ALLAHYŇ (j.j.) SUBUTY SYPATLARY

ALLAHYÑ (JELLE JELALUHU) SUBUTY SYPATLARY

Şu görnüp duran älem we onuň içindäki ähli barlyk ALLAHYŇ barlygynyň delilleridir, şaýadydyr. Bu delilleri şeýle sanamak mümkin.

Haýat - dirilik. Allah Haýýu Kaýýumdyr, ýagny, Ol diridir, ölýän we öldürilýän däldir.Ähli zada dirilik berýän we olaryň durmuşyny dowam etdirýändir. Ýaratmak üçin nähili ylym, erada, gudrat sypaty gerek bolsa, dirilik üçinem hökman dirilik sypaty gerekdir. Çünkü älemdäki ähli janly-jandarlar haýatyň bardygyna aýdyň delildir. Diri bolmadyk bir zadyň bilmegi, islemegi, döretmegi mümkin däldir. Şonuň üçin Allahyň ylym, erada, gudrat sypaty bolany üçin haýat sypaty hem bardyr.

Ylym - Allah her bir zady bilýändir. Ol Alimdir, Onuň ylmy hemme zady gurşandyr. Onuň ylmy artmaz hem, kemelmez hem. Çünki, Onuň ylmy ezeli we ebedidir. Ýaradyjynyň bir zady ýaradyp bilmegi üçin ilki bilen ylym eýesibolmagy hökmandyr. Ylym eýesi bolmak üçinem, semig, basar we kelam sypatyna eýe bolmak zerurdyr. Çünki körlük, kerlik we lallyk uly nogsandyr. Şeýle kemçilikleri bolan kör kuwwatlar ilah we ýaradyjy bolup bilmez.

Erada - islemek, ygtyýar etmek. Onuň eradasy ezelidir. Ol edýän işlerine erkindir. Onu haýsy-da bolsa bir işi etmäge mejbur etjek güýç ýokdur. Allah ýaratjak zatlaryny erada sypaty bilen hikmetine görä döretmegi, ýaratmagy islär we islän zady hökman bolar. Onuň islemedigi bolmaz.
Gudrat - güýç-kuwwat. Allah ezeli ylmy, eradasy bilen her bir zady etmäge we ýaratmaga kadyrdyr. Onuň gudraty çäksizdir, güýji hemme zada ýeter. Çünki, islänini bir pursatda ýerine ýetirip bilmeýän barlyk, älemleriň ilahy bolup bilmez.

Semig - eşitmek. Allahyň eşitgirligi mahluklaryň eşidişi ýaly çäkli we kemter däldir. Allahutagala ähli zady eşidýär, iň gizlin we äşgär sesler, hereketler Oňa eşidilmän galmaýar.Ol içimizdäki pyşyrdylary, ýüregimizden we köňlümizden aýdýan dogalarymyza çenli eşidýär. Olara hikmetine laýyk jogap berýär.

Basar - görmek. Allahyň eşitgirligi ýaly, görgürligi babatda hem uzaklyk-ýakynlyk, gizlinlik-äşgärlik, garaňkylyk-ýagtylyk ýaly zatlar päsgel bermeýär.

Kelam - bir manyny görkezýän, bir maksady aňladýan söz. Allah gürlemek üçin, sese, harpa, söze ýa-da sözleme mätäç däldir. Allahutagala kelamyny islän wagty, şanyna laýyk şekilde, meleklerine eşitdirýär, bildirýär we düşündirýär. Käbir pygamberlere iberilen kitaplar, wahý, ylham hem Allahyň kelam sypatynyň tejellisidir, ýagny şöhlelenmegidir.

Tekwin - döretmek, ýaratmak. Allahyň tekwin sypaty gudrat sypatynyň içinde şertli görnüşdedir. Allahu Tagalanyň bu älemleri ýaratmagy, ýok etmegi, gullaryna dirilik berip ýaşatmagy, olary ryzklandyrmagy, soňra öldürip başga äleme ibermegi tekwin sypatynyň tejellisidir. Kurany Kerimde bu barada şeýle diýilýär. “Allah bir zadyň bolmagyny islese, oňa “Bol!” diýer, ol hem derrew bolar” (Ýasin, 82).