Göwher ýüzüklije gelin.bölüm 1

Hudaýberdi Diwangulyýew. 1988ý

Kurorta gelýänleriñ ählisiniñ $ol bir aladasy bardyr: olam gowurajyk, jüpüne dü$äýse-hä ýeke adamlyk otagda ýerle$mek. Olam ba$a barman, iki adamlyk otagda ýa$amaly bolsa, ýanyñda ýatanda hor çekmeýän, zerur i$ üçin gijäñ ýarynda süssenekläp ýörmeýän, az gepleýän, garaz, özüñe kybapda$rak biri bolsa ýag$y. Otag paýlaýan, da$yndan göreñde gaty sypaýy, kurort döräli gününden bäri $u kärinde i$läp, ähli ini$-çyky$a werzi$ bolup giden garaýagyz ýigidem sähel agzyñ gow$akdygyny, obadan gelen sadarak biridigiñi bilse, hajathanañ ýa-da ala-goh bol$up telewizor görülýän uly zalyñ gabadyndaky otaglaryñ birine ýollar, $eýlediginem kes-kelläm aýtmaz. Onsoñ, çümhöregräk, ynjy-azarlyrak biri bolsañ, ähli bejeri$ wagtyñam çala ýanan çigit ýagyny ysgap, gyzylödegiñ agzyñdan çykýança öge-de ýat.

Ýaman ýerem: bu jelegaýlarda seniñ kimdigiñe, nä kärdedigiñe, adamlara, jemgyýete getirýän peýdaña, ynsabyña, at-abraýyña seredip durmazlar. Haýsydyr bir söwda butgajygynyñ satyjysy özba$yna bir otagda ýa$ap ýörendir. Tutu$ ýylyñ ylmy edarada ýa-da ekspediciýada ýer gemrip i$läp geçiren, köpler üçin gerek adamam üç adamlyk dar otagda gysylyp-gowrulyp oturandyr. $u ýerde haýsydyr bir gepe çeperdirin öýdýäniñ biri "ylmyñ bolsa, emeliñ bolmaz" diýipdir. Käbir körzehin, emma emel bilen i$ bitirýän ki$ileriñ ediberýän i$lerini göreñde, $onuñky dogram ýaly.
Ýöne emel etmek, mekir bolmak ozalyndan berilmese, bolmajak eken. Tebigat tow$any tow$an, tilkini tilki edip ýaradypdyr. Kurort ýaly adamlaryñ köpräk üý$ülip ýa$alýan ýerinde, ynsan häsiýetiniñ ownujak,düzgünli-düzgünsiz taraplary hasam ä$gär görünýär. Kurort ýeriniñ öz howasy, tertip-düzgüni, ýazylmadyk kanunlary bar.

Köpçüligiñ üý$en ýerinde "öz ba$yñy çaramaly" diýlen gürrüñiñ ýöne ýere aýdylmanlygyna hasam pugta göz ýetirýärsiñ.

Ylymlar Akademiýasynyñ arheologiýa institutynyñ gözleg ekspediciýasynyñ uly ylmy i$gäri, ylymlaryñ kandidaty Ylýas Berkeliýew bu kurorta öñem telim sapar geleni üçin, onuñ düzgün-kadalaryndan habarlydy. Tomsuñ orruk ortasynyñ tüp yssysynda börek dykylan ýaly dykny$yk awtobusda özüni bu ýere atan Ylýasyñ çemodanyny süýräp, otag paýlaýan ýigidiñ huzuryna mañlaýyny diräp dur$udy.

Olam bu wagt ba$ wraçyñ hemi$e iki sagada çekýän bä$minutlygynda ekeni. Ýeri, bogusyny tutan käriñ-ä otag paýlamak bolsa, $u pi$äñde-de ömrüñi paýawlap barýan bolsañ, ba$ wraçyñ iç kesellerini bejermegi kämille$dirmek, näsaglara edilýän hyzmaty gowulandyrmak baradaky ata-baba $ol bir gün tertipli ýygnagynda gomparan bolup oturmak saña galypmy diýsene. Geplejek gepiñ ýok, aýdara teklibiñ ýok. Oturan bir gury sansyñ-da.

Bu bolýan ýagdaýlara myrryhy atlanyp, içini tütedip oturan Ylýasyñam bar maksady oñaýlyrajyk bir otagda ýerle$mekdi. Ýa$aý$yñ, i$-pi$iñ soñsuz aladalaryndan dynyp, goh-galmagalsyz ýigrimi dört gün dynç alaýsa, dünýä täzeden inäýjek ýalydy.

Soñky aýlarda, ylaýta-da, soñky günlerde Ylýasyñ saglyk ýagdaýy, eger onuñ göwnüne bolmasa, gün-günden beterle$ip barýan ýalydy. I$däsi, ukusy kesilipdi, elinde-aýagynda ysgyn-mydar ýokdy. Käte, gowy ukusyny alan gezekleri, i$däsiniñ çalarak açylyp, keýpiniñ gowulanaýmasam bardy. Ine, iýunda ol hars urup i$lärdi, birgiden çyzgylaryñ hasap-hesibini çykaryp, esli kagyzy garalardy. $eýdip, onuñ sähelçe keýpinem gündelik i$-alada, soñsuz hysyrdylar alyp giderdi.

Soñky günlerde çep gapyrgasynyñ a$agynyñ jyzlap agyrmasy ony wraça ýüz tutmaga, soñam $onuñ dynç aly$a çykmaga aýak diräp durmasy bilen ol nobatdaky zähmet rugsadyny almaly boldy. Wraç oña dözümli darady, ylaýta-da, bir hepde dagy barlag geçirensoñ berkine tutdy:
-Sen, dogan, dünýäni ba$yña ýumurjak ýaly, hasyrdap ýörme-de, göwün isleýän ýeriñde bir aýjyk dynç al, i$-alada her haçanam mañlaýyñdadyr-diýdi-de, dynç almak meselesini çözdi oturyberdi.

Her günki i$-güýjüñ soñsuz hysyrdylaryny hasaba almanyñda-da, dogrudanam, bu dünýäñ goh-galmagaly gyt däldi. Sütüniñ süýnüp, i$ günüñi tamamlarsyñ, öýüñe gaýdyp, aýaklaryñy uzyn salyp, dynç aljak gümanyñ ýokdur: kimdir biriniñ i$ini ýa-da özüni alyp bar$yny ara alyp maslahatla$ýandyrlar. Ýogsa-da, haýsydyr bir karar çykandyr,$ony i$läp geçmelidir. O kararam, içiñi ýakaýyn diýen ýaly, Tañry gün berse çykyp durandyr. Her karary amal etmek üçinem goýnüñ içegesi ýaly i$ plan düzüler. $ony düzmekden añsat i$ weli, bu dünýede ýokdur. Atam döwründe çykan karary durmu$a geçirmek üçin i$lenip düzülen planyñ sözba$ysyny üýtgedip, $u günki çykan kararyñ adyny ýazarlar. Wessalam. Dagy-duwara yzyny sorajak adam ýokdur.

Pensiýa çykmaly wagty atam döwründe geçip giden, emma $u edarany bütinleý ýatyraýmasañ gymyldamaz,müdir $u günki ara alyp maslahatla$ylmaly karary iki agyzda dü$ündiren bor-da, golaý-goltumda edilmeli i$leri sana$dyr, käbirini öwer,kimi tankyt eder. Soñy ençeme sagada çekýän teýeneli gürrüñlerem $undan ba$lanar. Irräk öýe baraýañda-da aýalyndan ýüz tapmajak biri "Äý, ýatylýança $u ýerdlerde güýmenäýin-le" diýýän ýaly, $u günki ara alnyp maslahatla$ylýan meselä düýbünden...

(dowamy bar)