MÜMINIŇ SYPATLARY

Mümin ilhalar adamdyr

“Mümin hemmäni söýýän, hemmeler tarapyndan söýülýän, her kim bilen düşünişýän we özü-de başgalary tarapyndan düşünilýän ynsandyr. Beýle bolmadyk müminde haýyr ýokdur. Ynsanlaryň iň haýyrlysy, ynsanlara iň köp nepi degýändir.” (Ahmed b. Hanbel, Müsned, 2/400; 5/335.)

Hawa, hakyky mümin ýylanlar bilen, içýanlar bilen hem düşünişip biljek derejede mähir we hoşniýetlilik bilen gurşalmalydyr. Allahutagala Hz. Musadan Faraona ýüzlenende “kawl-i leýýin” bilen, ýagny ýumşak söz bilen ýüzlenmegini talap edýär. Ýogsam, Faraon taňrylygyny yglan eden, gaşyny çytmazdan ýüzlerçe ynsany ölüme buýrup bilýän öz döwrüniň iň aýylganç “ýylany” dälmidi?!
Hakyky mümin oňşuksyz, düşünişip bolmaýan, kesir, ýüzünden gar ýagýan adam däldir. Yslam beýle ynsany hakyky mümin saýmaýar. Beýle adamyň imany bardyr, emma iman onuň durmuşyna ornaşan däldir.
Söýgüli Pygamberimiziň (s.a.w.) ýaşan ömrüne ser salanymyzda her kim bilen hoşniýetli gatnaşykda bolandygyny, her düşünjedäki, her dürli pikir we garaýyşdaky adamlar bilen rahat gürleşip bilendigini görýäris. Onuň (s.a.w.) ömür beýany baradaky kitaplarda munuň ýüzlerçe mysalyna duşmak mümkin. Döwletara gatnaşyklar babatda Medine ylalaşygy, jemgyýet derejesinde nejranly hristiýanlary mesjidinde garşylamagy, şahslar babatda bir guluň ýeňsesinden gelip, gözüni baglap, onuň bilen degişmegi, entek çaga bolan Enes bilen oýun etmegi Resulallanyň (s.a.w.) ynsan gatnaşyklaryndaky hoşniýetliligini, mähir-mylakatyny görkezýän mysallardan diňe käbiridir.
Hadysyň ahyrynda agzalýan “Ynsanlaryň iň haýyrlysy, ynsanlara iň köp nepi degýän adamdyr” jümlesi bolsa, yslamyň ähli adamzady gurşaýandygyny hem-de tutuş adamzat nesli üçin rehmetdigini aýdyň görkezýär.
Ynsan Allanyň ýaradan barlyklarynyň iň mertebelisi. Şonuň üçin oňa edilen hyzmat hem öwgä mynasypdyr. Hadysda ynananlaryň öňünde şeýle ýagşy maksadyň goýulmagy, netijede, her kimi haýra gönükdirer we haýryň, oňatlyklaryň, gözellikleriň artmagyna sebäp bolar.
Bu mesele bilen baglanyşykly başga-da hadyslar bardyr.
 Ineolardanbirnäçesi:
“Mümin ýoldaynsanlaraezýetberýänhaýsydyrbirzadyaýyrmakbilen, birine ýolsalgybermekbilen, kimdirbirinebilmeýänbirsözüni (ýa-dameselesini) düşündirmekbilen, kimdirbirinesyýahatwagtyndasüýdünden (azygyndan) bermekbilen – mahlasyherhereketinde – sogapgazanar. Hatda, eşigindäkigurantegmilielibilengazapaýyrmagyna çenlisogapbardyr.” (Aliel-Müttaki, Kenzul-Ummal, 1/157).

“Müminbaşdan-aýagapeýdadyr. Hertaraplaýynsaňapeýdagetirer. Bile ýöreseň saňanepideger. Onuň bilenbirmeseläňimaslahatlaşsaň, saňapeýdalypikirleraýdar. Onuň bilen şärikbolsaň, peýdasynygörersiň (oňat şärikbolar). Garazonuň herişipeýdadyr.” (Aliel-Müttaki, Kenzul-Ummal, 1/143).

“Müminhoşboý yssatýankişi ýalydyr. Ýanyndaotursaň, oňatysyndanpeýdalanarsyň, bile ýöreseň ýenenepinigörersiň...” (Ali el-Müttaki, Kenzul-Ummal, 1/147).

“Müminhurmadaragty ýalydyr, ondanalanherzadyň saňapeýdagetirer.” (Ali el-Müttaki, Kenzul-Ummal, 1/147).