Adamä öz razyçylygy bilen janyna kast etmäne rugsat bermelimi?
Salam Hormatly agzalar!
Bu günki temamda ewtanaziýa (euthanasia/Эвтаназия- grek sözünden gelip çykyp, gowy ölüm diýen manyny berýär) barada gürrüň bermekçi.
Ewtanaziýa - bejerişi bolmadyk keselden ejir çekýän, çydamsyz agyry çekýän adamlaryň öz islegleri ýa-da islegsiz öldürilmegi. Bu adama ölüm getiraýjek dozada ukol edilmegi ýaly görnüşlerde amala aşyrylýar.
Ewtanaziýanyň 2 görnüşi bar: aktiw hem-de passiw ewtanaziýa (şu iki sözüň türkmençesini hiç kellame gelmedi). Passiw ewtanaziýa doktorlar tarapyndan ýarawsyza ýaşaýyşyny dowam etdirmek üçin edilýän terapiýasyny bes etmek we aktiw ewtanaziýa ýarawsuza doktorlar tarapyndan onuň çalt we agyrysyz ölmegi üçin mediki serişdeleri goýbermekleri. Aktiw ewtanaziýa köplenç doktorlaryň kömegi bilen jana kast edilmegini (samoubiystýo s wraçhebnoy pomosh'yu) hem degishli edilýär (ýarawsuz adama öz haýyşdy boýunça ömür gysgaltýan dermanlaryň berilmegi).
Mundan başga-da razyçylykly (dobrowol'naya/voluntary); razyçylygy berip bilinmedik (ne dobrowol'naya/non-voluntary) hem-de razyçylyksyz (neproizvol'nyy/involuntary) tapawutlandyrylýar. 1-nji gornüşinde ýarawsuzyň öz razyçylygy/öz haýyşy boýunça edilýär. Bu görüşi kanun tarapyndan Belgiýada, Lýüksemburgda, Niderlandiýada, Şweýsariýada hem-de ABŞ-nyň Oregon we Waşington ştatlarynda rugsat berilen. 2-nji görüşi ýarawsuzyň özüniň razyçylygyny bilip bolmadyk ýagdaýyna (meselem: kiçi çaga). Bu dünýäde hiç ýerde kanuny rugsat berilmedik. 3-nji görnüşi bolsa ýarawsuzyň garşy bolan ýagdaýyndada ulanylanda aýdylýar.
Bu termin ilkinji gezek Frensis Bekon tarapyndan öňe sürülip başlanyp, ikinji jahan urşuna çenli giňden ulanylypdyr. Ýöne soňra nasist hereketleri sebäpli bu ideýalar uzak wagtlyk ýapylýar. Belli adamlaryň içinde Zigmund Freýd bejerişi bolmadyk rak keselini bilenson öz Londonaky öýünde 1939-njy ýylda, 19 sany ýerli anesteziýa bilen geçirilen operasiýalaryndan soň çydaman Doktor Şura tarapyndan "öldürilýär".
20-nji asyrlaryň soňlarynda ewtanaziýa has ýiti we köp öňe sürülýän uly meselelerinň birine öwrülýär. Ýöne Gippokrat kasamyna ters gelýär diýip häzire çenli köp ýurtda ulanylyşy ýol berilmedik ölüm usuly bolup durýar.
Bu ewtanaziýa barada bilinmeli esasy maglumatlar. Birine nebsiň agyrany üçin öldürmek (mercy killing) ýa-da onuň bir keselden ejir çekýanligi üçin öldürmek, yagny ewtanaziýa jenaýat hukugynda giňişleýin ulanylýan terminleriň biridir. Etiki tarapdan esasy wajyplygy ýarawsuzyň özi razyçylyk berenine ýa bermedigine üns berilýär. Name bolandada ýöne Iňlis (ýokarda agzalmadyk ýurtlaryň barsyndada şeýledir) hukugynda ewtanaziýa garaýyş gönümel: Bir adamyň ýaşaýyşyny, ömrüni gysgaltýan iş etmek, ýarawsys adam ejir çekýän hem bolsa GADAGAN! Yewropada 1999-njy ýylda güýje giren Adam Hukuklar Akt (Human Rights Açt 1998) hem ewtanaziýa degişli hukugy üýtgetmedi. Bu aktyň esasynda her adamyň ýaşamaga hukugy bar, emma ölmäne hiç kimiň hukugy ýok.
Bu barada nähili pikirleriňiz bar? Adam gaty ýarawsuz ýatan ýagdaýynda oňa ölmäne komek etmek dogrumy ýa ýalňyşmy? Näme üçin?
Şu babatda 2010-njy ýylda (ööööňňň çykan ýaly edip ýylyny görkezen bolaýynla 🙂) ýaman täsirli bir hindi kinosy çykdy: Guzaarish (görmegi maslahat berýän, bu temada köp zatlara düşündirilýär. Hindi kinony halamasaňyzam şuny gorüň, mydamaky ýaly söýgi barada däl-de, diýseňuly mesela üns berilen kino ekeni.)
P.S: Agzalar, sizden uly haýyş: GAÝRAT EDIP TEMAMY FLOODLAMAŇ (t.e.: "mena bilemmok", "kofejik içip"..)
P.S.: Käbir aýtjak bolan zatlarymy dogry düşündirip bilmedik bolsam aýyplaşmaň. Iňlisçeden terminleri we käbir zatlary takyk manysynda terjime etmek kynyrak.
Çeşme:
1) Wikipedia
2) Jonathan Herring, Criminal Law (3rd edn, 2008)
3) Oxford Dictionary of Law (7th edn, 2009)
Arşivin durumu
● Tam metin
● 62/62 yorum korunmuş
Yayımlandığı site: teswirler.com · Kaynak: Web Archive kopyası — ertir.com, 23 Mayıs 2012 · Orijinal sayfayı gör ↗
Yorumlar 62
Men pikirimche ine shu mysalda eftanaziya yol bersen bolar:
Yaraly adamyn pochti hemme organlary yarawly/duzuwli ishlanok. Agyrysyna chydap bolanok. Yurek, bowrek, bagyr agyrysy, adamyn beynine zeper yetirip, akyl taydan tersleshmegine/dalliremegine sebap bolyar. Eli ayagy zynjyrlanyp saklanylyar.
Sheyle keseller kan, eftanaziya kanun tarapyndan gadagan yurtlarda sheyle kesellilere guychli narkotiklary berilip agyrynyn onu alynyar.
Bibijan, koma yatanlara hich-hachanam eftanaziya etmekligi undanoklar. Sebabi koma dine beynin kabir sistemalarynyn ishleyshi bilen bagly kesel. Eftanaziya esasy yurek, oyken, bagyr, bowrek yaly organlarda opuhol dorap, olary chalyshayanda-da peyda etmejek yagdaylarda ulanylyar.
Meselem yokarda maslahat beren kinomda scenario sheylerak:
Fokusnik Maskarenhas bir chykyshynyn dowamynda sawlik bilen edilen ish sebapli invalid bolyar. Onun eli-ayagy herektsiz galyar. Ol 14 yyl hich hili ozi gymyldap bilman yashayar (Aishwarya seretyar medsestra hokmunde 🙂). Ol ahyr yadandan son, yagny 14 yyl hereketsizlikden son ewtanaziya edilmegi hayysh etyar. Yone sud ilkinji instanciyada onun hayyshyny yzyna gaytaryar.
Birgiden chekeleshikden son in sonky sudy onun oyunde gechirmeli edilyar. Shona netije chykarjak sudyadan Maskarenhas bir hayysht etyar: kichi garanky korobkanyn ichinde birnache minut hereketsiz oturmagyny....
Garaz kino yaman gyzykly, ozuniz gorun eger mumkinchiliginiz bolsa 🙂 Yzyny doly gurrun bersem gyzykly bolmaz 🙂
hezil temamaý menä okamana ýaltandym 😆 😆 😆
Belki gutular yagdayynda hich bir medikam eftanaziya barada gurrun edenok. Shu wagtky medical tehnologiyalaryn bejerip bilmejek keselleri, ya-da dine чудо halas edip biljek yagdaylarda eftanaziya barada pikirlenilyar.
Allanyn beren janyny Alla alar. Onlamayan yokarky usuly. Ejir chekmek manlayyna yazylan bolsa ,ejirni chekmeli bolar.
ne malo lyudey kotoriye vyjili chudom (ojidalos chto umrut, no vyjili)... vot poetomu menin pikirimce kop yurt hem eftanaziya rugsat berenok.
Yene bir argument goshayyn:
Yarawsyz adam olmane/oljek diymane haky yok diydim yokarda. Hava, kanuny olmek rugsat edilenok. Emma yarawsuz adam ozune berilyan derman serishdelerinden, yagny onun durmushyny dowam etmane komek etyan derman serishdelerini ichmezlikden boyun gachyrmana rugsat berilyar. Meselem, gymyldaman yatan adama howa wentilyasiya arkaly berilyan bolsa, yarawsyz shol wentilyasiyadan dem almagyny bes etjek diymane haky bar. Muna bashgacha inlis hukugynda:
The patient has the right to refuse treatment and let the nature take its course diyilyar.
Allah hichimize beyle yagdayy gorkezmesin, yone sen bejerip bolmayan we oli agyry beryan kesel bilen kesellande shu sozleri aytmajagyny bilyan.
Aý ol mesele bizde poka aktual däl, sebäbi bizde medisina gözgyny ýagdaýda. Diýjek bolýanym bizde dogtorlar plany kesel bilen barsañ ýewropa ýurtlarynyñky ýaly kompleksny bejergi berjek bolanok, Bir topar agyr dermanlary ýazyshdyrýa shondan soñam ýa ölýäñ ýada gowylashýañ(ine saña eftonaziýa)
Amin 🙂
Одно дело когда можно ожидать это чудо без каких либо страданий. А есть заболевания, которые приносят настолько тяжелые мучения и боль, что человек чисто физически не способен ее перенести без сильных успокаювающих наркотических средств, которые точно помогают частично...
aslynda,adam bu ishleri yerine yetirmek uchin,ruhy kamil bolmoly,bolmoso dogtorlor gassapchy,hassachylargoyna derek bor,me
elem,shu wagyt ruhy dushinjesi pes bolan mugallym,nache zehin yakyar,nache prokurar adalatsyz biguna adamlary,turma itekleyaler,w.s.m
Passiw eftanaziya bolanokmy onson shul?
aslynda,adam bu ishleri yerine yetirmek uchin,ruhy kamil bolmoly,bolmoso dogtorlor gassapchy,hassachylargoyna derek bor,me
elem,shu wagyt ruhy dushinjesi pes bolan mugallym,nache zehin yakyar,nache prokurar adalatsyz biguna adamlary,turma itekleyaler,w.s.m
Dini tarapdan gadaganlanmagyn hem dushnukli manysy bar: Yagny shol chekyan ejirin seni o dunyanin (jehennemin) odyndan ya bolmasa mazar azaby -ndan gorayar.
Yone, tejribe, nache ynanchly adamlaryn hem beyle ejir chekmage guychi yetmandigi sebapli, eftanaziya islemeklerini gorkezyar.
Teoriya seretsen passiw ewtanaziya bolyar shul. Shu wagt aydanson uns berdim (yokarkydaky cheshme bilen bu sonky alanym durlirak bolanson biraz raznoglasiye bar ekeni). Shu wagt shuna degishli bir case-e goz gezdirdim. (Internetden gozlap taparn diysen ady: Re B (Adult: Refusal of Medical Treatment) [2002] 2 All ER 449 (oz alyan cheshmamin linkini berip biljek dyal)) Bu yerde yarawsyza berilyan treatment-den otkaz etmane rugsat berilipdir.
Hmm, bah. Indi ozumem biraz bulashdym. Bu diymek Inlis hukugynda kabir gaty seyrek yagdaylarda passiw ewtanaziya rugsat berilipdir? o_O
Inlis hukugynda bitewi kanun-kodeksler yok. Yagny hemme in sonky netijani House of Lords chykaryar. Onda netije bermedik yagdayynda indi European Court of Human Rights-a ya-da European Court of Justice-e gidayyalera 😎
Gaty dushniksiz problema.
Kanun boyunca gadagan bolsa, geregi yokdur, soramagynam geregi yok, ona hereketsiz jenayat diyerler
Turkmen Hero, kanun boyuncha hemme yurtlarda gadagan dyalda. Hazirki wagtda ewtanaziyany kanunlashdyrmak uchin kan debatlar gityar. Bardede bir kichirak debate gurup, pikirlerinizi bilmek isledim.