Ymam Gazaly

.....Aýdylşyna görä Soltan Sanjar hanapy mezhebine eýeren we ymam Abu Hnypa hormat goýýan adam bolypdyr. Onuň ata-babalary hem bu ymamy hormatlapdyrlar. Ymam agzamyň mazarynyň üstine ilki türbe (gümmez) galdyran seljuk türkmenler eken. Duşmanlary Gazalyny ymam Agzama şyltak atmakda aýyplaýarlar we ony Soltana bu jähetden ýamanlaýarlar. Soltan bu sözüň anygyny bilmek üçin ymam Gazalyny öz huzuryna çagyrýar. Ymam Gazaly Hökümdaryň huzuryna barmazlyga äht edipdi. Ýöne soltanyň buýrugy hem berjaý edilmelidi. Bu sebäpden ymam Gazaly Maşada çenli gelýär we ol ýerden pars dilinde bir hat ýazyp, ony Soltan Sanjara iberýär.
Hatyň mazmuny şeýledi: “Men merhum Soltan Mälik şanyň ýanynda ýigrimi ýyl ömrümi ötirdim. Men ençeme gezek halypa bilen soltanyň arasynda ilçilik etdim. Ýetmiş töweregi dini we beýleki mazmundaky kitaplary ýazdym. Dünýäni tanadym. Bu sebäpden dünýäden, we ondaky zatlardan geçdim. Bir mütdet Şamda, Kuddusda, Mekgede boldym. Ybraýym Halylullanyň (goý, Taňryň oňa ýalkowy bolsyn) gabyryna zyýarat etdim. Şonda men hiç bir hökümdaryň huzuryna barmazlyga, olaryň kömegini almazlyga, ýardamyndan peýdalanmazlyga, bäsleşikdir çekişmelere gatnaşmazlyga söz berdim. Indi, on iki ýyldan bäri şol sözümi tutýaryn. Men mydama halypa, hökümdara Taňrydan ýagşy dileg edýärin. Şu aýdylanlary göz öňünde tutyp, men ejiz bendäniň ötünjini kabul etmegiňizi soraýaryn. Çünki siziň beýik huzuryňyza gelmegime perman berlendigini eşitdim. Permana boýun egmek maksady bilen men Maşada çenli geldim. Sözümde durmak üçin ondan bäri huzuryňa tarap ötmedim”.
Soltan Sanjar haty okap Gazalynyň ýanyna özü gitmegi ýüregine düwýär we: “Men ýüzbe ýüz duşyşyp, pikirleri hut onyň öz agzyndan eşitmegi isleýärin” diýýär. Wezir-wekiller: “Gazaly Soltanyň göwnine ýokmajak jogap aýdar we ol alymy heläk eder” diýip gorkýarlar we olar: “Gazaly şähere gelmesin! Sowal-jogap mejlisi şäheriň daşynda guralsyn” diýýärler. Şol wagt Tusyň alymlary Soltanyň huzuryna gelýärler olar: “Şahy-älem! Biz ymam Gazalynyň şägirtleridiris. Soltan hezretleri näme sorajak bolsa, bizden sorasyn. Eger biz laýyk jogap berip bilmesek, onda siz ymamyň ýanyna gidäýiň” diýýärler.
Soltan bu alymlaryň teklibine göwnemeýär we Gazalynyň ýanyna özi gitmegi karar edýär. Baş wezir Mugynyl mülke ymamyň ýanyna gitmegi buýrýar. Baş wezir ymamy şäheriň daşyna alyp çykýar we ol ikisi Soltana tarap ýönelýärler. Soltan atdan düşip, ymamy gujaklaýar we ony göçme tagtynyň ýanynda otyrdýar. Gazaly tolgunýardy. Ymamyň ýanynda karylaryň biri bardy. Ol oňa “Gurhan oka” diýýär. Kary ýakymly labyz bilen Gurhan okaýar. Aýatdan soňra ara bir salym dymyşma aralaşýar. Ilki bilen ymam Gazaly dymyşlygy bozýar. Ol Soltan Sanjara ýüzlenip, şeýle diýýär: “Adyl soltanym! Meniň iki sany sözüm bar. Birinji sözüm- Tus welaýatynyň ilaty ýaramaz dolandarylýanlygy we zulym çekýänligi sebäpli köp heläkçilik çekýär. Häzir bu ýerde gytlyk, açlyk, gahatlayk ýaly bela-beterler höküm sürýär. Kynçylyklaryň derdinden musulmanlaryň boýynlary inçelip, üzülere geldi. Seniň atlaryň boýunlary bolsa altyn bezegleriň agyrlygyndan ýere degäýjek bolyp dur. Olara hem, saňa Taňry rehimdarlyk etsin! Ikinji sözüm- Men on ýyldan bäri halkdan üzňe ýaşadym.Soňra wezir Fahrylmülk meniň ýene ders bermäge başlamagymy isledi. Men oňa: “Bu meselede dogrymy sözlesem, adamlar maňa duşman bolarlar” diýdim. Ol “Soltan adalatlydyr. Seniň tersine bir hereket bolsa, soltan saňa arka durar” diýdi.
Meniň ymam Agzama ýaramaz garaýşym barada sözler bar. Emma bu sözler hakykata laýyk däldir. Men ymam agzama garaýşym barada “Ihýa ulumid-din” atly kitabymda ýazdym. Men ony fykyh ylymynda zamananyň iňňän ajaýyp şahsyýeti hasaplaýaryn”
Soltan beýik ymamyň gorkman, hakykaty sözlemegine guwanyp: “Meniň köňlüm Yragyň we Horasanyň alymlarynyň hemmesiniň senden peýdalanmaklygyny isleýär. Siz bu ymamyň sözlerini ýazyp alyp, halkyň arasyna ýaýradyň. Goý, onuň sözleri ýurdyň hemme ýerlerine ýaýylsyn! Goý, halk meniň alymlaryma garaýşymy bilsin! Siziň ders bermek meselesine ylalaşmagyňyz gerek. Men ähli alymlaryň ýylda bir gezek siziň huzuryňyza gelip, çözüp bilmedik meselelerini öwrenmeklerini buýrýaryn” diýýär.

ballymyn ady Sanjar bolany uchin haladym)

Gazaly 505/1111-nji ýylda dünýäden ötýär. Ol ömrüniň soňky ýyllarynda sopyçylyga ýüz urýar. Emma kitap ýazmagy, talyp okatmagy hem terk etmeýär. Ölüminden bir ýyl öň fykh ylymynyň usluýetini beýan edýän “Al-mustasfa” (“Saýlama kitap”) atly eserini ýazyp tamamlaýar. 

Ol 505/1111-nji ýylyň dört tirkeşikleriň dördünji aýynyň 14-ni (bazar güni) gijesine zikir, tagt-ybadat etmek, Gurhan okamak bilen geçirýär. Säher bilen täretini täzeleýär we ertir namazyny okaýar. Soňra öňüne kepen goýyp, oňa ýüzüni sürtýär we: “Eý, Taňrym! Ömrüm Seniň erkiňe gurban bolsyn!” diýýär. Onsoň ol ýüzüni kybla tarap öwürýär we süýnüp ýatýar. Şol wagt oňa Taňrynyň: “Eý, ruh! Taňryňa razy bolyp, dön!” diýen emri bolýar. Gazaly ajal şerbetini içen dek janyny Taňra tabşyrýar. 

Hay sagbola, yaltanman yazypsyn 🙂

Zyyarata gidipdim2 gezek. Tus shaheri Mashat shaherine 25 km yerleshendir. Ymam Gazalinin mazary  shahyr ferdowsinin mazaryna yakyn yerdedir.

Bir Eýrana gidesim gelýär ULAMALARYŇ ýatan ýerlerine aýlanasym nesip bolsa.
tema üçin ++

Zyyarata gidipdim2 gezek. Tus shaheri Mashat shaherine 25 km yerleshendir. Ymam Gazalinin mazary shahyr ferdowsinin mazaryna yakyn yerdedir.

sen bagtly gelneje