Gözel Ramazan aýynda agyz beklemegiň ähmiýeti we Ramazan aýyna mahsus amallar.

Allah Tagala Kuran-Kerimde şeýle diýdi:
“Eý İman edenler! Sizden öňkülere parz edilişi ýaly sizede agyz beklemek parz edildi. Umyt-ki takwalardan bolarsyňyz.” Bakara 2/183.

Pygamberimiz Muhammet (sallallahu aleýhi we sellem) aýtdy:
“Yslamyň esasy bäşdir. Lä ilähe illallah we Muhammeden Resulullah ýagny Bir Allahdan başga Hak iläh ýokdur we Muhammet Onuň ilçisidir diýip, şaýatlyk getirmek. Namaz kylmak. Zekat bermek. Ramazan aýynda roza tutmak we Haja gitmek.” (Buhari, Muslim)
Ramazan aýynda oraza tutmak parzdyr. Ramazan aýynda agyz beklemek Yslamyň bäş esasyndan biridir. Sebäpsiz Ramazan aýynda agyz beklemezlik uly günädir.
Ramazan aýy iň faziletli, iň sogaply aýdyr.
Ebu Hureýreden habar berlen hadysda, Pygamberimiz Muhammet (sallallahu aleýhi we sellem) aýtdy:
“Bäş wagt namaz, Juma namazyndan indiki juma çenli juma namazy, bir Ramazan aýyndan indiki Ramazan aýyna çenli Ramazan aýy, uly günälerden başga günäler üçin kefaratdyr ( ýagny bagyşlanmagyna sebäpdir).” (Muslim)
Ebu Hureýreden habar berlen hadysda, Pygamberimiz Muhammet (sallallahu aleýhi we sellem) aýtdy:
“Ramazan aýy başlanda jennetiň gapylary açylar we dowzahyň gapylary ýapylar. We Şeýtanlar zynjyrlanar.” (Buhari)
Ramazan aýy diňe aç gezemekden ybarat däldir.
Ebu Hureýreden habar berlen hadysda, Pygamberimiz Muhammet (sallallahu aleýhi we sellem) aýtdy:
“Kim erbet, ýalan sözi we boş işleri taşlamasa, Allah Tagala onuň iýip-içmegi taşlamgyna mätäç däldir.” (Buhari, Ebu Dawud, Tirmizi, Ibn Mäje)
Oraza tutýan kişi gözüni harama seretmekden goramalydyr. Dilini, gulagyny boş sözden, gybatdan, töhmetden goramalydyr.
Ynsanlaryň bir näçesi Ramazan aýynda oraza tutýarlar. Emma olaryň orazasy diňe aç galmakdan ybaratdyr. Sebäbi gulaklaryny gep-gybatdan, goramaýarlar. Gözlerini harama, seretmekden göz zynasyndan goramaýarlar. Dilini hapa sözden, goramaýarlar. We şol sebäpli hem orazaň sogabyndan mahrum bolýarlar we tutan orazalary sogapsyz gury aç galmakdan ybarat bolýar. Şonuň üçin eger tutan orazamyzyň sogaply bolmagyny isleýän bolsak, gözi, gulagy, dili haram zatlardan goramalydyrys.
Ebu Hureýreden habar berlen hadysda, Pygamberimiz Muhammet (sallallahu aleýhi we sellem) aýtdy:
“Oraza galkandyr. Orazaly kişi erbet söz gürlemesin. Erbet hereket etmesin. Eger bir kişi onuň bilen dawa etjek bolsa ýa-da söwse, Men: Orazaly diýsin.” Buhari, Muslim.
Ramazan aýy Kuran-Kerimiň inen aýydyr.
Allah Tagala Kuran-Kerimde, Bakara süresiniň 185-nji aýatynda, şeýle diýdi:
“Ramazan aýy ynsanlara hidaýaty (dogry ýoly) görkezýän we dogry ýol açyklaýan, hak we batyly aýyrýan Kuranyň inderilen aýydyr.” Bakara 2/185.
We Allah Tagala Kuran-Kerimde, Kadyr süresiniň 1-nji aýatynda Kuran-Kerimi Ramazan aýynyň Kadyr gijesinde inderendigini habar berip şeýle diýdi:
“Biz Ony (Kurany) Kadyr gijesinde inderdik.”
Şeýh Muhammedul-Emin bin Muhammed bin El-Muhtar Eş-Şenkyýti, Bakara süresiniň 185-nji aýatynyň düşündirişinde şeýle diýdi:
“Bu aýatyň manysy barada iki garaýyş bardyr:
Birinjisi: Ibn Abbasdan habar berlişi ýaly, Ol (Kuran) Ramazan aýynda dolulygyna bir gezekde dünýä gögüne inderilendir.
Ikinjisi: Käbirleriniň diýmegine görä bolsa, Ramazan aýynda inderilmeginiň manysy, Ramazan aýynda ugradylyp başlanmagydyr.” (Edwul Beýani fiý İýzahil Kuräni bil Kuräni atly tefsirinde)
Ramazan aýynyň içinde müň aýdan haýyrly, Gadyr gijesi bardyr.
Allah Tagala Gadyr gijesi barada Kuran-Kerimde, Gadyr süresinde şeýle diýdi:
Rahman we Rahym bolan Allahyň ady bilen. 1. Biz Ony (Kurany) Gadyr gijesinde inderdik.
2. Sen Gadyr gijesiniň nämedigini nädip biljek?!
3. Gadyr gijesi müň aýdan haýyrlydyr.
4. Ol gijede perişdeler we Ruh (Jebraýyl) Robbynyň rugsady bilen (özlerine tabşyrylan) ähli işleri (berjaý etmek) üçin inerler.
5. Ol gije, tä daň atýança, saglyk-salamatlyk bolar.
Ebu Hureýreden habar berlen hadysda, Pygamberimiz Muhammet (sallallahu aleýhi we sellem) aýtdy:
“Size mübärek aý bolan Ramazan aýy geldi. Allah Tagala size bu aýda roza tutmagy parz kyldy. Bu aýda gökleriň (jennetiň) gapylary açylar. Dowzahyň gapylary ýapylar. We şeýtanlaryň has azgynlary zynjyrlanar. Bu aýda Allahyň bir gijesi bardyr, ol müň aýdan haýyrlydyr. Ol gijäniň haýryndan mahrum bolan adam, mahrum adamdyr.” (Nesai, Ahmed)
Gadyr gijesi Ramazan aýynyň haýsy gijesi?
Hadyslarda habar berlişine görä, Gadyr gijesi Ramazan aýynyň soňky on gününiň, täk gijelerindedir.
Gadyr gijesiniň Ramazan aýynyň soňky on gününiň içindedigini habar beren hadyslar:
Aýşa enemiz aýtdy: Pygamberimiz Ramazanyň soňky on gününde igtikafa girerdi we: Gadyr gijesini Ramazan aýynyň soňky on gününde gözläň! Diýýärdi. (Buhari,Muslim)
Abdullah ibn Omar aýtdy: Pygamberimiz aýtdy: Gadyr gijesini (Ramazanyň) soňky on gününde gözläň! Ýa-da soňky dokuz gününde gözläň! Diýdi. (Muslim)
Gadyr gijesini Ramazanyň soňky on gününiň täk gijelerinde gözlemek barada gelen hadyslar:
Aýşa enemizden habar berilýär, Pygamberimiz aýtdy: Gadyr gijesini Ramazan aýynyň soňk on gününiň täk gijelerinde gözläň! (Buhari)
Ebu Said el-Hudri aýtdy: “Pygamberimiz aýtdy: Soňky on gününiň, täk gijelerinde gözläň!” (Buhari, Muslim)
Sahyh Muslimde gelen eserde bolsa, sahaba Ubey bin Kab 27-nji gije Gadyr gijesidigini habar berýär.
Hafyz Ibn Hajer Sahyh Buhariň şerhi bolan, Fethul-Bäri atly eserinde şeýle diýdi:
“Gadyr gijesi Ramazan aýyndadyr. Soňra Ramazan aýynyň soňky on günündedir. Soňra ol on günüň täk gijelerindedir. Anyk belli bir gijede däldir. Gadyr gijesi barada gelen ähli habarlar, bu aýdylanlara yşarat edýändir.”
Ýagny Gadyr gijesi, Ramazan aýynyň. Soňky on gününiň, täk gijelerindedir.
Gadyr gijesiniň gizlenmeginiň hikmedi näme?
Ynsanlar Gadyr gijäni gözläp, köpräk ybadat etsinler diýip, Kadyr gijesi Ramazanyň gijelerinde gizlenendir.
Gadyr gijäň alamaty:
Ubeý bin Kab aýtdy: “(Gadyr gijäň) alamaty, ol gijäň güni doganda ak we şöhlesiz dogmagydyr.” (Muslim)
Gadyr gijesini nähili geçirmeli?
Gadyr gijesini doga-dileg, ybadat, zikir, tilawat bilen geçirmelidir.
Aýşa enemizden habar berilýär: Pygamberimiz beýleki günlerine garaňda, Ramazanyň Soňky on gününde (ybadatda) köp gaýrat, yhlas ederdi, diýýär. (Muslim)
Aýşa enemizden habar berlen başga hadysda, Aýşe enemiz: Ramazanyň soňky on güni girende, Pygamberimiz gijelerini ihýa ederdi we maşgalasyny hem (ybadat üçin) oýandyrardy. We (has köp ybadat etmek üçin) gaýrat ederdi. (Buhari, Muslim).
Ebu Hureýreden habar berlen hadysda, Pygamberimiz Muhammet (sallallahu aleýhi we sellem) aýtdy:
“Kim iman edip we sogabyny Allahdan umyt edip, gadyr gijesini (ybadat, namaz) bilen geçirse, geçen günäleri bagyşlanar.” (Buhari, Muslim)
Gadyr gijesinde edilmeli dileglerden biri.
Aýşe enemizden habar berilýär. Aýşa enemiz Pygamberimize ýüzlenip:
Ýa Resulullah! Eger bir gijäň Gadyr gijesidigini bilsem nähili doga-dileg edeýin? diýýär. Pygamberimiz aýtdy: Allahym sen bagyşlaýyjysyň, bagyşlamagy gowy görýärsiň. Meni bagyşla diý! Diýýär. (Tirmizi, Ibn Mäje, Ahmed we Tirmizi: Hasan-Sahyh diýdi)
Pygamberimizi görelde alyp Ramazan aýynyň soňky on gününde, Gadyr gijäni gözläp, has köp ybadat, doga-dileg, zikir etmeli we Kuran-Kerim okamalydyr we maşgalamyzy hem ybadat üçin oýarmalydyr.
Emma käbir kişileriň edişi diňe ukusyz ýatman, gürleşip wagt geçirmek ýa-da Hydyr ata gelýärmiş diýip, ynanmak ýalňyş, delilsiz ynanç we hereketlerdir.
Ramazan aýynda her gije tarawa namaz kylmak.
Tarawa namazy geçen günäleriň bagyşlanmagyna sebäpdir.
Ebu Hureýreden habar berlen hadysda, Pygamberimiz Muhammet (sallallahu aleýhi we sellem) aýtdy:
“Kim iman edip (ynanyp) we sogabyny Allahdan umyt edip, Ramazan aýyny (kyýam, gije namazy) bilen geçirse, geçen günäleri bagyşlanar.” (Buhari, Muslim)
Geçen günälerinden maksat kiçi günäleridir.
Tarawa namazy Ymam bilen soňuna çenli kylmak iň sogaplysydyr.
Tarawa namazy Ymam bilen soňuna çenli kylmagyň sogaby barada, Pygamberimiz Muhammet (sallallahu aleýhi we sellem) aýtdy:
“Kim ymam bilen bilelikde, tä gutarýança namaz kylsa, gijäni doly namaz bilen geçiren ýaly sogap ýazylar.” (Tirmizi, Ebu Dawud, Nesai, Ibn Maje)
İftar (agyz açar bermegiň) sogaby.
Zeýd bin Holid el-Juheniden habar berilýär, Pygamberimiz Muhammet (sallallahu aleýhi we sellem) aýtdy: “Kim orazaly kişä agyz açar berse, ol kişä agyz bekläniň sogaby ýaly sogap bardyr. Agyz bekläniň sogabyndan hem hiç zat kemeljek däldir.” (Tirmizi, Hasanun Sahyhun)
İgtikäf sünneti.
İgtikäf bäş wagt namaz kylynýan metjitde, ybadat bilen meşgul bolmak üçin galmakdyr.
Abdullah ibn Omar aýtdy: Ramazan aýynyň soňky on gününde igtikäfe girerdir. (Buhari, Muslim)
İgtikäfden maksat özüňi doly ybadata bermek we kadyr gijesini gözlemekdir.
Ramazan aýy Kuran aýydyr. Ramazan aýynda köpräk Kuran-Kerim okamalydyr. Başarsaň Kurany hatym edip, başyndan soňuna çenli okamalydyr.
Buhari we Muslimde gelen hadysda, Ibn Abbas şeýle diýýär:
“Jebraýyl Ramazan aýynda her gije Pygamberimiz bilen Kuran-Kerim okarlardy.”

Başarsaň pesinden bir gezek Kurany hatym etmelidir.

Ramazan aýynda köpräk sadaka bermeli, hödür-kerem etmeli, zikri-ybadaty köpeltmelidir.
Ibn Abbas aýtdy: “Pygamberimiz ynsanlaryň iň jomardydy. We Onuň iň jomart bolýan wagty, Ramazan aýynda Jebraýyl bilen duşuşandady. Jebraýyl Ramazan aýynda her gije Pgamberimiz bilen duşuşup bile Kuran-Kerim okarlardy. We Pygamberimiz jomartlykda öwsýän şemaldan has jomartdy.” Buhari, Muslim.
Güýçli şemal öwsende ähli zady gurşap alýar. Pygamberimiz hem jomatlykda ähli kişilere peýdasy ýetýänligi üçin sahaba şemaly mysal berýär.
Ymam Newewi, Şerhu Muslimde şeýle diýýär:
“We bu hadysdan çykan peýdaly nesihatlardan biri: Ramazan aýynda köp haýyr-yhsan edip, jomart bolmagyň müstehaplygydyr.”
We İbnul Kaýýim, Zädul Meäd atly eserinde şeýle diýýär:
“Pygamberimiz ynsanlaryň iň jomardydy. We iň jomart wagty, Ramazan aýyndady. (Ramazan aýynda), sadaka berip, haýyr-yhsan etmegi, Kuran okamagy, (nefil) namaz kylmagy, zikir etmegi, igtikafi köpelderdi.”
Külli mömin musulman doganlarymyzyň tutan Orazalary Allahyň dergähinde kabul bolsun!
Allaha hamd, Pygamberimiz Muhammede salat we salam bolsun.