Ylym we din

Ylym maddy dünýäniň, ýaşaýşyň, aýratyn hem ynsanyň nähili
ýaradylandygyny öwrenýär. Şu
älemde hökümini ýöredýän ilahi
kanunlaryň üstüni açýar. Bu
kanunlar arkaly adamzadyň
medeniýetde we tehnikada has ösmegine mümkinçilik döredýär. Din
bolsa, älemiň ýaradylmagynyň
sebäbini we Ýaradyjynyň kimdigini
mälim edýär. Aýratyn hem ynsanyň
ýaradylanlaryň arasynda görnükli
ornuny, ýaradylyş maksadyny we şu dünýädäki wezipesiniň
aýratynlygyny açyp görkezýär. Şu nukdaýnazardan ylym we din
barlyk äleminiň syrlaryny açýan
goşa açardyr. Bularyň biri
ýaradylyşyň görnüşini, maddy
mazmunyny açyp görkezse,
beýlekisi ýaradylyşyň sebäbini we maksadyny aýan edýär. Şeýlelikde,
ylym bilen din biri-birine çapraz
däldir. Gaýta, biri-beýlekisiniň üstüni
ýetirýändir. Ylym ösdügiçe, dini garaýyşlaryň,
düzgünleriň puja çykjakädygyny
öňe sürenler ýalňyşýandyr. Gaýta,
tersine, ylym ösdügiçe, täze açyşlara
ýetdigiçe, paýhasly adamlary dini
akydalara, ynançlara has-da ýakynlaşdyryp, Allahyň beýikligini
has-da anyk görkezýär. Ýagny,
älemdäki kemsiz düzgün-nyzamly
kanunlaryň üstüni açmak we bu
kanunälardan peýdalanmagyň
ýollaryny gözlemek bilen meşgullanýan ylymlar bu kämil
nyzamy döredýän we dolandyrýan
Allahyň barlygyna iň güýçli delil we
şaýatlardyr. Ýaradanyň bardygyny
we Onuň deňi-taýsyz gudratyny
inkär etmek, bu gözümiziň alnyndaky älemi inkär eden bilen
deňdir. Bu älemi inkär etmek, şol bir
wagtyň özünde ylmy hem inkär
etmekdir. Din bilen ylmyň
gatnaşygyny alymlar şeýle
düşündirýär: «Wyždanyň yşygy dini ylymlardyr.
Akylyň nury bolsa takyk we tebigy
bilimlerdir. Ikisiniň birleşmeginden
hakykat ýüze çykar. Olar biri-
birinden üzňe bolanda birinjisinden
– taassup (özüniňkiden başgany unamazlyk) ikinjisinden bolsa – hile
we şübhe dörär». Ýagny, diňe dini
ylymlary okamak ynsany köre-
körlüge, ýalňyz takyk we tebigy
bilimleri öwrenmek bolsa, tehniki
taýdan ösüş gazandyrsa-da, doly köňül rahatlygyna däl-de,
azgynçylyga we agzalalyga getirer.
Belli alym Albert Eýnşteýn hem bu
barada şeýle diýipdir: «Dinsiz ylym
kör, ylymsyz din hem agsakdyr».