Bäherden ― meniň çagalygymyň geçen ýerleri

Şu gün günortandan soň bir sebäp bilen Bäherdene atamlara baryp gaýtmaly boldum. Münen taksim Bäherdene ýetip, wokzala golaýlap ugranda, daş-töweregime seredip nädip ýylgyranymy özümem duýman galdym. Sebäbi Bäherden meň çagalyk ýyllarymyň geçen ýeri. Bäherden ― meniň ýörjen-ýörjen edip sadige gatnan günlerimiň, çagalyk dostlarym bilen bile oýnan günlerimiň şaýady.

Soň öýe geldim-de, dawaý şu Bäherden barada tema açaýynlaý diýip pikir etdim. Soň ondan-mundan suratlar, maglumatlar gözläp tapyşdyryp şu temany açaýdym.



Baharly etraby (öňki Bäherden etraby) ― Türkmenistanyň Ahal welaýatynyň günorta böleginde ýerleşip, Gökdepe-Serdar etraplarynyň aralygyny öz içine alýar. Baharly deňiz derejesinden 159 metr beýiklikde ýerleşip, onuň umumy meýdany 17.4 müň² km. Etrabyň merkezi Baharly şäheri Aşgabat şäherinden 101 km uzaklykda ýerleşýär. Köpetdagy etekläp oturan Baharlyda GDA-da iň uly ýerasty köl bolan «Köw-Ata» ýerasty köli ýerleşýär.

Bäherden etraby 1881-nji ýylda Rus patşalygynynyň biziň ýerlerimize gelmeginden soň döräp başlaýar. Maglumatlara görä, XIX asyryň ahyrlarynda, ýagny, 1897-nji ýylda Zakaspi demir ýolunyň ugrundaky Bäherden demir ýol stansiýasynyň töwereklerinde 789 adamyň ýaşaýandygy hasaba alynypdyr. Öňki Bäherden şäherçesi SSSR döwürlerinde TSSR-iň Bäherden raýonynyň merkezi bolupdyr.

Baharlyň çäginde Haly fabrigi, keteni fabrigi, sement zawody, guşçylyk fermasy, dokma fabrigi.. başga-da birnäçe senagat kärhanalar bar. Dünýäniň iň uly halysy hökmünde «Ginnesiň rekordlar kitabyna» giren halymyzy hem Bäherdenli halyçylaryň dokandygyny bellesek artykmaçlyk etmese gerek.

Türkmenistanyň gündogar welaýaty bilen günbatar welaýatyny birleşdirýän awtoýol, demirýol, şeýle-de Garagum kanaly bu etrabyň çäginden geçýär. Baharly etrabynyň çäginde 20 töweregi oba we bir şäher (Baharly şäheri) bar. Meň bilýän obalam: Kelete, Ýarajy, Döwgala, Hankäriz, Akdepe, Durun, Garagan, Sünçe, Mürçe, Arçman, Bamy, Börme, Saýwan. Häzirki wagtda Baharly etrabynyň ilaty 100 müň töweregi adam. Şol sanda diňe Baharly şäheriniň özünde 25 müň töweregi adam ýaşaýar.

Baharly etrabynyň çäginde ýerleşýän Arçman, Köw-Ata, Ýylysuw şypahanalary diňe bir ýurdumyzda däl-de, eýsem goňşy döwletlerde hem giňden tanalýar. Raýatlarymyzyň iň köp zyýarat edýän ýerleriniň biri bolan Ak Işan Ataň gonamçylygy hem Baharly etrabynyň çäginde ýerleşýär. Birwagtlar ata-babalarymyzy suw bilen üpjin eden, häzirki wagtda bolsa işlemän ulanyşdan galan kärizler esasan diňe şu etrabyň çägindäki dag etek obalarynda saklanyp galypdyr.

Öňki prezidentimiz Beýik Saparmyrat Türkmenbaşy Bäherden etrabynyň adyny Baharly etraby diýip üýtgedipdi (Ýalňyşmasam 2002-nji ýylda). 2008-nji ýylda bolsa, etrabyň merkezi Baharly şäherçesi şäher statusyny alyp, Baharly şäherine öwrülipdi.

Baharly etrabynyň çäklerinde dogulan tanymal adamlar (ýagny meň bilýänlem):
Pürli Saryýew - bagşy, Türkmenistanyň halk artisti.
Şamuhammet Durdulyýew - Aşgabat şäheriniň häkimi.
Japbaklar - bular-a tanamaýan ýokdur.
Gara Seýitliýew - şahyr, Türkmenistanyň halk ýazyjysy.
Boris Agapow - syýasatçy, Rossiýa Federasiýasynyň federal mežlisiniň agzasy.
Şaguly Allaberdiýew - bagşy, Türkmenistanyň at gazanan artisti.
Ogulgerek Gurbanowa - bagşy.

Bu ýokarky suratam meň sadik ýyllarymdaky surat (1994-nji ýa-da 1995-nji ýylda düşürilen surat). Men ol wagtlar Baharly (şol wagtky Bäherden) şäherindäki 1-nji çagalar bagyna gatnaýadym.
Şuwagt şu suratdakylaň hiçisinem tanamok.. 🙂