18-nji bap: Kowgy. Kesearkaç, Mämmet Seýidow

gowy mowzuk..recpect

— Atly atyňyza — diýip, başy garaköli telpekli adamyň buýruk beriji sesi ýaňlandy. Ine şol adam Esen söwdagäriň ogly diýseň hiç kim ynanmaz. Her omurdanyndan öweç asaýmaly daýaw ýigit daýysyna çekipdir diýilýän iki doganyň ulusy Mäterdi. Ol şu daglaryň arasynda galdyrylyp gidilen elli atlynyň serkerdesidi, nökerleriň dilinde aýdanyň-da ýüzbaşydy. Mäteriň zawdan çykyp, giň sähra düşen atlylary bäş atlynyň öňüni kesmek üçin haý-dadylar. Atlylaryň bir topary Hally galtamanyň ýolbaşçylygynda olaryň öňüni kesmäge ümzük atsa, bir topary yza çekiläýjek ýeriniň öňüni aldy. Dagdan inen bäş atly gapdalyndan çykan kowgyny gördüler. Ýöne gaty giç gördüler. Şonda-da olar başly-barat bolup, aty gamça basdylar. Olar yza çekilmediler, öňe gaçdylar. Ýa-ha yzlaryna aýlanan atlylary gördüler, ýa-da daglarda özlerine pena tapyp bilmejekdiklerine, ýalňyz halasgäriň aýaklarynyň astyndaky bedewleriniň toýnaklarydygyna, galan ykballarynyň bir şoňa dirändigine gözlerini ýetirdiler.

Allany çagyryp, ümdüzine tutduryp barýan bäş atlynyň yzy somsaýakdy. Atlaryň toýnagyndan asmana galan tozan derrew dagap gidenokdy. Howa şemalsyz, petiş bolansoň tozan galşy ýaly asyl-asyl bolup durdy. Tozan giň sährada çal diwary emele getirip, gitdigiçe uzaýardy. Gaçgaklar göni gaýrak gaçman, gyýalap, ýüzlerini arka tarap öwrüpdiler. Şarpda-şarp, güpürtde-güpürt, tutda-bas, meýdan ala-gopgundy.

Mäteriň kowgyny goýbolsun edip yza dolanan ýigitleri serbazlaryň birini ýesir alyp geldiler. Serbazyň aty halys ýadan bolmaga çemeli, ol hemmeleriň yzyndan gaçdy. Şo barmaşa-da atynyň aýagy syçanyň kürümine gitdimi ýa başga bir zada büdredimi, at iki öň aýagynyň üstüne ýykylyp, eňegini ýere berdi. Üstündäki bolsa tüwdürilip honda düşdi. Atyň öň aýaklarynyň biri kürüme giden bolsa gerek. Syçanyň kürümi diýilýän zat şu meýdanlaryň iň bol zady. Öýüň içi ýaly ýerde telimine duş gelýärsiň.

Lastocka:
gowy mowzuk..recpect

Ýykylan serbaz atyna-da ylgamady, gylyjyna-da ýapyşmady. Ol zatlara maýam bolmady. Serbazyň daşynda köwsarlap, atynyň başyny çeken Arslanyň gylyjy onuň depesinde göründi. Ýalaňaç gylyja gözi düşen, imany başyndan uçan serbaz iki dyzynyň üstüne galyp, göteren ellerini galgatdy. Bu serbazyň aman diledigidi. Onuň bolup durşy çetine kakylan tomzagyň öň aýaklaryny galdyryp, gargyş edişine meňzeýärdi. Depesinden seredip duran Arslan oňa:

— Tur ýeriňden — diýip azmly gürledi. Serbaz kynlyk bilen turdy.

— Atyňa atlanda, gylyjyňy sogur gynyndan!

Arslanyň pikirine onuň etjek bolýan zadyna düşünmedik serbaz aňk-taňk boldy. Onuň soragly gözleri tegelendi, töweregine ýaltaklady. Arslanyň niýeti Alynyň ala meýdanynda onuň bilen mert durup söweşmekçidi. Ikiçäk keýp edip jarkada-jarka gylyçlaşjakdy. Onuň niýetini aňan serbaz ýene tomzak ýaly bolup çöküne düşdi. Soňra maňlaýyny ýere berdi. Onuň kä galyp, kä maňlaýyny ýere urşy edil namaz okaýan ýalydy.

— Ýeriňden tur diýýän men saňa — diýip, Arslan has batly, has höküm ediji gygyrdy. Şol gazaply sesiň yzy bilen elindäki gylyç ýokary galdy. Serbaz elini daldaladyp, pyşbaga ýaly boýnuny iki kebzäniň arasyna ýygnady, kirpi ýaly ýygryldy. Arslan öňki buýrugyny gaýtalady. Gorka-gorka ýerinden galan serbaza gaharly:

— Sypyr gylyjyňy — diýdi,

Serbaz hasyr-husur gylyjyny boýnundan sypyryp oňa uzatdy. Onuň gylyjyny eýeriň öňüne basan Arslan ýesiri ata mündürdi. Ony öz atyna tirkäp kowgy giden ýigitleriň yza dolanyp, ýygnanýan ýerine tarap ugrady. Ýigitleriň biri:

— Arslan aw ganly — diýip, ony gutlady.

— Aw ganly bolmalydy welin, kürt gorkaklyk etdi-dä — diýip, Arslan onuň öz gürleýşi ýaly gürläp jogap berdi.

Burjulynyň giň zawlarynyň birinde Mäteriň elli atlysynyň düşelgesinde serbazdan sorag etmäge Hally galtaman başlady. Ol serbazyň adyny, onuň niredendigini sorady. Serbaz Hally galtamandan gorkany üçinmi ýa-da öňki aljyraňňylygyndan henizem aýňalyp, açylyp bilenokmy, ol wazyr-wuzur edip, çalt gürleýärdi. Dilleri çolaşyp aýdýan sözlerine düşünmegi kynlaşdyrýardy. Ýöne Hyratda doglup, pars oglanlaryň arasynda oýnap ösen Hally galtaman üçin oňa düşünmek, özi aýtmyşlaýyn, itiň aňsadydy. Ol eşekden palan alança-da ýokdy.

— Bu mahal bu ýerlere nädip düşüp ýörsüňiz? Nireden gelip, nirä barýaňyz? — diýip, ol ýesirden sorady.

— Biz Gümmezgaýadan gaýtdyk, agaýy. Müňbaşy Nowruzaly han Şahrudyny ýola salyp gaýtdyk.

— Şahrudyny?! — diýip, Hally galtaman seňrigini ýygryp aýtdy — Ol nirä gitdi? Haçan gitdi?

— Ýaňy gitdi, ýaňy. Ony şalaryň şasy çagyrypdyr. Ol ýerden ýörite çapar geldi.

— Ol nähili gitdi? Ýanynda näçe adam bardy?

— On atly bar, agaýy.

— Ol Maşada gitdimi?

— Gürrüňlerinden aňyşyma görä, olaryň Maşada sowulmaga wagtlary ýok. Ol Bujnurdyň üsti bilen Goçanda, ondanam Nişapura, Sabzebara tarap giderler. Olar ýolda Şahruda sowlup geçmekçi. Gürrüňleriniň aheňi şeýle.

— Şalaryň şasynyň Nowruzaly hany näme üçin çagyranlygy hakynda gürrüň etmedilermi?

— Ýok, agaýy. Onuň gürrüňini etmediler. Ýöne gülala-güllük bolsa, Eýran düzüw bolsa, Nowruzaly han Şahrudy şalaryň şasyndan kömek soramakçy.

— Ol nämäniň kömegi?

— Maru-Şahu-jahandan gelýän bäş ýüz atlynyň garşysyna söweşmäge, suwsuzlygyň, teşneligiň garşysyna çäre görmäge...

— Men Şahrudynyň hanyna şeýle bir kömek görkezerin — diýip, Hally galtaman ýumrugyny düwdi. — Nowruzaly hany sypdyrmaly däl.

Mäter onuň bu pikirine garşy boldy.

— Bir adam üçin kowalaşyp ýörüp bolmaz. Maru-Şahu-jahandan gelýän atlylaryň öňünden çykmaly.

— Öňünden çykýan bolsaň, sen çykyber. Meniň atlylarym meniň bilen gider. Bu pursat şu ýigrimi atlynyň näçe ýyl bäri eden arzuwydy. Muny bize Hudaý berdi. Indi bu pursaty sypdyrmak bolmaz.

Mäter Hally galtamany saklap bilmejegini aňdy. Ol özüniň oňlan ugruna doňňara daş ýaly bolup gütläp düşdi. Indi ony ne eýläk, ne beýläk gymyldatjak, gozgajak gümanyň ýok. Bu pursat Hally galtamana kakasynyň ganyny almak üçin, öz aryny ýerine salmak üçin ýalňyz pursat. Bu pursat iki gezek berilmeýär. Bu atlylaryň hemmesiniň Nowruzaly handan algysy bar. Kimsiniň ýurduny tozdurypdyr, kimsiniň öýüni otlapdyr. Bularyň arasynda aýal dogany süýrelip, söwer gelnine el gatylyp, namysyna deglenem, kakasy, dogany, ogly öldürilip, gan algyly bolup galanlaram bardy. Eger Nowruzaly hany şu gezek alyp bilmeseler, olaryň ýüregine düşen ýara hiç wagt bitmez. Bagryndan dömen baş gutulmaz. Şol suwjarar agyrar durar. Şonuň üçin ol Hally galtamana garşy boljak bolup durmady. Gaýta ony goldady. Ýigrimi atlynyň käbirleriniň atyny çalşyrdy, munda galýanlaryň daýaw, dogumly atlary, alaşalary bilen çalşyryldy. Bu ýagdaý atlary çalşyrylýan ýigitleriň arasynda nägileligem döretdi. Ýigitler atlaryny berip goýberenlerinden şol kowga özleriniň gidenini kem görmediler. Turkmenleriň arasynda “Atyňy, gylyjyňy, aýalyňy ile ynanma” diýen söz bar. Ýigitler atlaryň çalşyrylmagyna näçe nägile bolsalar-da, umumy işiň bähbidi üçin kaýyl bolmaly boldular.

Häzirki ýagdaý diňe Hally galtamanyň ýa-da Nowruzaly handan içi ot nökerleriň bähbidi üçin däldi. Ol Kesearkajyň söweşýän ýigitlerine-de zerur gerekdi. Eger Nowruzaly han şalaryň şasynyň ýanyna baryp bilmese, şa olara kömek gerekdigini biljek däl, kömegem berip biljek däl. Aslynda Eýran goşunlarynyň halyndan habaram boljak däl. Eger yzyndan kömek gelmese, Ryzaguly hanyň nökerleriniň söweşi on-ýigrimi günden aňry geçip bilmejekdigine Mäter gowy düşünýärdi. Maru-Şahu-jahandan bäş ýüz atly kömek gelse, söweş meýdanynda iki tarapyň gylyç sany deňleşmese-de tapawut gaty azalýardy. Ryzaguly hanyň artykmaçlygy bäş-alty ýüz atla direýärdi. Uly goşunyň garşysyna, onda-da Garagumuň ot ýaly çägeleriniň arasynda söweşeniňde ol artykmaçlyk derýa talhan çalan ýaly bir zatdy.

Bäş ýüz atly Ryzaguly hanyň ýeňsesine aýlanyp, Kesearkajyň suwundan onuň rişdesini üzer welin, niçikdir hanyň şol artykmaçlygy püçege çykaýsa. Şonuň üçin Mäter Hally galtamanyň öz ýigrimi atlysyny alyp, Nowruzaly hanyň yzyndan kowmagyny goldady. Ol:

— “Doňuzdan bir tüý ýolmak ýolmakdyr” diýen ýaly duşmanyň biri kemelse, bir peýda — diýip, özüniň Hally galtaman bilen ugurdaş gopmagyny makullady, ony dürs hasap etdi.

Burjulynyň zawyndan daýyrdaşyp çykan ýigrimi atly Burjulynyň jülgesine düşüp, Eýran ýoluna gönükdi. Olar Haýtgysydan Gümmezgaýa geçip, Bujnurda tarap tutduryp ugradylar. Eger Nowruzaly han serbazyň aýdyşy ýaly irden bu ýerden geçen bolsa, ol uzaga gidendir. Bujnurda entek ýetmese-hä ýeten däldir. Ýöne golaýlap ýören bolmagy ahmaldyr. Şonuň üçin kowguçylar atlaryny gyssap başladylar.

Aty näçe gassanyňda-da Bujnurda çenli-hä beýlede dursun, Goçanda çenlem ýetip bilmejekdiklerini Hally galtamanam, onuň yzyna düşüp barýan ýigrimi atlam gowy bilýärdi. Ýöne welin Şahruda çenli ýol kän. Ol iki arada aty näçe gyssap ýöräniňde-de iki günlük ýol. Eger Şahruda çenli yzyndan ýetip bilmeseler, aňryk Tährana çenli kowalaşyp giderler. Ýöne welin Şahruda çenli aňrujy ýetjek bolsalar ýeterler. Öňden barýanlar yzyndan kowgy gelýändiginden bihabardyrlar. Olary gyssaýan zat ýok. Olaryň gyssagy özleri bilen. Üstesine-de han adamdyr. Gijelerine oba sowlup, arkaýyn ýazylyp-ýaýnap dynç alarlar. Kowgynyň şol pursatdan peýdalanyp, olaryň öňüne geçmäge-de mümkinçiligi bardy.

Atlylar esli wagt seslerini çykarman gitdiler. Olaryň her haýsyny bir pikir, bir arzuw guýmeýärdi. Ýesir alnan hana her haýsy öz ýanyndan özüçe jeza berýärdi. Biri ony çuw-ýalaňaç edip gamçylaýardy. Beýlekisi ata süýredýärdi. Dagdan togalaýanam, etini kesip özüne iýdirýänem, gözüni köwleýänem bardy. Artykmaç horlanmaz ýaly boýnundan gylyjy salyp, birden öldürip dynýan ýokdy. Ony azapsyz-zatsyz şeýdip öldüräýmegiň özem oňa rehim edildigidi. Şu barýan ýigitleriň ýüreginde gaýnap joşýan ýokarky agzalan jezalaryň hemmesini birden bereniňde-de köşeşerli däldi.

Matallarda “Dagdan beýik, ýowşandan pes” diýlen ýol öz manysyny subut etjek bolýan ýaly belentlige dyrmaşyp ugrady. Munuň ýaly ýollarda başga atlylar bolanlygynda atdan düşüp, ony idip gidýärler. Beýle kötellerde at üstünde otursaň eýeriň syrylyp yza düşäýmegi ahmaldy. Bular welin hemişe dagda gezip ýören galtamanlar. Ol zatlaryň ýagdaýyna belet. Olaryň atlarynyň yzyndan boýnunyň aşagyndan aýlap eýere berkidilen çekiler ony öňe-de, yza-da goýbermän saklap durdular. Şonuň üçin ýol belentlige dyrmaşsa-da, atdan düşjek bolup durmadylar. Käbir köteller bolýar. Ine, şonda çeki bolsa-bolmasa düşmeli bolýar. Ol kötellerden ýüksüz ýabylaram zordan geçýär, sojap-sojap geçýär.

Dagyň gerşine çykan ýol aşak düşüp ugrady. Şol gelşine tekizlige düşen ýol atlylaryň öňünden gaçyp barýan ýylan ýaly kä çepe, kä saga burlup, öňe haýdaýardy. Onuň şol bolup barşy türkmen zenanlarynyň “sygyrsiýdik” diýen nagşyna diýseň çalymdaşdy. Özem edil şu dagyň etegini syryp gidýän damana ýoly ýaly kä aşak düşüp, kä ýokary çykyp seňk-seňk edip barýar. Bu ýollar atlar üçin däl-de, dikkirdäp barar ýaly eşekli ýolagçylaryň ýoludy.

Gyr alaşasyny gorgunyna sürüp barýan Hally galtaman yzda galan ýigitleriň, olar bilen kä etekde, kä daglaryň arasynda geçirilen iki aýyň käbirini serinde aýlap barýardy. Ol ýigitleriň serkerdesi Mätere özüniň şu günki diriligi üçin minnetdardygyny ýatlady. Hally galtamanyň depesinden ýalaw ýaly gylyç inäýmeli bolanynda, şol ölümden ony Mäter halas edipdi.

Mäteriň ýigitleri awçylar ýaly bir zatdy. Olaryň esasy gözlegi Ryzaguly hanyň kerwenleridi. Olar Kesearkajyň suwuna inen iki kerweni dagatdylar. Suw daşaýan meşikleri, çelekleri bilen düýeleri başga ýol bilen Garaguma Ahalyň huzuryna gönderdiler. Şondan soň Ryzaguly han kerwenleriň ýany bilen goragçy atlylary iberip ugrady.

Sag bol sawyer! Elleriň dert görmesin, wiki-däki ýeriňe soňky bölümleriňäm goýsaň hoşal bolardym. Hemmesi jemlenip elime geçensoň romany okap syn ýazmakçy nesip bolsa. Şu wagtlykça aýdara sözüm ýok mowzuk bilen baglanyşykly. Minnetdarlyk bildirýärin..

Günleriň birinde Goşatal obasynyň ýabyna ýetip gelýän kerweniň gapdalyndan Hally galtamanyň ýigrimi atlysy “Ýa Alla!” diýip at goýdy. Şol pursatda kerweni gorap gelýän otuz atly hem “Ýa Aly!” diýip, bularyň garşysyna gaýtdy. Olaryň güýji deň däldi. Beýle ýagdaýa Hally galtamanam, onuň atlylaram, olary söweşe ýollan Mäterem garaşmandy. Eger Hally galtamanyň ýigitleri öňünden duýan bolsalar, onda otuz atlynyň garşysyna gaça söweş edip, olara hezil bermezdiler. Häzir welin iki tarap açyk meýdanda garpyşdy. Ony synlap duran Mäter ýigitleriň birine gygyrdy:

— Sen öz onlugyň bilen Galandaryň onlugynam alyp kerwene dara. Beýleki onluk bilen men serbazlary güýmemäge Halla kömek edeýin — diýip atynyň başyny “Ýa Aly!” diýip, çozup gelýän serbazlara tarap öwürdi. Hally galtamanyň atlylarynyň özlerinden azdygyny gözi bilen ölçemäge ýetişen serbazlar olary gabajak, daşyna aýlanjak bolup dyzaýardylar.

Mäteriň yzy bilen eňen on atly jaý wagtynda ýetişdi. Olara gabamaga maý bermedi. Üstesine-de Mäteriň ýigitleriniň çozuşy serbazlar üçin duýdansyz boldy. Özlerine tarap uzap, haýdap gelýän gylyçlar olaryň gözüne on däl-de bir topar bolup göründi. Öňki şakyrdylaryň üstesine ýene bir on gylyjyň şakyrdysy artdy. Hally galtamany şu atlylaryň serkerdesidir hasap eden serbazlaryň üçüsi oňa tarap eňdi.

— Arslan, Halla kömege ýet — diýip, öz inisine gygyran Mäteriň özem atyny şo tarapa öwürdi. Bärden hasanaklap baran Arslan Hallyň daşyndaky üç serbazyň biri bilen çarpaýyna galyşdy. Ýöne Hally birinji serbaz bilen güýmenip durka, ikinji serbazyň gylyjy onuň depesipde galgady. Ol galgady, ýöne inmäge ýetişmedi. Şol pursat serbazyň alkymyndan ören Mäter gylyjy bilen onuň gylyjyny kakdy.

— Sag bol, galan ömrümi sen maňa gaýtaryp berdiň — diýip, Hally galtaman aýtdy.

— Ömrüň uzakdyr. Ömrüň uzak bolsa sebäp tapylar.

Keçeli:
Sag bol sawyer! Elleriň dert görmesin, wiki-däki ýeriňe soňky bölümleriňäm goýsaň hoşal bolardym. Hemmesi jemlenip elime geçensoň romany okap syn ýazmakçy nesip bolsa. Şu wagtlykça aýdara sözüm ýok mowzuk bilen baglanyşykly. Minnetdarlyk bildirýärin..

Bu wakany serinde aýlap barýan Hally galtaman gaýanyň hol ýokarky gerşinden inýän şaglawuga syn etdi. Ol gaty ýokardan uly ses bilen güwläp gaýdýardy. Suwuň aşak inýän ýeri atgaýtarym köl bolup ýatyrdy. Ondan çykyp gidýän suw hol beýledäki böwürslenleriň arasyna sümlüp gidýärdi.

Olaryň ýoly şaglap ýatan çaýdan geçip, ýokaryk dyrmaşyp ugrady. Soňra gaýanyň düýbi bilen öwrüm edip geçdiler. Aşagyňa seretseň güwläp ýatan gorp, ýokaryňa seretseň abanyp duran gaýa. Niräňe seretseň başyň aýlanýar. Olar bu ýerde atdan düşüp, ini bir ädimden sähel köpräk ýol bilen atyň jylawyndan tutup ýörediler, Şeýdip olar gorkusyndan titräp duran atlaryna goldaw, kömek berýärdiler. Olaryň barýan ýeri şeýle bir beýikdedi. Gapdalyndan, aşakdan seretseň adamlaram garynjalar ýaly bolup görünýärdiler. Tamyň hol ýokarsyndan, diwaryň ýüzünden gara çyzmyk eden garynjalar ýaly çala gyrmyldap barýardylar.

Hally galtamanyň özem, ýigitlerem munuň ýaly uçut ýoly, howply geçelgeleri ýaňy görmeli däl. Gezýän ýeriň, uly öriň şu daglaryň arasy bolsa munça-munça zatlara-da, mundan has beterräk ýagdaýlara-da häli-şindi duşar durarsyň. Bu ýigitler edil şu geçelgeden öňem bir gezek geçipdiler. Ryzaguly hanyň, Nowruzaly hanyň serbazlaryndan gaçyp, bu ýerden geçipdiler. Ine, şonda atlylaryň biri şol gaýadan, şol uçutdan aşak aty bilen gaýdypdy. Gaýadan uçan onuň atydy. Ol bolsa uýany elinden sypdyryp bilmän, atyň yzy bilen güwläp gaýdypdy. Soň ony aňyrdan gelip, şol ýerde-de jaýladylar. Şunuň ýaly ýerde musulmanlar öleni ýatlap, aýat okap geçýärler. Bularam öz dostlaryny ýatladylar. Ýöne çöküne düşüp aýat okap oturmaga bularyň elem degmedi, ýagdaýam bolmady. Bularyň ähli ünsi öz janlaryny, atlaryny şu aýylganç girdapdan sag-aman geçirmekdi. Bu ýerdäki sähelçe ýalňyşlyk düz ýerdäki ömrüň telim ýylyna deňdi.

Gara gaýanyň daşyndan öwrüm eden ýoda aşak düşüp ugrady. Ýoda bilen kötele dyrmaşmak kyndy. Aşak düşmek ondanam kyn boldy. Şonuň üçin bu ýola belet adamlar “Ýokaryk dyrmaşmak bir tümen, aşak inmek iki tümen” diýip ýöne ýere aýdanoklar. Ýoda aşak sygyrsiýdik görnüşinde inse-de inişiň özi şeýle kötel bolany üçin sähelçejik ejizlik etseň, sähel ünsüňi sowsaň aşak togalanjak bolup dursuň.

“Gudrat görjek bolsaň daglara bar” diýen söz bar. Şol kert gaýanyň bilinden ýol salyp, aşak inmegiň gudrat kemi ýok. “Daglarda ýaşaýan adamlaryň süňňi daşdan bolarmyş”. Türkmenleriň bu sözem ýöne agzyň ugruna ýa-da gepiň gelşigi diýip aýdylan söz däl. Gopup gaýtjak bolup yraň atyp duran daşlardan ýapyşyp gün görjek bolsaň, ýol geçjek bolsaň süňňüň daş ýaly bolar ýa-da kül ýaly bolar. Bu ýerde ortalyga ýol ýok.

Hally galtamanyň atlylary bu ýerden geçmän, uly ýoldan, birnäçe wagt mundan ozal Nowruzaly hanyň atlylarynyň giden ýerindenem gidip bilerdiler. Ýöne ol gaty aýlawly. Wagt utmak üçin bu geçelge iň amatly ýoldy. Atlylar kem-kemden aşaklap, ahyry gaýanyň düýbüne, derä gelip düşdüler. Darajyk deräniň ugruny syryp birsalym ýöränlerinden soň Bujnurda barýan ýola çykdylar. Atyň başyny saga sowup, ýene haýdap ugradylar. Indi olaryň basym yzlaryndan ýetäýmegi ahmaldy. Şonuň üçin gaty eserdeň bolmaly. Kowalanyp gelinýändigini Nowruzaly hanyň özüne duýdurmaly däl. Eger aňsa onuň gaçyp özüni gala atmagy ähtimaldy. Soň özüni goramaga çäre görer.

Atlara gamçyny näçe kän çalsalar-da, gyssansalar-da, Hally galtamanyň ýaranlary Olaryň yzyndan ýetip bilmediler. On atlynyň garasy Bujnurdyň galasynyň öňünde olaryň gözüne ildi. Şol pursatam derweze açylyp, hany atlylary bilen gala goýberdiler. Bu wagt Gün ýaşypdy. Göz gaty baglanaýmadygam bolsa howa garalyp ugrapdy. Töwerek-daş çalymtyk symgylt reňkdedi.

Kowgy galadan sowlup geçmeli boldy. Olar darajyk köçeleriň biri bilen Bujnurd bazarynyň gapdalyndan geçip, şäheriň beýleki çetine, Goçanda gidýän ýola çykdylar. Uly gum depäniň aňyrsyna geçip, şol depäni penalanyp ýatdylar. Ýigitleriň biri depäniň gerşinde gözegçilik etmeli boldy. Ol Bujnurtdan Goçanda gidýän ýoldan gözüni aýyrman seretmelidi.

Ertesi ümüş-tamyşda Nowruzaly han ýola düşer. Şalaryň şasynyň çakylygyna barýan bolsa gyssanmaly bolar. Şeýle pikirler bilen gijäni geçiren ýigitler daň bilen oýandylar. Atlaryny eýerläp “häh!” diýilse “mäh!” diýmäge taýýar bolup durdular. Belentligiň üstüne çykyp, kerwen ýoluny berk gözegçilik astyna aldylar. Ýöne welin, Bujnurtdan çykyp, bärik gaýdýan ýolda iňlär siňek ýokdy.

sawyer:

Keçeli:
Sag bol sawyer! Elleriň dert görmesin, wiki-däki ýeriňe soňky bölümleriňäm goýsaň hoşal bolardym. Hemmesi jemlenip elime geçensoň romany okap syn ýazmakçy nesip bolsa. Şu wagtlykça aýdara sözüm ýok mowzuk bilen baglanyşykly. Minnetdarlyk bildirýärin..

Gyzyklanyp okaýyndygyňa minnetdar, Keçeli dost! Wikipedia, nesip bolsa, bärik ähli baby ýerleşdirenimden soň goýmakçy. Wikipedia goýmazdan öňürti ilki bilen romanyň korrekturasy oňat geçilmeli. Ýekeje-de harp ýalňyşlygynyň bolmazlygyny isleýän. Wikibooks diýibem bir zat bar ekeni. Goýup bilsem, oňa-da goýmakçy. Nesibedir-dä.

Örän gowy, sag bol sawyer. Pikiriňe hormat goýýan, üsdünden geçip goýmak hasam ýerlikli bolar. Üstünlik hemraň bolsun, Alla ýaranyň bolsun!

Olar hana köp garaşdylar. Daň bilen şu ýoldan geçer öýdülen hanyň garasy Gün dogup ýokaryk galansoňam görünmedi. Gün guşluga aýlandy gitdi. Hally galtaman:

— Hajy! — diýip, ýigitleriň birine gygyrdy. — Bujnurdyň bazaryndan bir habar alyp gaýt. Bu nämäniň alamaty boldy?

— Derrew, agaýy — diýip, ady tutulan ýigit seslendi. Onuň tümmülden geçip, bişen süläniň başy ýaly sargylt togalak murty bardy. Ol atynyň başyny Bujnurda öwürmezden öňürti özüniň şol togalak murtuny sypamaga ýetişdi.

Hajy uzak eglenmän, dolanyp geldi. Ýöne onuň getiren habary ýigitlerem, Hally galtamanam begendirmedi. Nowruzaly han ümüş-tamyşda galadan çykyp gidipdir. Olar galanyň günbatarky derwezesinden çykyp, göni Sabzebara gidýän ýola düşüpdirler. Hally galtamanyň ýigitleri bu ýerlere näçe beletdiris öýtseler-de entek Bujnurd galasynyň günbatarky derwezesiniň bardygyny asla bu ýerden Sabzebara göni ýol gidýändigini bilenokdylar. Olar Sabzebara ýol diňe Goçandyň hem-de Nişapuruň üstünden geçýändir öýdýärdiler.

Haýal etmän atlanan ýigitler Sabzebaryň ýoluny gözläp tapdylar. Şo ýola düşüp, atlaryny haýdap sürdüler. Olar öýläne çenli aýak çekmän ýörediler. Howa gaty sowuk däldi. Endamyňy çala düýrükdirýän, tikenekledýän çigrek bardy. Türkmenleriň gyş gulun atdy diýýänleri çyn bolmaga çemeli. Näme diýseňem doluw aýy. Bu aý gyşyň örküji. Entek daglara garam ýagmandyr. Gyş gulun atanda-da Kesearkajyň gyşy näçe maýyl bolanda-da dag howasy üçin doluwda gar ýagmazlygy seýrek bolýan ýagdaý. Howa näçe çigrek bolsa-da atlaryň goltuklary bir kemsiz derledi. Ýüzlerine çytanakly şemal urýan ýigitleriň gerşem birneme çygjardy. Bu ýagdaý atlaryň gyssalyp sürülmeginiň alamatydy.

Keçeli:

sawyer:

Keçeli:
Sag bol sawyer! Elleriň dert görmesin, wiki-däki ýeriňe soňky bölümleriňäm goýsaň hoşal bolardym. Hemmesi jemlenip elime geçensoň romany okap syn ýazmakçy nesip bolsa. Şu wagtlykça aýdara sözüm ýok mowzuk bilen baglanyşykly. Minnetdarlyk bildirýärin..

Gyzyklanyp okaýyndygyňa minnetdar, Keçeli dost! Wikipedia, nesip bolsa, bärik ähli baby ýerleşdirenimden soň goýmakçy. Wikipedia goýmazdan öňürti ilki bilen romanyň korrekturasy oňat geçilmeli. Ýekeje-de harp ýalňyşlygynyň bolmazlygyny isleýän. Wikibooks diýibem bir zat bar ekeni. Goýup bilsem, oňa-da goýmakçy. Nesibedir-dä.

Örän gowy, sag bol sawyer. Pikiriňe hormat goýýan, üsdünden geçip goýmak hasam ýerlikli bolar. Üstünlik hemraň bolsun, Alla ýaranyň bolsun!

Atlylar daglaryň arasynda oturan kiçijik obanyň üstünden geçdiler. Ýene birsellem ýöränlerinden soň birden bularyň ähli eden arzuwlary, ähli umydy gyl tanapdan asyldy duruberdi. Bularyň barýan ýoly ikä bölündi. Ýeri indi nädersiň. Ýigitleriň biri hol beýlede ýaýnap ýören goýunlara elini uzatdy.

— Serediň! Goýunlar. Olaryň ýanynda hökman çopan bolmaly — diýip, Hally galtaman başyny goýunlara tarap öwürdi. Başy zömmek gara telpekli çopan bularyň ýanyna ylgap geldi.

— Şu ýoldan atly geçdimi? — diýip, Hally galtaman oňa ýüzlendi.

— Geçdi, agaýy. Nowruzaly han Şahrudy öz atlylary bilen şu ýerden geçdi.

— Haçan? Näwagt geçdiler?

— Olaryň geçeni öňräkdi, agaýy. Özlerem gaty gyssanmaç geçdiler. “Çaý içiň” diýsem etmediler. Biz gün ýaşmanka Sabzebara ýetmeli diýdiler.

— Gün ýaşmanka ýetip biler öýdýäňmi?

— Ýeterler. Olaryň atlary daýaw. Gidişleri gyssanmaç. Gaty sürýärler.

— Şu gidişimize biz ýetip bilerismi? — diýip, Hally galtaman sorady.

— Ýok, agaýy. Siz iňrik garalýança ýetip bilmersiňiz. Näçe gaty sürseňizem Sabzebar daşdyr. Bäri-bärde Sabzebar ýok. Olaryň geçip gideli bäri köp wagt boldy.

— Olar bu iki ýoluň haýsy bilen gitdiler?

— Çep tarapky Sabzebara gidýän ýol, saga, gündogara gidýän ýol Gürgene, Benderşaha baryp ýeter.

Çopandan salgy alan atlylar ýola ugramakçy boldular. Çopan olaryň öňune geçdi. Edil çaga ýaly ellerini gerip, ýoly gabsady.

— Ýok, agalar, çaý içmän gitmäň.

Parslaryň arasynda şeýle bir gürrüň bar. “Çölde çopana duşan adam düşläp, çopanyň çaýyny içip gitse, şol çopanyň arzuwy ýerine düşermiş. Ykbal oňa ýylgyryp bakarmyş. Şol gürrüňden habarly Hally galtaman:

— Nowruzaly hany näme üçin düşürmediň? — diýip, öňüni galdap duran çopandan sorady.

— Düşürjek boldum. Diýenimi etmediler. Howlugýas diýip meni gamçyladylar.

— Näme, ol gamçy bizde ýokdur öýdýäňmi? — diýip, Hajy gamçysyny görkezdi.

— Siz meni ursaňyz uruň. Ýöne bir käse çaýymy içip geçiň. Meni beýle garabagt etmäň, agalar — diýip, çopan ýalbardy.

— Ýeri, bolýar — diýip, Hally galtaman Haja ýüzlendi. — Çopanyň umydyny ýolmalyň. Garaňky düşýänçä Sabzebara ýetip bilmejek bolsak, haýdanymyzyň peýdasy ýok.