Modern gahrymanlar-4

Awatar, distopik (anti-utopiýa) bir fantastikadyr.Ewropa 20-nji asyra çenli jemgyýetiň geljegi barada diňe optimist senariýalar çykardy. Bilim we tehnologiýanyň ösmegi bilen, geljekde sosiýal we ekonomik problemalar bolmaz diýp “utopiýa”lar hyýal etdi. 19-njy asyrda bolsa bu “utopiýa”lary, hyýallary “distopiýa, anti utopiýa” sözleri bilen tankyt edilip başlandy. Meselem, George Owrelliň “Haýwanlar howlysy” romany bir distopik romandyr. Distopiýa, totalitar bir sistemanyň elinde şahsyň erkini ýitirmegi, jemgyýetiň, ekonomikanyň, hukgynyň çäksiz güýji eline alan sistema tarapyndan kontrol edilmegidir. Netijede kim güýçli bolsa hukugy ýokary, kim güýçsiz bolsa hukugy pesdir diýen tokaý kanuny ynsanlaryň arasynda hem kanun bolmagydyr. Meselem Equilibrium, 13-nji Raýon, Wawilon kinolary hem muňa mysal bolup biler.

Awatarda Pandora planetasy, Grek mifologiýasyndaky “Pandora”ny aňladýar. Grek mifologiýasynda, iň uly taňry Zews, ynsanlary jezalandyrmak üçin owadan we akylly bolan Pandorany dünýä ugradýar. Pandoranyň elinde bir guty bardyr we oňa gutyny açmak gadagan edilen. Ýöne Pandora, “bilesigelijilik” duýgysyny tutyp bilmez we gutyny açýar. Bu gutyň içinde zulum, uryş, soňy gelmez arzuwlar, höwesler, göripçilik ýaly her hili erbet zatlar bar eken. Guty açylan soň bu erbet zatlar ýaýrap başlaýar. Ewropa orta asyrlara çenli, Pandoranyň gutysyny açan sebäp hökmünde ynsandaky “bilmek arzuwy” diýp hasap edipdirler. Bilmek ynsanlaryň başyna beladyr öýdüpdirler. Bilmek arzuwy bilen, Pandoranyň gutysyny açan modern ynsan, tehnologiýanyň we bilimiň ösmegi bilen egosynyň we tehnikanyň garşysynda kontroly ýitirer, öz başyna bela getirer diýilýär. Awatar kinosy hem şu pikiri suratlandyrypdyr.

19-njy asyr, Ewropada bilim asylly pozitiwist we materýalist pikirleriň, düşinje akymlarynyň orta çykmaklygy bilen bilelikde, mistik pikirler we akymlar hem ösüp başlapdyr. Ezoterizm ýaly bu akymlarda magiýa, jinler, astrologiýa, hermetizm we bularyň hemmesiniň esasy hasap edilýän Kabalizm öňe çykýanlarydyr. Aziýadan çykan yogizm, brahmanizm, meditasiýa ýaly zatlar hem materiýalizmden bizar bolup durmuşda bir many gözleýän adamlary meşgul edýär we bir tarapdanam hakyky dinden bu adamlary daş tutmak üçin reklama edilip öňe çykarylýar. Awatar kinosynda hem Pandoranyň gutysy bolan bilim we tehnologiýasy bilen wagşylaşyp zulum edýän modern ynsanyň garşysyna, içinde şamanizm, naturizm, fetişizm ýaly putperestlikleri we mistik taraplary bolan adama meňzeş barlyklary öňe çykarýar. We bu adam sypat barlyklar öz planetalarynda ilki döwürlerdeki ýaly ýaraglary bilen, ertekideki ýaly uçýan atlary bilen wagşy modern ynsany ýeňýär.

Bilim we din arasynda bir düşenmezçilik, gapma garşylyk bar diýp seredýän Ewropanyň öndüren pikirleri we çeper eserleri hem modern ynsanyň wagşylaşmagynyň sebäplerinden biridir. Yslam dininde bolsa bilim we din hiç haçan gapma garşy hakykatlar bolmady. Bir aýnanyň iki ýüzi hökmünde seredildi!

Temanyň dowamynda Da Winçiniň Kody, Perişdeler we Demonlar kinolary barada ýazmakçy we mistik akymlar barada has giň ýazmakçy in sha Allah.