PUR-PUDAK ÝAÝRADAR ALKYŞ KYLANYM

Türkmen halkynyň dil baýlygy egsilmez hazyna. Bu hazynany türkmen halky asyrlar boýy kynçylyklary göre-göre ýygnady.
Alamanlar bilen alyşdy, çapawullar bilen
çapyşdy,  ýurtlaryny taşlap aýry ýerde mekan tutup, watan awusy bilen
aglady, ýardan aýryldy,ýara gowuşdy---- şeýdibem  uly baýlygyň HALK DIL
BAÝLYGYNYŇ eýesi boldular.
Türkmen halk döredijiligiň iň gadymy žanrlarynyň biri-de alkyş dileglerdir.
Alkyş dilegler adamlar ýabanylykdan
saýlanyp,olaryň dilleri çeperçilik  taýdan kämilleşenden  soň, ýüze
çykyp başlanandyr diýip çak edilýär.
Sebäbi  ilkinji alkyş dilegler ýönekeje sadaja sözler bilen aňladylypdyr. Aw awlananda ,awça
«Aw ganly bolsun» diýip dileg edilse ol hem öz gezeginde «aw janly» diýip garşydaşyna jogap beripdir.Ýa-da oba hojalyk, ekerançylyk bilen iş salyşýan daýhanlara
«Harmanyňa bereket», «Tohumyň müňlesin», «Biriň müň bolsun» diýip alkyş etseler ,olar hem öz gezeginde «Ömrüňe bereket», «Ýaşyňa bereket» diýip jogap gaýtarýarlar. Çeper gelin gyzlaryň hem
başlan işlerini alkyşlap dileg etmek däbi bar.
Mysal üçin haly dokamak üçin ýüwürdilse «Işiň ileri», diýip dileg edilse, « Ömrüň ileri», «Taňryýalkasyn» diýip
jogaby berilýär. Sadaja , gysga we düşnükli dilegler  soň-soňlar
ýazuwly edebiýat ýüze çykyp başlandan soň,şahyrlaryň  dilinde
kämilleşip şygyrlara ,goşgy setirlerine siňipdir. Türkmen halk
döredijiliginiň beýleki žanrlarynda
(lälelerde,huwdilerde,ýaremezanlarda, ýarowjanlarda, toý aýdymlarynda,
nakyllarda,haraý aýdymlarynda) hem  halkyň isleg-arzuwlarynyň netijesi
bolan alkyş dilegler öz ornuny tapypdyr.
Mysal üçin nakyllarda « Alkyş bilen ýer göger», « Altyn alma, alkyş al», diýen nusgalara gabat gelmek bolýar.
Alkyşlar dilegler türkmen halkynyň iň gymmatly edebi mirasy bolan «Gorkut ata»eposynda boýdan-başa diýen ýaly duş gelmek bolýar.
Ýöne bu eposda alkyşlar eýýäm ýokary
çeperçilik derejede ussat dil bilen  beýan edilipdir. Eseriň awtory
ýa-da alyp baryjy rawysy  Gorkut ata her boýun(bölumiň) soňunda
diňleýjilere we eseriň gahrymanlaryna dilegleri edýär.Mysal üçin: Gazan
begiň ogly Oraz begiň tussag bolmagy boýuny beýan eder—diýen bölümde:
Indi hany diýdigim,beg erenler,dünýe meniň
diýenler?Ajal aldy ýer gizledi, Pany dünýe kime galdy? Gelmeli, gitmeli
dünýe, Ahyrsoňy ujy ölmeli dünýe, Ýom bereýin hanym,Ýerli gara dagyň
ýykylmasyn! Kölegelije gaba agajyň ýykylmasyn, akan görkli suwuň
guramasyn,ganatlaryň ujy gyrylmasyn,kadyr seni namarda mätäç
etmesin,çapýarkaň ak boz atyň budremesin,çaşanda, gara polat uz gylyjyň
gedilmesin!
Görşumiz ýaly bu ýerde Gorkut ata  «ýom»edýär.Türkmen dilinde em-ýom diýen bir jumle bar.
Şu wagta çenli bu sözleri derde derman
etmek diýilip düşündirilýärdi.Emma biz Gorkut ata eserini okanymyzda «
em» sözüniň derman,  «ýom» sözüniň bolsa dileg-alkyşdygyna göz
ýetirdik.Sözüň güýji bilen ýom etmeklik gadymdan gelýän ýörelge-onuň
hem derman-em ýaly täsiriniň güýçlüdigine  şek ýok.
Türkmen edebiýatyny  owreniji filolog: MAÝA ŞEMIZADE