Jöhit patyşa we Ahmet batyr (türkmen halk ertekisi)

Patyşa bolsa ertir säher wagty
ýerinden turýar. Onuň bir gowy görýän aýaly bar eken. Ukudan turan wagtynda otyrka ikisiniň hem gözi
ho­wuzdaky sandyga düşýär. Aýaly aýdýar:

¾ Muny bize Hudaý berdi. Şu sandygyň içi meniňki,
daşy seniňki — diýýär. Pa­ty­­şa muňa razy bolýar.

Şeýdip, sandygy açyp görýärler.
Görse­ler, içinde bir ogul ça­ga burçak-burçak bolup derläp ýatyrdiýýär. Muny patyşa derrew duý­ýar. Içinden: «Megerem, bu şol gurrandazyň aý­danydyr. Ýöne muny häzir bildirmäýin»
diý­ýär.

Şeýdip: «Patyşanyň toýy bar, kyrk
gi­je-gündiz toý beriljek. Patyşanyň ogly bo­lupdyr» diýip, ile jar
çekdirýärler.

Çaga öz aýalyndan bolmanlygy üçin
oglan­jy­ga bir emzikli aýal gerek
bolupdyr.

Şonuň üçin çaga emdirýän aýallary geti­rip
emdirjek bolup görýärler. Emma çaga em­­me­ýär.

Ahyrda çaga emdirýän aýal bolsa
hemmesi­ni ýygnaýarlar. Emma çaga ýene emmeýär.

Şonda aýallaryň biri aýdýar:

— Eý, patyşahym, siziň köşgüňiziň gün­do­garynda
bir aýal ýaşaýar. Ol aýalyň dili süýji we ýüregi ýuka, şonam bir getirip görüň, belki, ony emer — diýýär.

Patyşa derrew ýasawullaryny
goýberip, şol aýaly getirdýär. Ol gelip çagany gu­jagyna alaga-da: «Wah, janyňa döneýin, ajy­gypdyr,
guzujyk» diýip, başjagazyny sy­pap, emdirip başlaýar welin, oglanjyk emip hezil edýär. Muny gören patyşa
derrew ol aýala öz köşgünden orun berýär. Aýal iki gyzyny hem alyp, patyşanyň köş­güne gelýär.

Şeýdip, aýal bu çagany
terbiýeläber­ýär. Aýdan-aý, günden-gün geçip, bu çaga ýedi ýaşaýar. Patyşa
oglanjygy mekdebe berýär. Og­lan bir ýyl okaýar. Ikinji ýyl hem mek­debe
gidýär. Ol gün-günden ers-mers bolup ýetişiberýär. Patyşa oýlanýar: «Ýaňy dokuz
ýaşynda, görseň, bir ullakan ýigit ýaly. Eger ulalsa, muny soň öldürip bolmaz,
onuň üçin gel, men mundan
häzir dynaýyn» diýip, ony öldürmäniň kü­ýü­ne düşýär.

Oglan muny duýup, enesine aýdýar. Enesi hem:

— Eý, oglum, men muny öňräkden
bilýär­dim, ýöne saňa aýtmaga dilim barman ýördi — diýýär. Onda oglan:

— Ene, şunuň elinden ölenimden,
meniň çölde-düzde öle­nim gowy, onuň üçin men ýurt­dan çykyp gitjek — diýýär.
Ene­si muňa razy bolýar.

Şeýdip, oglan okuwa giden kişi
bolýar-da, çölüstanlyga ta­rap gidiberýär. Oglan az ýö­räp, köp ýöräp, bir daglygyň etegine bar­ýar. Şol barşyna onuň gözi uly bir süri goýna düşýär. Görse,bu sürüniň ýanyn­da, üç sany gyz
aglaşyp duran.

Oglan gyzlary görüp, olaryň
ýanyna bar­­ýar. Olardan:

— Gyzlar, siz näme aglaýarsyňyz? — diýip
soraýar. Onda gyzlar bir ullakan daşy gör­ke­zip:

¾ Ine, şu daşyň aşagynda guýy bar. Biz şundan suw iç­ýärdik we goýunlarymyzy suwa
ýakýardyk. Şu dagda bir döw ýaşaýar, ol biziň şu guýudan suw içýänimizi bilip,
gu­ýy­­nyň agzyna şu ullakan dag ýaly daşy goýup gi­dipdir. Indi bolsa biz
suwsuz gyryljak, şo­nuň üçin aglaýarys — diýipdirler. Onda og­lan:

— Gyzlar, beýik Taňry maňa kuwwat berse,
daşy aýy­ra­ýa­ryn — diýip, daşyň ýanyna ba­ryp, bar güýjüni tijäp hem özüne
zor salyp, daşy göterip guýynyň
agzyndan aýyrýar. Gyz­­lar göz­lerine ynanman, hem aşa begen­işip go­ýun­laryny
suwa ýakyp we öýlerine suw alyp gid­ýärler. Gyzlarynyň şatlanyşyp gelýä­ni­ni
görüp, atalary olaryň şatlygy­nyň
sebä­bi­ni sorapdyr. Onda gyzlar atala­ry­na oglan bi­len bolan wakany gürrüň
be­rip­dirler. Onda atalary olara:

¾ Tapar ýaly bolsaňyz, baryň derrew şol oglany
tapyp geti­riň — diýýär. Gyzlar muňa begenşip, derrew ýaňky oglanyň yzyndan ýet­ýär­ler
we ony atasynyň ýanyna alyp gelýär­ler. Baý oglandan nädip bu ýurtlara düşe­ni­ni
soraýar. Onda oglan özü­niň ýetim oglan­dy­gyny, baýyň gapysynda onuň hyzmatyny
edip ýör­kä, çölde ýel turup azaşanyny aýd­ýar. Onda baý:

— Eger sen isleseň, meniň
goýnumy baky­ber!
— diýýär. Mu­ňa oglan razy bolýar.

Oglan goýunlary sanap
alýar-da:

— Meniň hakyma näme
berjek? — diýip soraýar. Onda
baý:

— Seniň hakyň ýylyňa bir
tokly — diý­ýär.

Şeýdip, zordan aýagynyň
teýinden şemal geç­ýän bir tok­ly­ny görkezýär. Oglan bolsa mu­ňa derrew bellik
edýär-de, gidi­berýär.

Bir gün goýun bakyp
ýörkä, ileri ta­rap­dan bir süri möjek goýuna tarap okduryl­ýar. Muny gören
çopan gygyrýar:

— Siz goýunlaryň birini
hem iýmersiňiz. Eger iýjek bol­sa­ňyz baryň, baýdan rugsat alyp geliň — diýýär.
Onda möjekler oglana aýdýarlar:

— Şu günki yrsgalymyz şu
sürüde, iýme­sek bolmaz.

Onda çopan:

— Men muny baýdan sanap
alyp gaýtdym. Ag­şam hem sa­nap tabşyrmaly — diýýär. On­da möjekler:

—   
Bar, sen baýa aýt. Ol bize
iki sany go­ýun
bersin — di­ýen­ler.

Onda çopan:

— Hawwa-la, siz meni baýyň ýanyna ibe­rip, özüňiz go­ýunlaryň hemmesini
gyrjak-da — diýýär. Onda möjekler:

¾ Şu sürüňe degmezlige
kasam edeli. Eger biz şu sürä degsek, dyrnagyny ösdürip, dyr­na­gyny almaýanlardan bolaly
— diýýärler.

Bu kasamy aýdanlaryndan
soňra çopan sürini mö­jek­lere ynanyp, baýyň ýanyna gidýär.
Çopan barandan baý derrew goýunlaryny soraýar.

Onda çopan hemmesini
bolşy-bolşy ýaly aýdyp berýär. Şol wagt baý derrew dyrnagyna sered­ýär. Görse, dyrnagy bir
garyş bolup ösüp giden ekeni. Baý şol wagt derrew dyrnagyny al­ma­ga oturýar.
Çopana bolsa aýdýar:

— Bar, sen möjeklere aýt,
olaryň biri gö­­züni ýumup, bir goýny tutsun, şol
tutan goý­­nuny hem alsynlar — diýýär. Çopan bol­sa ge­lip möjeklere baýyň
diýenini aýdýar. Onda bir möjek gözüni ýumup sürüniň üstüne zyňýar. Şol wagt
hälki çopana berlen arry­jak tokly möjegiň agzyna ilýär. Muny gö­ren çopan
derrew:

— Goý, bu meniňki, sen
başga birini tut — diýip, öz tok­lusyny möjegiň agzyndan alýar.

Möjek ikinji gezek ýene
sürüniň üstüne zyňýar. Ýene-de çopanyň toklusy möjegiň ag­zy­­na ilýär. Bu
gezek hem çopan möjegiň ag­zyn­­dan alýar. Üçünji gezek hem ýene şol ag­zyna
il­ýär. Onsoň çopan aýdýar:

— Indi bolmady, al
nesibäňi — diýýär.

— Möjekler bolsa toklyny
iýip gidýär­ler. Bir az wagt geçensoň baý gelýär. Görse, ço­panyň wagty hoş
däl.

— How, çopan saňa näme
boldy? — diýýär. Onda çopan
aýdýar:

— Möjekleriň agzyna meniň ýekeje toklym ildi, ony hem
iýip gitdiler — diýýär.

Onda baý aýdýar:

— Çopan han, onuň üçin
hiç gam iýme, an­ha, şu goýun­la­ryň ak guzy guzlanyny saňa ber­jek — diýýär.

Baýyň goýunlary hiç haçan
ak guzy guz­lamaz eken. Bu ýyl bolsa çopanyň bagtyna ýüz goýun ak guzy guzlaýar.
Olary bolsa çopan derrew öz ýanyna geçirýär. Onsoň baý muňa haý­ran bolup:

— Eý, çopan, bu ýyl bolsa goýunlar
gara gu­­zy guzlasa, saňa berjek — diýýär. Bu ýyl hem bu çopanyň bagtyna iki
ýüz go­ýun şar gara gu­zy guzlaýar. Olary hem çopan öz adyna geçir­ýär.

Şeýlelikde, çopan iki
ýylyň içinde üç ýüz goýunly bolýar. Baýyň hem ogly ýok ekeni. Çopan bolsa her
egninde bir adam otury­ber­meli ýigit bolup ýetişýär. Ol on ýedi ýaşyna girýär. Baý
bolsa: «Gel, bu ýigidi men öz öýü­me
getireýin. Uly gy­zy­my şuňa bereýin» di­ýip, ýüregine düwýär we gyzyny çopan
oglana gelin edip berýär.

Bular şeýdip, ýaşap ýörüşlerine uly baý
bolupdyrlar. Baý ýigide Ahmet batyr di­ýip at beripdir.

Şeýlelikde, Ahmet batyr
bir­­näçe düýäni altyndan
ýükläp ýurduna gaýt­­mak­çy bolýar. Ol özüne oňat at, oňat ýarag edin­ýär we
oglan-uşagy bilen ýurduna gaýd­ýar. Ol öz ýurdunyň çetinden giren wagty bir
adamdan enesini soraýar. Ol bolsa:

— Eý, oglum, sen diýip siziň eneňiziň
ag­­lap-aglap iki gözi kör boldy, bili bü­kül­di — diýýär. Onda Ahmet batyr:

— Baryň, siz meniň gelenimi ejeme buş­laň
— diýýär. Ol hem Ahmet batyryň enesine buşla­ýar. Garrap hem aýralykdan iki
bükülen aýal:

¾ Eger aýdanyň çynyň bolsa getiren ma­ly-dünýäsiniň
ýarsy seniňki — diýýär. Og­ly maly, dünýäsi,
oglan-uşaklary bi­len gel­ýär. Begenjinden enesiniň kör gözi hem açylýar.

Bu şady-horramlyk
patyşanyň gulagyna ýet­ýär. Ol dergazap bolup, ýasawullaryna:

— Baryň, kellesini alyp
geliň — diýýär.

Ýasawullar derrew Ahmet
batyryň ýany­­na
gelýärler. Ahmet batyr bilen uruşsa­lar ýasa­wullaryň güýji deň geljek däl.
Onuň üçin olar patyşanyň eden hökümini Ahmet ba­tyra gelip aýd­ýar­lar. Ahmet
batyr halys degnasyna degip oýlanýar: «Şanyň men­de näme kasty barka? Bu meni ýurdumda arkaýyn ýaşamaga goýjak
däl. Onda men ölmeli, ýa öldürmeli».

Ahmet batyr ahyr
ýarag-esbaplaryny oňat­ja guratlap patyşa­nyň köşgüne duýdansyz gir­­ýär we ilki
garawullaryny öldürýär. Pa­ty­­şa­nyň özüni bolsa zyndana salýar.

Ol ýurduň raýatlary Ahmet
batyry şa saý­la­ýarlar.

Ahmet batyr adyl, rehimdar şa bolup, ýur­dy dolandyrýar. Ol ýurduň raýatlary köpelip, öz
ogul-gyzlary bilen rahat ýaşap baş­la­ýar­lar.

Hemme zat gaty aňsatlyk bien bolp geçdaý bu ertekide.

Gyzykly erteki eken.

Менем халадым, гаты гызыклы эртеки экен!

Elmydama ertekin sony gowy gutaryar