymyzdan bu barada sorap gorerin, Gaygysyz Atabayawin dosty bolmaly, hat-da bir oyde onup oseni, Muhametguly Atabayewin kakasy Gaygysyz Atabayewi kicilikden terbiyelemage alyp gaydyarmy nohura, ikisinin dostdygyna bilyan
gynanyan oz taryhymyzdaky shahsyyeti doly maglumatlaryny bilmeyanligime
Ýalňyşýaňyz Mylaýym! Bu iki şahsyýet Daşkent şäherinde internatda okaýarkalar dostlaşýarlar. Özem içgin dostlaşýarlar, aralaryndan gyl geçmeýär. Okuwy tamamlap barýarkalar, Muhammetguly Gaýgysyzy öz öýlerine, Nohur obasyna alyp gaýdýar. Gaýgysyz bu obanyň gözel görküne, tebigatyna aşyk bolýar. Muhammetguly Gaýgysyzy öz maşgalasy bilen tanyşdyrýar. Muhammetgulynyň kakasyna Atabaý hajy diýer ekenler. Ol Mekge-Medinä gidip, haj parzlaryny bitirip gelipdir. Adamçylygy gyzyl ýaly eken. Ana, şol myhmançylykda hem Muhammetguly bilen Gaýgysyz kyýamatlyk dogan okaşýarlar. Gaýgysyz şondan soň özüne täze familiýa alyp, Atabaýew bolýar. Ýagny, Gaýgysyz Serdarowiç Atabaýew.
Sawyer sen diyyanin Gaygysyz Atabayew familyasyny Muhammetguly Atabayewin kakasyndan alyar gerek? Menem on bir sapar sheyle diyenimde yok on atasynyn ady Atabay eken diyyaler, nohurlydan familya alandygyny hic kim aydasy gelenok, garry yashuly nohurlardan sorasan Gaygysyz kici wagty nohura gelen diyyaler, Muhammetguly Atabayewin kakasy marydan bir sebap bilen getiryar Gaygysyzy diyyaler.
Bizin taryhymyz heniz kop owrenilmeli
Hawa, mylaýym, men bir kitapdan okamda Muhammetgulynyň kakasyndan alandygyny barada aýdylýar. Emma ikinji çaklamada dogry. Onuň atasynyň ady hem Atabaý bolan. Bu barada-da meniň okan kitabymda aýdylýar. Emma, Gaýgysyz kiçi wagty nohura getirilendigi barada aýdylýan gürrüň ýalan bolsa gerek. Sebäbi, meniň okan kitabymda bu barada ýekeje sözem aýdylmaýar.
Mowzuk gaty gowy. Teswirlerden hem kop zat owrenmek mumkin. Gorman gechipdirin bu mowzugy. hashem halan yerim Nayzanyn arhiwden alnan maglumaty shu durshuna goymasy. Elbetde arhiwden alnandyr diyip chak edyarin sebabi maglumat 1916 yylda yazylan.hassahana derek azarhana diylip alnypdyr welin shu sozi has hem shu wagt peydalynalaysa diydim.
asly yone dine nohurlylarda butun turkmenler cynar agajyny kesmekligi halanoklar, belki de shon ucundir shol dowur sheyle diyilendir Muhammetguly Atabayewe hem
nohurlylarda dal*
Nesip bolsa, men şol okan kitabymdan Muhammetguly Atabaýew barada giňişleýin maglumaty tapyp getirerin. Ep-esli zähmet-ä talap eder welin, aý, onda-da, taryhymyz üçin, beýik şahsyýetler üçin, zähmetimi gaýgyrmaýyn-da.
Bize bu shahsyyet barada mekdepde owredilmedi,yone men muny Ata Atajanowyn Teke gyzy Tatyana romanyndan tanadym.Gynanyan hic yerde owredilmeyar.Tema ucin sagbol haladym.
Gelneje, bu söz häzir başga manyny berýär. Gowusy, beýdip almaly däl. Gury, masgara bolanymyz galar. Hemmämiziň.
sag bol Sawýer aga.
Gaýgysyz Atabaýyñ familyasy hakda bilemokdum.
Azarhana,mundan keselhana ya da hassahana golaýrak dälmi bize,Dildar gelneje?
Häzirki döwürde, azar sözüniň başgarak, erbet bir manysy bar. Yzyna hana sözüni goşanymyz bilen, ýaňky many üýtgäsi ýok.