SOMUNJU BABA

SOMUNJU BABA

Uzyn we kynçylykly bir ýoluñ hemişelik ýolagçysy, Hak dininiñ kiçigöwünki bir esgeri, Yslamyñ Anadoluda bir güneş kimin parlap töweregini ýagtyltmagyny ýola goýan bir hak ereni: Somunju Baba.

Kaýseriniñ uzyn derek agaçlary bilen tanalýan Akçakaýa obasy. 1331-nji ýyl, töwereginde agaç tozgajyklarynyñ uçuşýan kesme daşdan gurlan kiçijek bir oba öýi… we bu öýde owadanja bir sallançakda ýatan gelejegiñ Somunju Babasy: Hamid Hamiduddin.

Kiçijek ellerine hat ýazmagy öwreden ilkinji ussady kakasydy. Ertire Gurhan okap başlaýan kakaly-ogul Gün ýaşansoñ namaz kylyp, ýüreklerine Alla söýgüsini nagşedýärdiler. Bu taýsyz ýoldaşlyk kakasynyñ duýdansyz ölümine çenli dowam etdi.

Kakasy ölensoñ indi ol ýerlerde durup biljek däldi. Içindaki ot bilen Damaska gidip, Baýezid-i Bestami tekkesinde hem sopuçylyk ýolunda pir bolmaga, hem-de tekkäniñ çörek bişirijisinde çörek bişirmegi öwrenmäge başlady ýuwaşja.

Garañky gijede görlen aýdyñ bir düýşüñ täsiri bilen Azerbaýjanyñ Hoý şäherçesindäki Alaeddin-i Erdebili hezretleriniñ huzuruna köñül egdi. Hezretiñ gulaklary eşitmeýärdi, gözleri görmeýärdi. Ýöne okuwçysyny çilä sokup, bakylyga düşünmeginde köp tagalla etdi.

Alaeddin-i Erdebili bir gün okuwçysyny şäherçäniñ araçägine äkidip oña: “Indi bizden öwrenen ylmyñy Allatagallanyñ dinini adamlara öwretmek üçin Anadola git, ýoluñ açyk bolsun!” diýdi. Hamidiñ ýazgydy Anadola baglanypdy indi.

Hamidi Weliniñ at üstündäki ýolagçylygy Bursada soñlandy. Ol ýerde onuñ pirligini, erenligini bilýän ýokdy, şonuñ üçin arkaýynlyk bilen obalaryñ çaýhanalaryna barýardy, bazarda halkyñ arasynda ýük daşaýardy.

Garyp halka ýardam üçin birem çilehanasynyñ ýanynda bir çörek bişiriji gurdurdy. Kiçijek tamdyryndan çykýan tagamly çörekleri garyp-gasarlara paýlaýandygyndan ötri Bursa halky oña şu ady dakdy: “Somunju Baba, ýagny, Çörekçi Baba.”

Somunju Baba görnüşinde özüni gizlän Hamdi Weliniñ syry Ulu metjidiñ açylyşynda ýüze çykdy. Ýyldyrym Baýezid Emir Soltanda açylyş hutbasyny okamagyny isledi. Ýöne Emir Soltan Somunju Babanyñ kimdigini syzypdy we bu islegi onuñ ýerine ýetirmegini haýyş etdi.

Kürsä çykan Somunju Baba Fatiha süresiniñ ýigrimi esasy ylym üstüne ýedi dürli teswirledi. Patyşa bu ýagdaýa hem allaniçiksi bolupdy, hem-de begenipdi. Somunju Babany dessine otagyna çagyryp, ylmy bilen ertire çenli göýä jadylandy.

Şöhrat onuñ üçin beladiýmekdi. Şol sebäpli Bursada köp durman, goşlaryny ýygnap, çörek bişirijiniñ açaryny ärini uruşda ýitiren bir enä berip, okuwçysy Hajy Baýram Weli bilen haja gitdi.

Hajdan gaýdyp gelýärkä Hajy Baýram Welini halka ýagty saçmagy üçin Ankara iberdi. Özi-de ogly Halil Taýbi bilen bilelikde Malatýanyñ aşyklar älemi Darende şäherçesine ýerleşip, sadaja durmuşuna galan ýerinden dowam etdi.

Somunju Baba dünýäniñ wagty bilen gowy garrandygyny duýýardy. Allanyñ gatyna çagyrylandygyny duýansoñ maşgalasy we dostlary bilen bir-bir görüşip hoşlaşdy. Soñra bolsa 1412-nji ýylyñ bir agşamynda kitap tekjesiniñ öñünde aýbogdaşyny gurap, Hak ýurduna göçüp gitdi.

Hajy Baýram Weliniñ kyldyran jynaza namazyndan soñ dilegler bilen ededilige ugradylyp, Darendedäki Şeýh Weli metjidindäki ebedi öýüne jaýlanyldy.

Somunju Babanyñ yzyndan gözýaş dökenlere birje ündewi bardy: “Diri biz mydama, hiç haçan ölmeris. Garañkyda galmarys. Çüýräp toprak bolmarys. Bize gije hiç haçan gündiz bolmaz.”