Wyždan päkligi

Dunyade hiç bir zat garawsyz bolyan daldir. Akyl pikirin garawydyr. Wyjdan imanyn garawydyr. Wyjdan bakylyk terezisidir. Wyjdan kalbyn duygularynyn, aklyn hereketlerinin bash sulçusidir.
Akyldarlar, danalar Wyjdan sozuni iman sozi bn manydash hasaplayarlar. Dowletmammet Azadynyn ogurlykdan saplanan kisha "Senin imanyn oyanypdyr" diymegi "Senin wyjdanyn oyanypdyr" diymegi anladyar. 
Wysjdansyz kalp yok, ol her bir adama Allah tarapyn berilyar. Yone onun moçberini shahsyyetin dunyagarayshy kesgitleyar. Eger shahsy garayshlarda  nebis, açgozluk, tekepbirlik hokmurowan bolsa, olaryn sesi batly bolsa, wyjdanyn sesini basarlar, ol kiçelip, kemsidilen naçar yaly ejiz bolar.  Kemally shahsyyet wyjdanyn sesini ilki eshidyar, onun sozune gulak asyar. Sonra netije çykaryar. Bikemal kishi bolsa ilki shahsy bahbidin gullukçylarhny dinleyar we wyjdana soz bermeyar. Sheyle adamlara "wyjdansyz " diyilyar. Wagt gelyar,shahsyyet nebsin, hilanin guran duzagyna dushyar, shonda bahbit gullukçylary ony gorap bilmeyar, wyjdan ona bagtly sesi bilen ahli goyberen yalnyshlyklaryny sanap beryar. Sheyle pursatda etmishine okunip, wujdanyndan otunç sorap, toba gelen adamyn gunalerini Allah geçyandir, çunki ajal sagadyn yetinça, amal kitabyn yapylyança toba gapysy açykdyr. Wyjdan azabyny çekyan shahsyyetin içki ejiri dashky ejirinden has agyrdyr.  Adam dirika bakylyk terezisine- Wyjdana hasabat beryandir, amadyny berenson, Allahyn onunde hasabat bermelidir. Bular in adalatly kazylardyr.
 Nebis wyjdan bilen bir yere sygmayan garshydashdyr.Olar dunya dorali bari barlyshyksyz sowesh edyarler, soweshin netijesinde akyl we gan tasir edyandir. Nebis yenish gazananda, uly betbagytçylyk bolup geçyar. Nebis açgozdur, onun doydumy yokdur. Nebis adamyn dushmanydyr. Adam ozune yeke gezek berilyan jany-omri dushmanynyn gullugyna bermeli daldir. 

 Hakyky ynsan ten ten islehlerine -nebse "yok" diyip, ruh isleglerine-imana gulluk etmelidir. Ten islegleri bu baylyk nebsi, jynsy-ten nebsi, hereketsizlik nebsi, garyn nebsi, jan nebsi, hokumparzlyk nebsi. Shahsyyet shu ishlere garshy soweshde yenip bilyar. Bu ruhy sowesh dine adama mahsusdyr. Bu adamyn artykmaçlygydyr. 
 Nebis adamzat aklynyn guyan çaklerini yumuryjydyr. Ol isleglere goylan çakleri inkar edyar. Eger çaklerin sakçysy wyjdan bolanda, nebis ol çagi yykmaga het edip bilyan daldir....
  Adamyn nebse garshy soweshde  in yakyn komekçisi onun erkidir.  Erkini orklemegi basharyan kishi ruhy taydan taydan guyçli shahsyyetdir. Erkli adam maddy isleglerine gulluk etmez, çunki olar nebsin jylawdarlarydyr. Erkli kishinin isleglerem, pikirleri hem, elleri hem, sozleri hem maksadyna gulluk edyar. Erk maksadyna yetmegin bash serishdesidir. Erkin çydamlylyk, geçirimlilik, durnuklylyk, tutanyerlilik yaly komekçileri bardyr..