GURLUŞYK PUDAGY ÖSÜŞ ÝOLUNDA

ENR gu­ra­ma­sy ta­ra­pyn­dan taý­ýar­la­ny­lan we ge­çen ýy­lyň aw­gust aýyn­da çap edi­len “The Top 225 In­ter­na­tio­nal Cont­ractors” mag­lu­mat­na­ma­syn­da 2008-nji ýyl­da gur­lu­şyk ba­za­ry­nyň iň uly 225 kom­pa­ni­ýa­sy­nyň sa­na­wy be­ril­ýär. Bu sa­naw dü­zü­len wag­ty gur­lu­şyk kom­pa­ni­ýa­la­ry­nyň öz ýur­dun­dan da­şar­ky ba­zar­lar­da­ky ýe­ri­ne ýe­tir­ýän iş­le­ri­niň ulu­ly­gy esas edi­lip al­nyp­dyr. Şu­ňa la­ýyk­lyk­da, şeý­le sa­naw­da Ger­ma­ni­ýa­nyň “Hochtıef AG” kom­pa­ni­ýa­sy dün­ýä­niň iň uly gur­lu­şyk şe­re­ke­ti bo­lup dur­ýar. Bel­le­me­li zat: bu kom­pa­ni­ýa ge­çen ýyl­ky sa­naw­da hem şol or­ny eýe­le­ýär­di. Fran­si­ýa­nyň “Vinci”, Awst­ri­ýa­nyň “Stra­bag SE”, Swe­si­ýa­nyň “Skans­ka AB”, Ame­ri­ka­nyň “Bechtel”, şeý­le hem Fran­si­ýa­nyň “Bouy­gu­es” (“Bu­ig”) şe­re­ket­le­ri bu sa­naw­da il­kin­ji orun­lar­da dur­ýar. Sa­naw­da şeý­le hem Tür­ki­ýä­niň “Re­na­is­sance Const­ructi­on” kom­pa­ni­ýa­sy 85-nji, Hy­ta­ýyň “Si­no­pec En­gi­nee­ring Inc” şe­re­ke­ti 94-nji, Rus­si­ýa­nyň “PJSC Stroyt­rans­gaz” kom­pa­ni­ýa­sy 111-nji orun­da dur­ýar. Sa­na­wa şeý­le hem Tür­ki­ýä­niň “Po­li­meks In­sa­at Ta­ah­hut ve San Tic. AS” şe­re­ke­ti 159-nji orun­da, Tür­ki­ýä­niň “GAP In­sa­at Ya­ti­rim ve Dis Ticaret AS” şe­re­ke­ti bol­sa 163-nji orun­da dur­ýar.
                                 
Dün­ýä­niň iň uly gur­lu­şyk kom­pa­ni­ýa­la­ryň da­şa­ry ba­zar­lar­da ýe­ri­ne ýe­tir­ýän tas­la­ma­la­ry­ny sel­je­re­ni­miz­de 2008-nji ýyl­da bu şe­re­ket­le­riň ýe­ri­ne ýe­tir­ýän tas­la­ma­la­ry­nyň je­mi gym­mat­ly­ly­gy öň­ki ýy­la ga­ra­nyň­da 25,7 % ar­typ, je­mi 390,01 mil­liard dol­la­ra ba­ra­bar bo­lup­dyr. Şon­da bu tas­la­ma­la­ryň, 26,7 %-i ulag-ara­gat­na­şyk gur­lu­şy­gy, 24,1 %-i ra­ýat gur­lu­şy­gy, 23,3 %-i ne­bit­gaz gur­lu­şy­gy, 6,9 %-i elekt­rik ener­gi­ýa gur­lu­şy­gy we 5,9 %-i bol­sa se­na­gat gur­lu­şyk­la­ry­ny eme­le ge­tir­ýär.
Şu ýer­de Hor­mat­ly Pre­zi­den­ti­mi­ziň ge­çen ýy­lyň iýul aýyn­da gol çe­ken “Ýer­li gur­lu­şyk kär­ha­na­la­ry­nyň hal­ka­ra bäs­le­şik­le­ri­ne gat­naş­ma­gy ha­kyn­da­ky” Ka­ra­ry ba­ra­da du­rup geç­mek ýer­lik­li bol­sa ge­rek.
De­giş­li ka­ra­ra la­ýyk­lyk­da, gur­lu­şyk-gur­na­ma, abat­la­ýyş we dur­ku­ny tä­ze­le­mek iş­le­ri bo­ýun­ça ge­çi­ril­ýän hal­ka­ra bäs­le­şik­le­ri­ne da­şa­ry ýurt kom­pa­ni­ýa­la­ry bi­len deň şert­ler­de gu­ra­ma­çy­lyk-hu­kuk we eýe­çi­li­gi­niň gör­nü­şi­ne ga­ra­maz­dan, ýer­li kär­ha­na­la­ra bel­le­nen ter­tip­de gat­naş­ma­ga yg­ty­ýar be­ril­di. Mu­nuň özi il­ki bi­len ýer­ler­de müň­ler­çe we müň­ler­çe iş­çi orun­la­ry­ny dö­ret­mä­ge uly müm­kin­çi­lik­le­ri aç­dy. Ýer­li gur­lu­şyk kär­ha­na­la­ry­nyň eý­ýäm en­çe­me­si ýur­du­my­zyň oba­la­ryn­da, et­rap, we­la­ýat mer­kez­le­rin­de mek­dep­le­ri, ça­ga­lar bag­la­ry­ny, ýa­şa­ýyş jaý­la­ry­ny gur­mak­da, öň bar bo­lan ýa­şa­ýyş-dur­muş jaý­la­ry­ny, des­ga­la­ry­ny abat­la­mak­da hem uly iş­le­ri alyp bar­ýar­lar. Bu Ka­ra­ryň dur­mu­şa ge­çi­ril­me­gi­niň bar­şyn­da in­di bir­nä­çe ýer­li gur­lu­şyk kär­ha­na­la­ry hem hal­ka­ra bäs­le­şik­ler­de ýe­ňiş ga­za­nyp, gur­lu­şyk-gur­na­ma iş­le­ri­ni ama­la aşyr­ýar.
Ýer­li gur­lu­şyk kär­ha­na­la­ra şeý­le müm­kin­çi­lik dö­re­dil­me­gi bol­sa ýa­kyn ýyl­lar­da bu­la­ryň has hem ös­me­gi­ne, ýurt­da ama­la aşy­ryl­ýan gur­lu­şyk ül­şün­den has köp paý al­ma­gy­na ge­ti­rer. Bu bol­sa, gur­lu­şyk pu­da­gy­na sarp edil­ýän ha­ra­jat­la­ryň uly bö­le­gi­niň ýur­duň için­de gal­ma­gy­na ge­ti­rer. Türk­men gur­lu­şyk kär­ha­na­la­ryň dün­ýä ülüň­le­ri­ne la­ýyk­lyk­da gur­ýan des­ga­la­ry, ola­ryň da­şa­ry ýurt­la­ryň çä­gin­de hem bäs­le­şik­le­re gat­na­şyp, ýe­ňiş ga­zan­ma­gy­na müm­kin­çi­lik dö­re­der. Bu bol­sa, ýur­du­my­za gel­ýän gy­zyl pu­luň has hem art­ma­gy­na, şeý­le­lik­de, ýur­duň yk­dy­sa­dy­ýe­ti­niň has hem gül­läp ös­me­gi­ne öz oňyn tä­si­ri­ni ýe­ti­rer.
Mah­la­sy, hor­mat­ly Pre­zi­den­ti­mi­ziň baş­da dur­ma­gyn­da ýa­kyn ýyl­lar­da ýur­du­my­zyň gur­lu­şyk ul­ga­my­ny has-da kä­mil­leş­dir­mek­de uly iş­le­riň ama­la aşy­ryl­ma­gy­na ga­ra­şyl­ýar. Mu­nuň özi bol­sa, öz ge­ze­gin­de bi­ziň şä­her­le­ri­mi­ziň, oba­la­ry­my­zyň has-da gö­zel­leş­jek­di­gi­niň aý­dyň ala­ma­ty­dyr.                                                                                                                                     DÖWRAN ORAZGYLYJOW