Türkçäniň “ysy” gelýän "türkmen dili"
Türkçäniň “ysy” gelýän türkmen dili
Soňky döwürler türk dili Türkmenistanda has giňden
öwrenildi we ýaşlaryň köpüsi bu dili azda-kände bilýär. Okuwa zada gatnap öwrenmediklerem türk kanallaryny görüp öwrenýärler. Bu umuman erbet zat däl, yöne türk diliniň türkmen diline ýakynlygy sebäpli, käbir (ýa-da köp) türk dilindaki sözler ýa söz düzümleri göni alnyp, ýa-da türkmençä göni sözme-söz terjime edilip ulanylýar. Bu ýagdaý dilimizi baýlaşdyrýar diýip pikir edýänler hem ýok däldir, mumkin, belli bir derejede “baýlaşdyrsa-da”, dilimiz öz originallygyny ýitirer we türk dili tarapyndan assimilizasiýa edilmegine elter.
Ýagny diýjek bolýanym, terjime edilende, köp sözleri üýtgese-de, esasy zat şo original manysyny bermegi we ÇEPER terjime bolmagydyr.
Şu wagtjyk bolsa, aýdanlarym gury bolmaz ýaly, şeýle sözleri we sözlemleri tapmak üçin şu sahypamyzda “awa” çykdym. Eý, Hudaý, beýle “aw” bolçulygy, beýle “elpe-şelpelik” bolar öýtmändim. 5-6 sany mowzukdan öňümden çykanlary entek bular, soňabaka ýadadym, gaty köp eken. Belki şu wagt “aý näme samyrdap otyr-aý bi, nämboljak 2-3 sany sözi ulanamyzda” diýýänler bardyr. Ýöne, meň pikirimçe ýagdaý oýun-oýunjak däl eýýäm, şu wagt göze görünmese-de, ýene 20-30 ýyldan hazirki türkmen dilimizden nam-nyşan galmaz, originallygyny
ýitirer.
Bellik: Aşakda öz ýazan sözlemleriňize duşsaňyz,
gatyrganmazlygyňyzy haýyş edýän.
- “Owadan bolan soyguli dal, Soyguli bolan owadandyr"
- “Owadanlyk söýgülide däl, söýgüli bolmakdadyr.”
- hiçhili gutulma şansyňyz ýok.
- “halas bolmak mümkinçiligiňiz ýok.”
- "Bu zatlary etmek üçin dünýäde soňky güniň bolmagy şertmi?" (hökmanmy, zerurmy)
- ...şu bilen şu aralyga giryar diyip belli bir mekana sygdyryp bilmedim.
- Şu iki aralyga girýär diyip, belli bir meýdan kesgitläp bilmedim.
- diningi yaşamak
- diniň talaplaryny berjaý etmek.
- Milliyetçilik (beýle söz türkmen dilinde ýok, türkçedäki kontekste görä, “milletparazlyk”, “millilik” diýip terjime etseň bolar)
- medeniyeting bize ing yakyn yerde durandygyna düşüneris.
- Medeniýetiň biziň golaýjagymyzdadygyna göz ýetireris.
- eddil durnany gozunden urdyñ.(Tm dilinde beýle durnukly söz düzümi ýok)
- Aklyma näme gelen bolsa paylaşdym. (kelläme).
- medeniyet hakynda düşünjami aytdym. (“Düşünje” diýen söz tm dilinde bar, ýöne bärde “pikirimi” diýsek has göwnejäý boljak)
- Ya gulakdan duymamy?(Ýa myş-myşmy?)
- Gaty garyp bolan bir masgalada. (Örän garyp maşgalalaryň birinde.)
- sony bolmadyk dereleri bar. (bärde tm dilindäki “soňsuz” sözüni ulanmaklary hem mümkin, ýöne şonda-da “ys” aýrylanok, sebäbi tm dilinde “soňsuz derýä” diýlenok, “uç-gyraksyz”,“aňyrsyna-bärsine göz ýetmeýän” ýaly sözleri ulansak bolar.)
- gozyetimine cenli uzanan otluk meydanlary.(“gözýetime çenli giňäp gidýän..”)
- tanamaga çalyşalyň (“tanajak bolalyň” diýsek has göwnejaý)
- söweşler açmagyna garamazdan... (etmegine)
- shol video oynadylyp bilse. (wideo oýnadylmaýa, “at oýnadylýa”,
çaga oýnadylýa... - embed video gerekli... (gerek)
- turkmenistan yer alty baylyga bay. (ýer asty).
- bu zatlara son berilmesini isleyan.
- awtobusa munen bolmagymynahili islardim. (Awtobusa münen
bolsam, nähili gowy bordy.) - elyeterli bolsa kashga . Baryp gormeli hokman.(“elýeterli bolaýsa gowy bolardy”... “käşgä” türkmen dilinde hiçem türkçedäki manyny berenok, köplenç kinaýaly sözlemlerde ulanylýa, meselem, “ah, käşgä bir talantyň bolsa, orta çykyp aýdym aýdar ýaly”. Köçe diline terjime etsek “wobshe aýdym aýdyp bilenok” diýmek.
Arşivin durumu
● Tam metin
● 130/130 yorum korunmuş
Yayımlandığı site: teswirler.com · Kaynak: Web Archive kopyası — ertir.com, 8 Mayıs 2012 · Orijinal sayfayı gör ↗
Yorumlar 130
Edil yokarda gorkezilen nusgalardaky yaly yalnyshlyklary men ozuma ulanamok oydyan, yone ylmy terminlaryn turkmenchesi yok derejede az. Bolanlarynynam men kopusini bilemok. Nirede bileyin? Turkmen dilinde gyzykly ylmy kitap barmy?
Turkmencan sozlugi bar bolsa, bizem okasak🙂
Leo_Messi, dogry aydyan, men hem turkmen dili boyunça ýokary bilimli adam däl, ýa şol ugurdan okamok, meniň hem ýalňyşlarym bolmagy mümkin, ýöne dogry ulanmak üçin elimden gelenini edýän. Durnany gözünden urmagy bolsa, bilemokdym beýle durnukly söz düzüminin bardygyny.
Türkmen edebi dili (tekeçe diýme, ýalnyşarsyň), ýagny ýazuwdaky dili bn şiweleri goşma, sen şiwede näme diýseňem, çeper eser, dokument, umuman ýazuwda edebi dil ulanylýa. Men häzir: Men teswirlerde ýazgy ýazýen, siz okýeňyz dp ýazsam bolarmy? Ýok.. Şiwe diňe gepleşikde ulanylýa.
www.enedilim.com (Türkmen dilini alada etýän oglanlar döretdi)
Sozluge biz kop garashaymasak.
Biz name yapyk yurt dalmi? Tersine bolaymasyn?
Oz ylym-bilimimiz osdurilse, mekdeplerde, YOJlarda gowy bilim berilse dashary yurtda gidyanlerin sany gowy azalardy. Turk mekdepde okayanlaryn sany azalardy. Shonlyk bilenem shu problema bolmazdy we shuwagt shu yerde bashgarak zatlar barada gurlesherdik.
Hemme dilem ozgeryar, yone osen dillerde neologizmlaryn kopusi bashga dilden dalde, 0-dan, tazeden doreyar.
Bole, bole Kirk yalnyshypdyrn. Shu teswirlerdaki yazgylarymda men kan edebi dil ulanmajak bolyan, birhili juda resmi bolya. Koce dilinde ozumi has onayly duyyan
Aýhan, dogry aýdýaň, halkara terminleri terjime etmeli dal. Ýöne, okaýan ýerimiz diýýäniň bn ylalaşamok, men özüm Hytaýda we okaýan ugrumam hytaý dili, 5 ýyl boldy. Men dagy onda bilmedim...
Yapik yurt bolan bolsak munlap student okamazdy dashary yurtlarda.
Munýaly temany nädip halamaýyn! Gowy sorag galdyrypsyñ ýöne bu türksumaklara sapak bolarmy-bolmazmy.....
ayhan dasary yurta okayanlar diyan httu-da hem kan nahili so turksumak diyalermi barde garaz tm bilen tr garysdyryanlar tm bilen ruscanam garysdyryan doly🙂
Elbetde Hytay dili bilen assimiliaciya ansat-ansat bolmaz. Ol duybinden bashga dil mashgalasyda. Turk dili bilen turkmen dilinin bir topara degishliligi sebapli barde bashgacha bolya.
dost rusca gurleyanlere nahili garayan🙂
Mena ozum ga:ryp gurlamson hich sesimi chykaryp bilemok. 😊
'turkmence' diyip yazyanlar dagan hany, 'turkmen dili' diyilyar. Rus we inlis dili name ucin turk dili yaly biynjalyk edenok bu soragy soramak isleyan..
Bolya, indi bir zady aydyn!
Sho turksumak diyilyanler, yagny turk dilini garyp gurleyanler, shony islap, halap edyamika ya ozlerini kontrol edip bilmejek derejede shol dilin tasiri esasynda sheyle gurleyalermi?
Bet sorag. Orssumak we Inlis sumaklar barada hem garayshynyzy aydyp gecin, bolanyna göra. Sizin bul etyaninize çift standarlik diyilya 😆
Dostum dogry bellapsin welin eyyam beyle etmeyan yurt yok bolsa gerek gazaklary ozbekleri alsaga olar dolulygyna rus dilinde gurleyarler. turklen ruslan ozlerinin hem inlis dilinden alyan sozleri az dal. bular eyyam adaty bir zat yaly ulanylya
Bir degişme aýdaýyn. Bi ýaşulu başga bir ýaşulyň ýanyna baryp, üçünji bir ýaşulyň ölenini aýdaýar. Olam ondan: Be Pylaan aga düýnem zarowdy-la, sowsem öläýipmi? diýipdir.
Ors döwrüniň adamlary, hatda aýallarymyzam orsça goşup gürlemäni gowy görerdiler. Indem türkçe goşulýar. Ýöne menä muňa gynanamok. Sebäbi, akylly-başly gürlýänleriň köpüsi (teswirlere girip) esasan türkçe bilýänler, ýa-da orsça bilýänler, ýa-da iňlisçesem gowy bolanlar. Esasan akylyň ösmegi gerek. Akyl össe dile ýuwaş-ýuwaş buýrar, diýenini etdirer. Onsoňam bu ýagdaýyň öňüni alyp bolmaýar. Diňeer kim özüne buýrup türkmençesini saklaýmasa. Ýogsa, dilimiz,medeniýetimiz, aslymyz we ş.m. zatlarymyz ýitýä diýip ýaşlary Türkmenistana gabasak: Ýaňy o dogganyň biln barýadym welin, o ejjeň öňümizden çykaýdy diýip ýören ýaşlarymyzyň sany artar.Ine şu aýylganç.
Ayhan, men turkche garyba gurlamok, yone ruscha garyan arasynda.
Yokarky soragyny ozumde dushundirjek bolayyn.
Men sadigem, mekdebem ruscha okamson ruscha pikirlenyan. Oyde turkmenche gurleshyanem bolsak, kichilikden rus society (shu wagt oldur, shu sozun turkmenchesini yadyma dushurip bilmedim 😊) osdum. Gunun yarysy mekdepde, ondan gelip oy ishlerimem ruscha, son oynayan chagalarymam rus. Umuman diyjek bolyanym, KELLE awtomatiki yagdayda ruscha pikirlenyar.
Adam gurlandede pikirlerini beyan etyar. Koplench turkmenche yazayamdada, kabir sozleri bolushy yaly pikirlerimden turkmencha terjime edip bilemok. Birsellem otursam bolyaramda, edil gurlap durkam goni terjime edip bilemok.
Bu zatlar onler hasam bildiryardi. Hazir hazir turkmenche kop okap, turkmenche kop gurleship, barde pikir alyshyp bashlamson azda-kande bildirdi.
Men pikirimche turkche garyanlaram sheylerak.
Beyle diymek bilen men hich kimin arkasyny alamok. Bu site-da dine turkmenche yazmak kanunyny girizilende ilkinji bolup ses berenem ozum. Esasy mesele olaryn turkmencha terjime etmane synanyshmayanlary! Gaytam yoritelap garyp gurleyanlerem bar..