Suw XXI asyryn nebidi.
Bir siyasatchyn sozlerinden, geljekde urshlar suw uchin bolar. Suw damjasy - Altyn danesi. (S.Turkmenbashy)
Himiya kompaniyan eyesi Economist gazedine suw barada reportaj berende "Suw XXI nji asyryn nebidi bolar" diydi. Nebit uchin bolushy yaly, suw uchinem uryshlar bolar, nebidin birjalarda, yokary derejede alyp satylshy yaly suwam sheyle bir haryt bolar. Adam sany kopelya, arassa agyz suw azalya. 1953 nji yilda, Libiyanyn gunorta boleginde nebit gaz yataklaryny tapmak uchin gozleg ishleri gechirip durka, Libiyalylar gaty uly, Libiyan oazislerini ekleyan, suw yataklaryna dush geldiler. Munlerche yillap Afrikanyn in uly derdi suwsyzlyk bolup durka, tapylan 35 mun kub km suwyn Libiyalylara nebitdenem, bashga zatdanam kop pul getirjegini gorkezdi. (1 kub km - 1 trillion litr suw)
Bu mochberde suw Afrikan her metryny gulletmek uchin yeterli.
1984 nji yilda Gaddafi Gunorta Koreyada specialistlary chagyrdyp bul suwy peydalanmagyn ugryna chykdy. Bir topar turbalardan, nasoslardan, zavodlardan ybarat bolan bu obyekt, Guiness Rekordlar kitabyn dunyade in uly suw gechiriji obyekty diyip kabul edildi. Ka biri bolsa gora bu proyekty dunyade in uly injenerlyk proyekty hasaplaya. Gaddafi bu apet, emeli deryany dunyanin 8 nji tasinligi diyip hasiyetlendiryadi. El Burayka shaherinde, diametry 4 metr bolan turbalary onduryan zavod guryldy. Shul wagtyn ozunde bul emeli derya chunligi 500 metr bolan 1300 skvajinalardan, uzynlygy 4000 km bolan, yer asty demir-beton, diametry 4 metrlyk turbalardan, yuzlerche nasos stanciyalardan, suwy uyshirmek uchin rezervuarlardan, kontrol merkezlerden ybarat bolup durya we butin Libiyan halkyny we ekin meydalaryny suw bilen upjin edip durya. Ustesine bu derya arkayin bashga Afrikan dowletlerinem suw bilen upjin edip bilya. 20 yilin ichinde Afrika bu proyektyn komegi bilen iymidini import etman export etmane bashlap bilerdi.... emma... Afrikanyn gullap yashamagy gunbatara peyda etmeya, GB dowletler Afrikan satyn alyjydan, satyja owrulmesini islanoklar, shonun uchin olar bu proyekty eydip beydip durzyp, Afrikany ozune bagly saklamalydy. Shonun uchinem Gaddafini "halkyny gyrya" bahanasy bilen tiran yglan edip Libiya goshun girizdiler, urysh turyzdylar. (Somalida gunde gyrylyan adamlaryn sany yok, hokumet yok, achlyk, name bolup yatany belli dal, yone Somalida "nechego lovit" we Somali GB dowletlerin intereslaryna garshy gidenok shonun uchin o yere girenoklar) Garaz giriber NATO bilgeshleyinmi, ya bilman imenno sho deryany diri saklayan nasoslaryn kopsini we esasy akymly turbalary yardylar... dowamyny ozuniz bilyaniz... Gaddafi proyekta bashlanda, Afrika dowletlerinin sammitinde bu proyekty gorkezipdi we shonda "Bu proyektyn bashlamagy bilen Amerikanyn bize garshy howpy, gahary iki esse bolar" diydi... Hemmesi diyen yaly bu proyekty shondada goldady. - Libiya dunyade in kop nebit export edyan yurtlaryn biridi. - Gaddafin iniciativasy boyuncha Libiya, Malaysiya, Indonesiya, Bangladesh, Brunei, Pakistan, Saud Arabiya Altyn Dinary pulyn yerine (dollaryn yerine) ulanyp bashlapdylar. - Afrika soyuzy, 2 3 yurdyn uchyrmagynda emeli hemra, ayry pul birligi we sh.m... - hemmesem Gaddafin esasy planlary.
... inni komment yazjaklara: men Gaddafini owemogam, sowemogam ona... Gaddafidan mun esse zalymlar barka, name uchin imenno Gaddafini odlirenlerini aytjak boldym. Libiyadaky urysh eddil Iraqdaky yaly "dirty", netijesiz, faktsyz, bahanasyz urysh boldy...
Taze yili nirde bellejek?
Oyde(41%, 7 adam)
Uyshmelen bolyalay Aman chishigin oyunde...(0%, 0 adam)
Charedelay, nirde bolsyn(41%, 7 adam)
Soygulijigim bilen (17%, 3 adam)
Arşivin durumu
● Tam metin
● 24/24 yorum korunmuş
Yayımlandığı site: ertir.com · Kaynak: Web Archive kopyası — ertir.com, 9 Mayıs 2012 · Orijinal sayfayı gör ↗
Yorumlar 24
btw Tajigistan Ozbegystan we Turkmenistan arasynda suw uchin kichirak dushinshmezlik bar, Amyderya uchin. Esasan Ozbekler bilen Tajikler arasynda. Tajikler damba gurjak diyya, Ozbeklerem biz suwsyz galars diyya. Orslar - Putinam Tajikleri pushgurdya, men size dambany guryp berjek diyya...
gowy subutnama
Türkmen aga hemme zat berlipdir, ýöne suw berilmändir. Ganly saka diýip ýörite suw meselesine degişli eserem bolmaly. Menin bu Amyderýa meselesinde eşdenlerim. Aral ýakasyna suw baryp durmaly, ýogsa kölüň duzlary howa düşüp sebitiň ekologiýasyna belli derejede täsir etjek, bu bolsa sebitdäki ilatyň ýaşynyň dowamlylygyny peseltjek. Amyderýadan bolsa ýolda Täjigistan, Özbegistan, Türkmenistan alýar. Her kimem özüniň oba-hojalygyny ösdürjek. Tebigatda hemne zat biri-biri bilen baglanşykly-da. SSSR döwründe Aral kölüne ýokardan Gazagystanyň üsti bilen Sibirden bir derýa ýol açmak barada tekliplerem bolupdyr, bu hem başga bir ulgamy bozjak eken. Umuman ýurdumyzda suwsuzlykdan çykmagyň esasy görülmeli çäre oba-hojalygy gowşatmakmyka diýýän
bah yene sol oyunlar oynalyp gidip otyrow.....
Oba hojalygny peseltmeli däl. Oba hojalygnyñ ekin meydanlarny damjalaýyn suwarlysha gecirmeli, sheydilse suw epesli tygshytlanya
Boklashkaly Arcabil icip yatarysda blum
Ýazan zadyñy haýsy çeshmeden aldyñ? Çeshme goýmansyñ welin, prowokatora meñzediñ.
shoñ bahasy altynyñ bahasy bilen deñ bolsa nädersiñ
cheshme doly... Great Manmade River diyip gozlap gor, asyl Libiyada shoncha wagtlap dowam eden gyrgynchylygyn habarlary provakaciya... ne cheshmesi bar idilli, ne faktlar...
Suwuň nähili gymmat zatdygyny, nähili gerekli zatdygyny, gelejegiň iň uly global meseleleriniň biri boljaklygyny, şonuň üçinem ony mümkin boldugyndan tygşytlamalydygyny okuwda mugallym şeýleräk düşündiripdi:
Ýer togalagynyň umumy suw baýlygy 1 milliard 366 million km³. Şol suwlaryňam 1 milliard 325 million km³-y (97%-i) dünýä ummany (okeanlar), ýagny agyz suwa ýaramsyz duzly suwlar. 4,17 million km³ (0,5%) ýerasty duzly suwlar, olaram agyz suwa ýaramsyz.
Ýer togalagynyň umumy suw baýlygynyň 33,4 million km³-y, ýagny, bary-ýogy 2,5%-i agyz suw üçin ýaramly süýji suwlar. Şol 33,4 million km³ süýji suwlaryňam 29 million km³-y, ýagny, süýji suwlaryň 87,3%-i ýer togalagynyň dürli ýerlerinde ýerleşýän buzluklar. Galan 4,4 million km³-yňam 4 million 260,8 müň km³-y agyz suw üçin ýaramly ýerasty süýji suwlar, bary-ýogy 139,2 müň km³-jygy bolsa, agyz suw üçin ýaramly ýerüsti suwlar (köller, howdanlar, derýalar).
Ýokardaky sanlardan görşümiz ýaly, ýer togalagynyň suw baýlygynyň diňeje 1/100 bölejigi adamzadyň ýaşaýşyny üpjün edip bilýän eken.
Suwuň nähili gymmatly zatdygyna ýene bir mysal getireýin. Dünýäde 7 milliard adam ýaşaýar. Bir adama diňe içmek üçin her gün ortaça 2,5 litr (mundan köpräk bolmagam mümkin) agyz suwy gerek. Indi hasaplap görüň:
7 milliard x 2,5 litr = 17,5 milliard litr agyz suw.
Görşümiz ýaly, ýer togalagynyň ilatyna her gün diňe içmek üçin ortaça 17,5 milliard litr arassa agyz suwy gerek eken. Gündelik ýuwunmak üçin, maşyn ýuwmak üçin, ekin suwarmak üçin, mallary suwa ýakmak üçin ulanýan suwlarymyzy dagy hasaplaýsaň ummasyz zat bolýar.
Temada bir syýasatçynyň sözlerinden diýip ýazanyň şeýleräk bolmaly öýdýän: ''Indiki jahan urşy suwuň üstünde bolar. Umuman şeýleräk. Suw — gelejegiň iň uly global meselesi.
Temada bir syýasatçynyň sözlerinden diýip ýazanyň şeýleräk bolmaly öýdýän: ''Indiki jahan urşy suwuň üstünde bolar''. Umuman şeýleräk. Suw — gelejegiň iň uly global meselesi.
http://en.wikipedia.org/wiki/Great_Manmade_River
http://www.greenprophet.com/2011/10/gaddafi-man-made-river/
Türkmenler musulman bolmazdan ön suwy mukaddes hasaplap yuwunman gezipdirler diyip eşitdim. Anyk bilemok, yöne suwun bizde uly ähmiyete eye bolanlygy welin çyn.
XXI asyrda yaşap otyrys. Entek suw nebit yaly satylmaz, indiki asyr satylyp başlanar belki, bilmedim.
Liwiya urşy babatda bolsa her hili gürrünler bar. Bir yerde liwiyan nebiti üçin, bir yerde Kaddafinin arap yurtlaryna, nebiti dollara dälde altyna satmagy teklip edeni üçin diyilyär.
Dünyäde pul we ideologiya häkimlik edyä (Bu menin düşünjäm) Masonlary bilyänizmi? Köp yerde şolaryn yzlaryna duşmak bolya. Jorj Buş, Kondaliza Rays, Sarkozy, Putin, Uorren Baffet we ş.m ençeme lider adamlaryn köpüsinin hökman registrirlenen guramasy bar. Olar ol guramalarda nämedyäler hiç zat bilemok, yöne şular yaly zatlar hakda kitap okapdym. Umuman olar etjek işlerini şol gurultaylarynda ylalaşyan bolmaly. Dünyäni dolandyryan 10 adam belki dine toslamadyr, yöne meşhur adamlaryn lobbylar, diasporalar, haysydyr bir guramalar, jemagatlar arkaly hereket edyänligi welin çyn bolmaly.
Aral heläkçiligi hem çylşyrymly mesele. Daşoguz, Lebap, Marynyn kiçi bir bölegi, Ahalyn esasy bölegi, Balkanyn hemmesine yakynyny Amyderya üpjün edyä. Eger Araly halas etjek bolup Garagum kanalyndan yüz öwürsek 3 welayatdan yüz öwürdigmiz bolar. Özbegistan hem kanallaryndan yüz öwrüp bilmez.
Aslynda Wolgadan Arala kanal çeksd bolya öydyän, yöne Orsyet harçlyk talap edipdir diyip eşitdim, nä dereje dogry bilemok.
Aralyn guramagy netijesinde Daşoguz welayatynyn ähli yeri, Lebaby Birata etraby we yokarsy 1996-da Ekologiki betbagtçylykly zona diylip yglan edildi. Bir milliondan gowrak rayatymyz betbagtçylykda yaşaya. Ekologiyanyn erbet bolmagy Daşoguza uly mukdarda inwestisiyanyn hem önüni alya. Garaz uly problema.
Suw babatda yurdumyz uly proyektlerin merkezi. 1950-de başlana Garagum kanaly dünyänin in uzyn kanaly, 2001-de başlanan Altyn Asyr köli bolsa geljege goyulan in gerekli inwestisya hasaplayan.
Umuman häzirki wagt suw problemadyna garşy gerekli çäreler görülyän yaly görünyär.
Yeri yaradan suwy yaradan adamzady yaradan Allahdyr. Yer yuzinde 7 milliard dal eger birgun 70 milliarda yetse yenede goterip biljek baylygy bardyr. Sebabi Allah adamzadyn her birine yetik rysgalyny beryar. Yone nebsine yenik duship rysgalyna yrza bolman lyuksa bulashan gunimizin adamlary, gunine 2,5 litr dal 25 litr suwy isrip etmek bilen, beylekilerin hakkyny iyp bashyna bela bolyar. Dunyadeki resurslar bir gun geler adamzada yetmez diyp uly goh chykaran we Darwine hem ewolusiya teoriyasyna ylham bolan ingiliz ekonomist Thomas Mathlusdyr. An Essay on the Principle of Population yazgysyny gozlap bilersiniz. Chozgut hokmunde guychli milletlering ejiz milletleri ezip yok etmelidir diydi. Sebabi adamzat gun gunden kopelip baryarmysh. Bilmedim nache milliarda yetse dunyede resurslar yetmez diyp netije chykarypdyr. Garaz dunya bir urysh meydany bu adamlaryn gozunde. Dostluk dine peydanyn ustine gurylan bu adamlaryn dunyesinde. Shahsyn oz peydasy bashga hemme zatdan mukeddesdir. Indi bu adamlaryn arkasyny yzarlasanyz ya ha yewreydir, yada mason, yada bashga bir zat. Dunyade baylyk we lyuksa in kop gyzyanlar hem sholar. In kop isrip hem sholardan chykyar. Sonam beyleki milletler olardan, dushinjesinden tasirlenenler kim bolsa sholar. Meselem turkmenlerin ichinde musulmanlaryn ichinde hem yewreyler yaly lyuksyn fanatlary kandir. Bu adamlar nirde gorsen chykyp mediyada goh chykaryp yorler, gorsen kak budto adamzadyn rysgalyny bermek bularyn borjy yaly. Asyl maksatlary bolsa guyji eline gechirmek, elinde tutmak, adamlary paranoiak edip hakimiyetlerini guychlendirmek we global hegemonia gurmak. Gorkmak gerek dal, adam adam bolsa hemme zat gul yaly, Allah bardyr!!!
Esasy zat PAGTA öndürmekligi kem kemden peseltmeli/azaltmaly. Bu, hem Özbegistana hem-de Türkmenistana degişli. Bu iki ýurt dünýädaki iň köp pagta öndürýän 10 ýurduň arasyna girýär. Bilişiňiz ýaly pagta öndürmeklige örän köp suw serişdesi gerek bolup durýar. Suw problemasy bilen ýüzbe ýüz bolup durýan bu ýurtlar pagta öndürmekligi azaltsa Orta Aziýadaky suw problemasy çözüler diýip birnäçe alymlar belläp geçýäler.
@Capello, Turkmenistan esasy girdejini energetika we agrosenagatdan alyar. Onsuzam gowachanyn ondurilishi pese gachdy. Ony azaltmagyn deregine dowrebap suwlama tehnologiyalaryny ornashdyrmaly. Ysrayyl Nejep cholunde ozune gerekli esasy onumleri yetishdiryar. Ol yurdun suw problemasy bizinkiden esse esse uly. Yone olar bashardy. Agrosenagatynda ishleyanlerin sany yarym milliona yetenok, Turkmenistanda bolsa 2 milliona yakyn. Shonda-da (topraklarymyz uly bolsa-da) agrosenagatymyz olarynkydan kichi. Ysrayyl hazirki wagt Orta Gundogary we Yewropa yurylaryny tohum bilen upjun edyar. Ululygy 1,5 milliard dollardan gechen. Islesenkop zady edip bolya. Yone islemeli, owrenmeli, etmeli. Shondan son doredip owretmek erasy baslanya. Shonda haysydyr bir dowletin blog sahypalaryna bir diskussiya chykanda ''Turkmenler sheytdi'' diyip nusga gorkezerler
@Konserwator Men bärde, pagtany diňe ýurduň içinde gaýtadan işläp bilaýjak mukdaryny öndürmegiň, ýagny pagtany çig mal hökmünde daşary ýurda satmagyň ýerine beýleki oba hojalyk önümlerini (öndürülende pagta görä az suw harçlanýan önümler) öndürip daşary ýurtlara satmagyň gürrüňini edýän. Pagta ekip alýan girdejiňi pomidor-hyýar ekibem alyp bolýar. Esasy zat Orta Aziýa üçin gyt bolan SUWY rasional ulanmaklyk möhüm. Arala barýan Amyderýanyň suwyny pagta ýerlerini suwarmak üçin aşa kän ulanyp Aralyň guramagyna sebäp bolduk.
http://yenideniman.com/104/col_olan_gol_ya_da_aral_golunun_faciasi.asp