Edep...

Edep
Türkmen diliniň iň gözel sözleriniň biridir edep sözi. Dört harpdan ybarat bu jümle ummasyz many deňzine eýedir. Gözlerimizi ýumup ýekeje gezek pyşyrdamak ýeter, ajaýyp owazyny duýmak üçin.
Edepli bol, edepli!...
Aslynda edep nämekä?
Ýüzýyllar boýunça başymyzyň täji eden bu jümlämiz, nädip beýle göz öňünde bize aýdyň düşnükli, hem – de gaply bir guty, syr ýaly bolup bilýär bize? Çenden çykmazlyk, göwün ýykmazlykdyr edep.
Diňe bu hem däl, çenden çykyp, göwün ýykmakdan ýüregiň ýarylmagydyr. Her bir ynsan, her bir janly barlyk, gürsüldeýän her bir ýürek ellerimiziň aýasynda tuttugymyz bir enaýyja käsedir. Daşy nähili bolsa bolsun, özi näzikdir. Gorkarsyň. Gaçyrmakdan, gaçyryp döwmekden şeýle gorkarsyň.
Gepden, haksyzlykdan uzak durmakdyr edep!
Diňe bu hem däl, ynsan – haýwan, janly – jansyz, baý – garyp diýip tapawutlandyrman daş töweregiňe kemally nazar bilen bakyp bilmekdir.
Akyl bir perdedir. Sen näçe bilseň bil, nähili alym bolsaň bol, iň jahyl ynsandan hem öwrenip biljek zatlaryň bardyr elbetde. Edep muny unutmazlykdyr.
Ynsanlary biri – birinden tapawutlandyrmazlykdyr.
Köçedäki bir garybyň ýanynda hem, Harun ýaly baýyň ýa-da Süleýman ýaly erkli görünýäniň ýanynda hem, rahat, şol bir durkuňy saklap bilmekdir. Giren mekanyňa ýa – da gürleşýän adamyňa görä söz üýtgetmezlik, özüňi üýtgetmezlikdir edep.
Meslikden uzak durmakdyr edep.
Hileden, ýalandan, gödeklikden uzak galmak; hiçkimi akmak ýerinde goýmazlyk; kiçi düşürmezlikdir; Daşky görnüşden, parlak gabyklardan, ýylpyldylardan täsirlenmezlikdir; her işde, her ädimde köňle bakmak, köňlüňe görä ýol almak... we MEN diýmekden geçip bilmekdir edep...
Biri – biriňe geçijidir edep. Ýylgyryş bilen geçer. Ýylgyrýan bir ynsanyň garşysynda biz hem birden ýylgyranymyzy duýman galarys. Gün boýy çytyk gaşlar bilen ýöremäge öwrenişen gaşlarymyz gowşaberer. Görüp otyrsak dodaklarymyz bizden öňürtiläpdir. Ýylgyryşa ýylgyryş bilen jogap beripdiris, habarymyz hem ýok. Edep ynsandan ynsana geçer. Aýnadan aýna öwüşginini çaýar. Bu adamyň tebigatydyr.
Gaharlynyň garşysynda gaharly, mähirlliniň garşysynda mähirli, edebe edep bilen jogap bermek.
Bir talyp gürrüň berýä mugallymyna :
-Haçan men öz obama barsam, üýtgeşik duýga gapylýan. Tanamaýan adamlaryma gapyny açmak, ýolda başgalara ýol bermek, ulaglarda ýer bermekwe ş.m zatlary isleýän. Edepli, terbiýeli bolmak isleýän. Ýöne iň köp bir gün dowam edýär. Soňra görýän welin hemmeler biri – birine gödek garaýar, meniň hem içime gödeklik gelip ornaşýar.... şeýdip – şeýdip ýene ýoluma dowam edýän...
Şeýle bir sözler bar, elipbiýimiziň harplaryndan düzülen jümlelikden çykdylar, gündelik durmuşymyzyň akymyny şekillendirmäge başladylar. GÖDEKLIK bularyň biri. Gödek bolupdyrys biri – birimize garşy.
Ýolda ýöreme gezegi biziňki bolsada, ulaglaryň aýnalaryndan kellelerini çykaryp söwýän haýsy, ellerini galgadýan haýsy... hemmesi gödeklik. Şeýlebir özümize zyýan berýäs, ýönekeý zat üçin biri – birimize gödeklik edip bilýäs.... Uzakdan bir ýerlerden seslenýär bize, EDEP atly owazymyz....
Edepli bol, edepli...