Zehinli şahyrlar

 Ýazyjy bolmak her kime aňsat başartýan däldir. Onda-da ýüreklerde orun alarlyk derejede bolmak örän kyndyr. Köp adam şygyr ýazybam, şahyr bolubam biler, emma olaryň hemmesi halkyň ýüreginde ýaşamaýar. Beýle şahyrlar goşgularyny belki-de “şahyr” diýen hormatly ady almak üçin, belki-de pul gazanmak üçin ýazandyrlar. Ýöne hakyky ýazyjy halkyň ýagdaýyna düşünýän, mylaýym, ynsanperwer, adamkärçilikli bolmalydyr. Türkmen edebiýatynda şeýle şahyrlara mysal höküminde XX asyryň 60-njy ýyllarynda dörän halypa şahyrlarymyz Kerim Gurbannepesowy, Berdinazar Hudaýnazarowy, Gurbannazar Ezizowy, Halyl Kulyýewi we ýene birnäçeleri görkezmek bolar. Bu şahyrlar özleriniň täsirli, çeper döredijilikleri bilen halk arasynda uly höwes bilen öwrenilýär. Şol goşgy setirlerine kompozitorlar aýdymlar döredýärler. Ýokarda agzalan şahyrlardan Gurbannazar Ezizow we Halyl Kulyýewiň döredijiliklerine içgin aralaşanymyzda olaryň türkmen edebiýatyna gysga wagtyň içinde gazandyran baý edebi mirasyny görmek bolar.<br />
      Ussat şahyr Gurbannazar Ezizow türkmen edebiýatynyň poeziýasyna täze gözlegleriň başlangyjy bolup geldi. Ýazyjy döredijilik işine ýaşlykdan başlapdyr. Ol eýýäm talyplyk ýyllarynda goşgularyna täzelik, öwüşgin gözleýärdi. Şahyryň döredijiliginde nägile, zeýrenç setirlerine duşulmaýar. Eger şeýle setirler bolaýsa-da, gaty mert hem belent hyjuw bilen aýdylýar. Onuň öz durmuşundan razy setirleri welin näçe diýseň  bardyr.<br />

Mydam söýdi meni deňi-duşlarym,
Şeýle ajap boldy meniň kysmatym.
Şygyrýet ilinde geldim joşa men,
Neneň oňat !

Bu säherde gussam ýok,
Razy-joşdum topragymyň toýunda,
Saglyk berdiň, duýgy berdiň köňlüme,
Dogry, käte azar berýär ýüregim.
Olam başga zatdan bolmagy mümkin.
Beýle şygyrlaryň ýene ýüzlerçesi bar. Ussat şahyr okyjylary ganatlandyrýan, pähim-paýhasly, belent maksatly eserleri döretmäge çalşypdyr. Şahyryň her bir goşgusynda aýratyn hyjuwy, ruhy ýokary göterilişi, şadyýan keýpi aňmak bolýar. Gurbannazar Ezizow türkmen şahyrlarynyň içinde adamyň kalbyna, onuň gündelik ahwalatlaryna iň golaý gelen şahyrdyr. Onuň eserlerinde durmuşdaky oý-pikirlere, zerurlyklara içgin aralaşylýar.Onuň döredijiligindäki liriki gahrymany-“meni” ýanbermezligi, maksadyna tutanýerliligi, sowatlylygy,sadalygy, ynsanperwerligi bilen ör boýuna galyp durandyr. Şahyr döredijiliginde nesiller, gojalar, söýgi... özbaşyna gutarnykly keşp bolup durýarlar. Ýazyjynyň eserlerinde belent çeperçilik, paýhaslylyk babatda nusgalyk derejä ýeten ajaýyp setirleri bar.

Güller bitsin näzik aýaklaryňa...
Kynçylyk ýok, ejizlik bar dünýäde.
Şapakdan ot alýar baglaryň başy,
Gije ogurlapdyr belendi-pesi.

Görnükli ýazyjymyz öz poeziýasynda güýz paslyna hem giň orun beripdir. Onuň güýz pasly barada ýazan “Güýz” sonetler çemeni, “Güýz bilen söhbet”, “Söýýän güýz paslyny”..., “Güýz gijesi”, “Güýz”, “Aýralyk pasly” diýen ýaly şygyrlary ýazypdyr.

Söýýän güýz paslyny, sarylygyny.
Göwnime hoş ýakýar onuň pes päli
Ölüm bilen ömrüň aralygyny,
Ölçemeli ýaprak şahada häli

Gurbannazar Ezizow öz goşgularyny halka düşnükli, sada dilde çeperçilik bilen ýazypdyr. Ol öz gysga ömründe türkmen halkyna uly serpaý goýup gitdi.

Söýüň meni-siziň sadyk guluňyz,
Soňra menden size galar şeýle paý.
Men size bahasyz serpaý ederin-
Şalaryň elinden gelmejek serpaý.

Türkmen edebiýatynyň gülläp ösmeginde uly goşandyny goşan şahyrlaryň biri hem Halyl Kulyýewdir. Onuň poeziýasynyň esasy alamatlary mylaýymlyk we mähirdir. Şahyryň şygyrlary onuň arzuw-isleginden, ýüreginden, adamkärçiliginden ýasalandyr. Halyl Kulyýewiň döredijiliginiň hamyrmaýasy durmuşyň akymyndandyr. Onuň goşgularynda aýdyň pelsepe, berk logika, ynamlylyk bar.

Ony ýazan eller, gudratly eller!
Şolar dälmi, gyşy kowup ýaz eden
...Şeýdip ol ýazgylar öçmezler ýöne
Şeýdip olar ýazylmazam täzeden.

Şahyr poeziýasynda öňde durýan häsýetleriň ýene biri hem tebigylyk. Ol goşgularynda tebigaty, bahar paslyny ussatlyk bilen beýan etmegi başarypdyr. Şahyryň tebigy häsýetde ýazan “Jeýhun ýollary” , “Ugramak” , “Bahar buşlykçysy” , “Sähralar” , “Säher salamy” , “Sährada ýagyş ýagýar” , “Goja hem bahar” ýaly şygyrlary bardyr.

Ir säherler çykyp salkyn eýwana,
Daňyň atyp gelşin ýakyndan gördüm.
Daň salamyn ýollap çygly otlara,
Bileje çekişdim guşlaryň “derdin”.

Halyl Kulyýew öz goşgularyny çeperçilik serişdelri bilen bezejek bolup durmandyr. Ol şygrlarynda oba adamlaryna mahsus gönüşde ýazypdyr. Bu bolsa ony uly üstünlige ýetiripdir.
- Essalawmaleýkim! Bir kilo köke
Waleýkiessalam, “bir kilo köke!”
- Sag-aman ördüňmi,
Sag-amanlykmy?
-Özüňem arma-da, Mädemin kaka!
Şahyr döredijiliginde diňe öz garaýşyny ulanypdyr. Ol kimdir birine meňzejek bolup durmaýar. Ýene bir belläp geçmeli zat hem şahyryň goşgularynda adamlara adyllyk bilen baha bermesidir.

Ýasa gelen garryja bir ýaşulyň
Ýeke özi galanmyşyn seretse,
Onsoň bu-da öwenmişin özüçe:
“ Ogrujady, ogrujady, neresse...”

Halyl Kulyýewiň “ Daň agarýar”, ”Säher salamy”, “Gýneş” atly kitaplary bardyr. Onuň “Güneş” atly kitaby şahyr dünýeden ötensoň halypa mugallymymyz Gurbandurdy Geldiýew tarapyndan neşir edildi. Onuň 3-nji kitabyna “Güneş” adynyň goýulmagynyň hem öz sebäbi bolupdyr. Muny şahyryň özi hem isleýärdi. Ol: “Daň agardy, säher salamlaşdyk, indem Gün dogaýsa, onsoň çynymy edip işlejek, häzir ala-sölelikde ýazmaly bolýar” diýip güler eken. Onuň bu islegi hasyl boldy, emma şahyr bu günlere ýetip bilmedi. Halyl Kulyýew hem Gurbannazar Ezizow ýaly uzyn bolmadyk ömründe türkmen edebiýatynda uly yz galdyrandyr.