Hadys-33(otuz uc)

MUSULMANYŇ AR-NAMYSY
Ebu Hureýra (radyýAllahu anhu) aýtmagyna görä Resulullah (sallaLlahu aleýhi we sellem) şeýle buýurýar: „Musulman doganyna, onuň ar-namysyna ýada başga zadyna degip bir adalatsyzlyk eden derrew (şu güniň özinde şol adalatsyzlygyndan) el çeksin! Dinar we dirhemler ýitmezden owal, sebäbi kyýamat güninde (direlme güninde) onuň ýagşy amallaryndan alnyp, adalatsyzlygynyň agyrlygyna görä şol göwnine degilen musulmana berler. Egerde onuň sogap işleri gutarsa (bolmasa), onda göwnine degilen musulmanyň günälerinden alynyp şoňa ýükleniler“. (Buhary rowaýat edýär).
ŞERHI: Musulman Allahyň (jelle jelaluhu) ýer ýüzindäki halyfasydyr. Onuň ar-namysy, mertebe derejesi beýikdir we mukaddesdir. Mu'min bende şony imany bilen bilelikde düşinýändir we şoňa diýseň uly ähmiýet berýändir. Durmyşda her hili ýagdaýlar bolup biler we ynsanlar kämahal nebsine uýup, ýalňyşyp musulman doganyna adalatsyzlyk edip biler. Şol ýagdaýda mu'min derrew ýalňyşyny düzeltjek bolmaly, sebäbi bu ýöne bir mesele bolman, gul hakyna girýändir. Derrew kalbyňdaky tekepbirligi we göwniýetmezçiligi basyp toba etmelidir we dogany bilen halallaşmalydyr (haklaşmalydyr). Hakyňy halal etdirmegiň hem öz edebi-ahlagy bardyr, ýanyna baryp „Hakyňy halal et“ diýmek bilen bolmaýar. Gör sen onuň göwnine nähili agyr degensiň, indi bir-iki söz bilen kalbyňdaky ýaranyň gutulmagyny isleýärmiň? Oňa şol ýamanlyk eden derejäňde ýagşylyk etmeli, sowgat bilen, süýji söz bilen we gözel gatnaşyk bilen oňa doganlygyňy görkezip göwnini aljak bolmalydyr. Şonda şeýtan was-wasa berip iki doganyň arasyny açyp bilmez. Mu'min üçin mu'miniň maly, gany, namysy haramdyr. Aslynda päk kalply mu'miniň hiç wagt ýüreginde öz musulman doganyny peseltmek ýaly niýeti bolup hem bilmez. Iman bilen başga adamlara ýamanlyk etmez, hiç wagt olara zulum etmez. Adalat-Allah (jelle jelaluhu) we Resulynyň (sallaLlahu aleýhi we sellem) adamlaryň (ýagny musulmanlaryň) özara gatnaşygynda goýýan kadalarydyr. Resulullah (sallaLlahu aleýhi we sellem)-yň Özi bolsa şol meselede iň gözel görelde we mysaldyr. Eger musulman öz nebsine erk edip bilmän, öz içindäki nebis we şeýtany ýeňip bilmese we ýalňyşyny düzeltmese, mesele kyýamata galýar. Gul haky baradaky hadyslary bu ýerde gaýtalap durmalyň. Öňki hadyslarda bu barada giňişleýin ýazandyrys. Bu ýerde aýtjak zadym gaty howlukmaly zatlaryň biridir. Sebäbi ölümden soňra gaty giç bolar we bu meselede gaty ägä bolmalydyr. Köplenç musulmanlar bu meseläni ýatdan çykarýarlar we ähmiýet bermeýärler. Hakykatda bolsa bu mesele diýseň möhüm. Gazanan birnäçe sogabyňy giderersiň ýada başga biriniň günälerini götermeli bolarsyň. Ine Yslam şudur. Iň möhüm zat gul hakydyr, gul hakyna degmezlik, girmezlik üçin adam gatnaşyklaryna uly üns bermeli. Adamlar bilen oňuşyp, dogry we edepli gatnaşyklar saklap bilmeýän adamyň Allah (j.j.) bilen gatnaşyklary saklamagy mümkinmidir? Aslynda musulmanlar bilen arasy gowy bolmaýan adamyň Allah (jelle jelaluhu) bilen hem gatnaşyklary gowy däldir. Sebäbi olarda hem iman, ylym we hikmet seniňkiçe bardyr. Onsoň gel-gel seniňki dogry daş-töweregiňdäkileriň hemmesiniňki ýalňyş bolup bilmez. Pygamber (sallaLlahu aleýhi we sellem) ömrüniň soňky günlerinde adamlara ýüzlenip „Kimiň mende algysy bar bolsa, göwni galan ýeri bar bolsa, gelsin hakyny aýdyp alsyn“ diýipdir. Resulullah (sallaLlahu aleýhi we sellem) şol sebäpli, diňe Allahyň (jelle jelaluhu) garşysyna gidenlerinde gaharlanypdyr we diňe Allah (jelle jelaluhu) üçin adamlary ýigrenipdir. Hiç wagt adamyň göwnine degeýin,kemsideýin diýmändir, hemişe adamlar bilen mylakatly gatnaşypdyr we her kimiň derejesine görä ýüzlenipdir. Hikmet nämedir? -diýlip soralanda bir alym ol „Amallary ähmiýet derejesine görä yzly-yzyna düzip bilmekdir“ diýip jogap beripdir. Ýagny Yslamda nämäniň nämeden ähmiýetlidigini, öňde gelýändigini bilmäni we şoňa görä amal etmäni başarmak - ine hikmetdir. Hikmet bolsa mu'miniň ýitirip gözläp ýörilen zat däldir. Allah (jelle jelaluhu) haýsy gulyny söýse şoňa hikmet berer. Hikmetsiz ylym we amal miwesiz agaçdyr, onda hiç hili peýda ýokdyr.