Jemiljan

Ussatlar hiç haçanam köp bolan däldir. Şonuň üçinem hakyky
şägirtler ussat gözleginde owaldan-ahyra ser-sepil bolupdyrlar.
...Uzak ülkelere barýan kerwen Ürgenjiň kerwen saraýynda
düşledi. Kerwene daklyşyp gaýdan ýedi ýaşly jöhüt oglanjygy bu äpet şähere aňk bolup seretdi. Haşamly howlular, altyn gümmezli ymaratlar, belent minaralar onuň ünsüni çekdi. Iň esasam ol şu wagta çenli gaýybana adyny eşidip ýören Şeýh Nejmeddin Kubra bilen duşuşdy. Üç ýüz altmyş şägirdiň ussady, uly alym ony haýran galdyrdy. Ol kerwenden üzülip galdy. Şeýh Nejmeddin Kubra şägirt durdy.
Halypa din hadymlarynyň tersine gidip, dini başga jöhüt
oglanjygyny özüne şägirt tutundy. Oglanjygyň ukybyny görüp, ondan bir zat çykjakdygyny aňdy. Oňa sapak berip başlady.
Göripler, içigaralaar hemişe-de bolupdyr. Şeýh Nejmeddin Kubrany görüp bilmeýänler oňa her hili şyltak atýarlar. Olar «Şeýh Nejmeddin Kubra daşyna ýaş oglanlary üýşürip, beçebazlyk edýärmişin» diýen gürrüň ýaýradýarlar. Emma soltanatda birbada muňa gulak gabardylmaýar.
Jemiljan atly bu oglan ýörite Şeýh Nejmeddin Kubra üçin suw
daşaýan ekeni. Günde bir gezek boýny küýzeli Tüni derýa baryp gelipdir. Onuň boýnundan asylgy küýzesindäki suw hemişe gaýnap durupdyr. Şol wagtlar Tüni derýa Ürgenjiň bir çakyrym ileri ýüzünden geçýän ekeni. Jemiljan halypasynyň bir aýdanyny iki gaýtalatmandyr.
«Jemiljan!» diýip bir gezek gygyrandan nirede gezip ýörenem bolsa onuň gaşynda häzir bolýan ekeni.
"Şeýh Nejmeddin Kubrany bir büdredip bolmazmyka" diýip, ýören görüpler ýene dek ýatmaýarlar. «Bir jöhüt oglan Kubra şägirt bolan bolup, seniň gyzyňy göz astyna alyp gelipdir. Halypa hem bu zatlardan habarly» diýen habary Horezmiň şasynyň gulagyna ýetirýärler.
Dergazap bolan şa Jemiljanyň kellesini almak barada perman berýär. Şol demde atlanan jellatlar suw alyp gelýän oglanjygyň kellesini kesip taşlaýarlar.
Suwa giden Jemiljan eglenip, wagty bilen gelmeýär. Kubra
ynjalyksyzlanyp başlaýar. Oňa çenli Nejmeddin Kubradan hem ar almakçy bolup, «namysyna deglen» şa onuň ýanyna gelip ýetýär.
Nejmeddin Kubra şany görüp, bir zatlaryň bolandygyny aňýar. Gudrat görkezmegiň wagty gelendigini duýýar. Nämedir bir ýumuş buýurmakçy bolup:
-Jemiljan!-diýip gygyrýar.
Emma gelen adam bolmaýar.
-Jemiljan!
Ikinji gezekde hem halypanyň çakylygy jogapsyz galýar.
Ol üçünji gezek gygyrýar:
-Jemiljan!
Şol pursat bolup geçen waka topy-topalaňy bilen gelip duran şa haýran galýar. Kellesi kesilen Jemiljan kesilen kellesini goltugyna alyp ýetip gelýärmiş. Ol şol halda-da halypanyň buýrugyna häzir bolup durmuş.
Oglanjyga şadan bir zat ýetenini aňan Nejmeddin Kubra gargap başlaýar:
-Ürgenç gider, Buhara gider, Samarkant gider...
Kubra «Stambul» diýip, «gider» diýmänkä şa onuň agzyny tutýar:
- Duraweri, tagsyr, bütin dünýäni harap edersiň.
Şa aldananyny bilýär. Çöküne düşüp ötünç soraýar. Oglanjygyň agramyna barabar hun hödür edýär. Emma halypa öz söýgüli şägirdiniň ölümi üçin tylla almak islemeýär. Sebäbi hakyky şägirdiň huny Kubranyň hasap edişine görä bahasyzmyş.
Tizara tatar-mongollar ýurda dökülýär. Şeýh Nejmeddin Kubranyň sanan şäherlerini ýer bilen ýegsan edýärler. Stambuly alyp bilmän galýarlar.
Kubra ylma teşne bolup gelen, dini başga oglanjygy öz jaýlanjak ýeriniň başujunda jaýladýar. «Maňa gelen ilki bilen şoňa sežde etsin» - diýip wesýet galdyrýar.
Şeýh Nejmeddin Kubranyň haşamly mawzoleýine giren ýeriňde nazaryň kiçijik oglanyň mazaryna düşýär, hawa, bu şo-ol Jemiljan bolmaly.

Rowayatlar düwünçegi.