Atly turizm

Atly turizm munyň özü atly sport ýa-da dynç almak maksatly tebygata atly gezelençdir. Ol gezelenç, tebygatda öňünden kesgitlenen menzilde bolup geçýär. Gezelenjiň netijesinde turist örän ýakymly ýadawlyk duýyar. Ýöne bu ýadawlyk adama öran uly lezzet berýär. Atly gezelenç etmek bilen turist, günlük adaty durmuşyndan aýrylyp birnäçe wagtlap atly gezýär we tebygat bilen bilelikde başbaş galýar. Adamyň wagtlaýyn hem bolsa iýmiti we daş töweregi özgerýär.

Dünýä Tejribesi : Ýewropada we ABŞ’da turizmiň bu görnüşi 1960-njy ýyllarda ösüp başlady. Şol döwür dünýa möçberinde ata we atçylyga bolan gyzyklanmanyň ýokarlanan döwüridir. Atly turizm eko turizm bilen utgaşýar we ugurdaş alynyp barylýar. Onyň sagaldyş häsiýeti hem bardyr, ol adamyň onurgalaryna peýdaly. Häzirki wagtda atly turizm Rusýada, ABŞ-da, Yewropa ýurtlarynda, Mongolýada we Türkiýede ösendir. Rusýada, ABŞ-da we Yewropa ýurtlarynda atly turizmiň iň hereketli möwsümi tomus, Mongolýada bolsa ýaz aýlarydyr.

Russiýanyň Barnaul şäherinde jemi uzynlygy 616 km bolan Altaý-Çuýsk atly turizm menzili bar. Ol Katuni derýasynyň kenary boýunça uzalýar we kedr tokaýlygynyň içinden geçip, Ursul derýasynda tamamlanýar. Russiýada dürli uzaklykda we dürli ýerlerden geçýän atly turizm menzilleri köpdür.

Türkiýede atly turizm hyzmatlary, myhmanhanasy we athanasy bolan ýörite syýahatçylyk şereketleri tarapyndan edilýär. Şereketleriň aglabasy daglyk ýerlerde we tokaýlaryň ýakynlarynda ýerleşýär. Şol şereketlerden biri hem Kastamony welaýatynyň Dadaý etrabynyň Çömlekçiler obasynda ýerleşýän “Dadaý Baryş Atly Turizm we Sport Merkezidir”. Bu şereketde 11 at bar, tokaý zolagyndan başlap, kölde tamamlanýan menziliň uzaklygy bolsa 5 km we bu aralyk 90 minutda geçilýär.

Turşereket, turistlere ýene bir menzil hödürleýär. Ol tokaý zolagyndan başlap, Halaçogly düzlügünde tamamlanýar. Türkiýäniň syýahatçylyk şereketleri, atly turizme ilkinji gezek gatnaşýanlara birinji tapgyrda manejde at münmegi öwredýär, ikinji tapgyrda gysga aralykta gözegçilikli at sürmegi öwredýär we üçünji tapgyrda bolsa gysga aralyga gözegçilikli gezelenç gurnaýär.

ABŞ-da her bir statda aty turizm athanalary we menziller bar. Her bir menzil öz bolyşlygya eyedir. Olaryň iň köp üns çekýänleri, kanion, dag-tokaý we düzlüklerdden geçýän menzillerdir. Olardan biri Kolorado derýasynyň kenary bilen uzalyp gidýän 5 günlük menzil. ABŞ’da atly turizmde atyň kireý tölegi sagat hasabyna görä ýöredilýär we ol ýerde ABD-da köp sanly möwsümleýin ugurlar hem bar.

Alty turizmde ulanyljak atyn saýlawy

Günlük atly turizmde ulanmak üçin ýuwaş we adamlara çalt öwrenişip bilýän atlar saýlanýar. Ata gitjek menzili öňünden görkezilýär we öwredilýär. Atly turizme müşderileri çekmek üçin metbugat arkaly mahabat edilip biliner, ýöne mahabat esasan hem atly gezelenje gatnaşan turistleriň özlerinde galdyran täsirler barada beýleki tanyşlaryna we ýoldaşlaryna gürrüň bermegi netijesinde oňa gyzyklanma artýar we şol söhmetdeşlik olarda atly turizme gyzyklanma döredýär.
Mahabat etmek maksady bilen syýahat şereketleri, internet sahypasynda gezelenjiň özlerinde galdyran täsirleri barada gürrüň berýän aýratyn bölüm döredilip, menzilde bolan ajaýyp tebygy ýerler we syýahatçy şereketiň salgylary barada maglumatlar ýerleşdirilip biliner. Ol sahypada atlaryň suratlary, menzilleriň uzaklygy we möhledi barada maglumatlar hem goýmak hem ýerlikli bolar.

Atly turizme gatnaşjaklara atyň dolandyrylyşy, adamlara we ata ilkinji lukmançylyk kömeğiniň berilişi we ýolda gabat gelip biljek adam üçin howply mör möjekler barada habarly etmek üçin gysga okuw işleri geçirilmelidir. Gezelenje çykylanda, Ata we adama tiz lumakçylyk kömek berilende ulanylýän dermanlary ýany bilen hökman alynmalydyr.Häzirki wagtda el telefonlary ýurdymyzda giňden ulanylýar we ol ýurdymyzyň çäklerini dolylgyna öz çägine alýär. El telefony, athana we syýahatçylyk şerekedi bilen aragatnaşyk saklamaga iň amatly serişde bolup durýar.

Turiste gezelenje çykylan menziliň releyefi, agyz suwynyn bar bolan ýerleri barada maglumat berilmelidir. Atly turist, öz howpsyzlygy we azaşmazlygyözüne bellenilen menziliň daşyna çykmaly däl.

Atly turistiň egin eşiği hem düzgünlere laýyk bolmaly. Ol düzgünlere görä atly turiste at üstünde hereket edilende amatly boljak egin eşik saýlanylmalydyr. Atly turistiň jalbary giň we galyň dikinsiz bolmaly. Sebäbi galyň dikinler, hereket edilende adamyň endamyna sürtülip ýara döredip bilýär.

Atly turistiň geýýän aýakgabysy bolsa pes ökjeli bolmaly, ýagyşyň ýagmagy göz önünde tutulyp, plaş we telpek ýa-da şlýapa ýanyň bilen alynmalydyr. Atly turistiň ýene esasy üns bermeli zatlarynyň biri hem hereket wagtynda ýangyn howpsyzlyk düzgünlerini berjaý etmeli we tebygaty hapalamaly däl.Gezelençe çykan turistlet arassçylyk gigiena düzgünlerine hem uymalydyr.

Şereketleriň gurmaçylyk işlerinde peýdalanmagy, menzil we at saýlananda ulanmagy üçin atly turizmi synyplandyrmak zerurlygy bar. Atly turizm üç görnüşde bolýar. bu üç görünşe gatnaşmak üçin hem turistleriň aty dolandyrmagy we tiz lukmançylyk kömegini bermegi öwrenmegi, ýangyň howpsyzlygy we arassaçylyk düzgünlerini bilmegi zerurdyr.

Olardan birinjisi “Sagatlaýyn Atly Turizm” bolup, bir sagada çenli bolan möhletde atly gezelençdir. Sagatlaýyn atly turizm çagalaryň, ýetginjekleriň we ulylaryň ata bolan gyzyklanmasyny berjaý etmek maksadyna eýerýär. Atly turizmiň iň ýönekeý görnüşi bolan sagatlaýyn atly turizm, günlük we birnäçe günlük atly turizm görnüşleri üçin geçiş hasaplanýar. Ýagny sagatlaýyn atly turizme birnäçe gezek gatnaşanlar soňra günlük we birnäçe günlük alty turizme gatnaşmaga höwes bildirýärler. Şereketler bolsa sagatlaýyn atly gezelenç edenleri, günlük we birnäçe günlük atly turizme gatnaşmaga çekmek üçin amatly şertleri döretmeli we höweslendirmek üçin bahalaryny düzgünleşdirmelidir.

Atly turizmiň ikinji görnüşi bolan “Günlük Atly Turizm” bir sagat bilen bir gün aralygynda möhletde belli bir menzilde atly gezelençdir. Günlük atly gezelenç, ol turistler üçin dynç alyş we atly ekskursiýadyr. Ol eko turizm bilen ugurdaşdyr, ýeke–täk tapawudy tebygata gezelenç pyýada däl, atly bolup geçýär.

Alty gezelenjiň üçinji görnüşi bolan “Köp Günlük Atly Turizm” birnäçe günlük möhletde belli bir menzilde atly gezelençdir. Birnäçe günlük atly gezelenç, ol eko turizm we dynç alyş maksadyna eýerýär. Muňa esasan hem sagatlaýyn we günlük atly turizmde tejribesi bolan ussat atly turistler gatnaşýarlar. Bu atly gezelençlerde bedeni berkän uly ýaşar atlar ulanylýar.

Türkmenistanyň atly turizmdäki tejribesi

Türkmenistanda atly turizm Ahal welaýaty Gökdepe etraby Ahal Daýhan Birleşiğinde hususy atçylyk hojalyklarynda Türkmenistandaky Aýan we Dentur syýahatçylyk şereketleriniň talaby esasynda gurnalýar. Ol ýerdäki hususy atçylyk hojalyklaryna jemi 15 at bar. Olaryň esasy ulanýan menzilinin uzaklygy 50-500 km aralygyndadyr we menzil Garagum çölüni we etrabyň dag eteklerini öz içine alýar.

Netije : Daşary ýurt tejribesi seljerilende, syýahatçylyk şereketleri, turistleriň tebygatdan lezzet almaklary üçin menzili tebygy güzelliklerden ýanyndan ýa-da içinden geçer ýaly edip gurnapdyrlar, menziller, atlar we geziljek ýeriň tebygaty barada internetde zerur bolan maglumatlary ýerleşdiripdirler.

Birnäçe günlük atly turizmde ulanmak üçin has berdaşly we sarç bolmadyk atlar saýlanmaly, turistler ýokaryda görkezilen tiz lukmanlylyk kömegi, egin eşik, ýangyn howpsyzlygy we arrasaçylyk düzgünlerini berjaý etmeli we hemişe merkez bilen aragatnaşyk saklamalydyr.

Teklipler : Türkmenistanda atly turizmiň geljegi öränulydyr. Häzirki döwürde dünýä we ýurt möçberinde atly turizme bolan gyzyklanma ýokarlanýar we gatnaşýanlaryň sany artýar. Tebygatda atly gezelenç etmek ulagly ýa-da pyýada gezelenç etmekden has gyzyklydyr. Ýurdymyzda atly turizmiň hemme görünüşleri gurnalyp biliner. Esasan hem Awaza Syýahatçylyk zolagynda Hazar Deňiziniň kenaryndan geçýän menzil we Garagum çölüne gönükdirilen menzile boýunça gurnalyp biliner.

Aşgabatda we Aşgabadyň dag eteklerinde, Gökderede, Manyşda, Ahal, Balkan we Lebap welaýatlarynyň dag eteklerinde we Garagum çölünde, ýurdymyzyň tebygy taýdan güzel ýerleri bolan Magtumguly etrabynda, Köýtendag etrabynda gurnalyp biliner. Aty turizm üçin gerekli bolan athanalar we turistlere at sürmegi öwredip biljek hünärmenler ýurdymyzda hemme ýerler de hem vardyr. Awaza’da aýlawyň gurulmagy bilen ol ýerdäki athana atly turizmi ösdürmek üçin binýat bolar. Türkmenistandaatly turizmiň ýokary depgin bilen ösüp biljek esasy ýerleri bolsa Awaza we Aşgabat şäheriniň etekleridir.