Çaga ýitgisi - Iň agyr ýitgi

dogry cagan gıtse yuregın gıden yaly bolya

“ oz balany elin bilen jaylama
nobatynda mele yere sinip git”

Allah sabyr bersin...

Ahli yitgilerem agyrdyr welin dunyade ing agyr yitgi perzent yitgisi

Bilşiňiz ýaly, türkmençilikde çagalar barada aýdylýan bir söz bar: “Bal süýji, baldan bala süýji” diýlip. Türkmenleriň öz çagalaryny nähili söýýändiklerine söz ýok. Men olaryň çagalaryna ýitirenlerinde nähili duýgyda bolýandyklary we olary teselli etmek barada birnäçe zat ýazmakçy. Men öň “ölüm” mowzugyny hem açypdym. Şol ýerde öz gyz jigimiň hem ýaňy doglan çagasynyň aýrylanyny we ony baramda teselli etjegimi ýazypdym. Hawa, teselli etjek bolup, onuň gaýynenesi, baldyzlary we biziň maşgalamyz barka, şol ölümiň haýry baradaky maglumatlar boýunça teselli berjek boldum. Gaýtam aglady. Aýdýan zatlaryma düşünse-de, elbetde, ýarasynyň gozgalmagy we bu babatda ejiz bedeni tap getirip bilen däldir-dä agyr duýgysyna. Näme diýjegimi bilmedim we dalda gözledim. Şu ýagdaýy sizem bir göz öňüňize getirip görüň! Siz näme ederdiňiz?! Men gynandym we soňra ikiçägem oňa kä zatlary aýtdym. Azyragam bolsa giňedi, Allaha şükür.
 
Köp maşgalalaryň iň kyn synaglary: olaryň çagalarynyň bakyýete göçmegimikä diýýän men-ä. Sebäbi, bu babatda hadysda “gurlan her bir maşgala üçin Biribaryň dünýädäki iň uly sowgady çaga” diýlip beýan edilýär. Elbetde, ynsanlar özleriniň bu dünýädäki iň uly sowgatlaryny ýitirmek islemezler.
Indi, men şeýle ýagdaýdaky maşgalalar üçin aşakda käbir zatlary ýazmakçy. Enşallah, olara peýdasy bolar diýen umyt we dileg bn ýazýaryn.

Bilşiňiz ýaly, türkmençilikde çagalar barada aýdylýan bir söz bar: “Bal süýji, baldan bala süýji” diýlip. Türkmenleriň öz çagalaryny nähili söýýändiklerine söz ýok. Men olaryň çagalaryna ýitirenlerinde nähili duýgyda bolýandyklary we olary teselli etmek barada birnäçe zat ýazmakçy. Men öň “ölüm” mowzugyny hem açypdym. Şol ýerde öz gyz jigimiň hem ýaňy doglan çagasynyň aýrylanyny we ony baramda teselli etjegimi ýazypdym. Hawa, teselli etjek bolup, onuň gaýynenesi, baldyzlary we biziň maşgalamyz barka, şol ölümiň haýry baradaky maglumatlar boýunça teselli berjek boldum. Gaýtam aglady. Aýdýan zatlaryma düşünse-de, elbetde, ýarasynyň gozgalmagy we bu babatda ejiz bedeni tap getirip bilen däldir-dä agyr duýgysyna. Näme diýjegimi bilmedim we dalda gözledim. Şu ýagdaýy sizem bir göz öňüňize getirip görüň! Siz näme ederdiňiz?! Men gynandym we soňra ikiçägem oňa kä zatlary aýtdym. Azyragam bolsa giňedi, Allaha şükür.
 
Köp maşgalalaryň iň kyn synaglary: olaryň çagalarynyň bakyýete göçmegimikä diýýän men-ä. Sebäbi, bu babatda hadysda “gurlan her bir maşgala üçin Biribaryň dünýädäki iň uly sowgady çaga” diýlip beýan edilýär. Elbetde, ynsanlar özleriniň bu dünýädäki iň uly sowgatlaryny ýitirmek islemezler.
Indi, men şeýle ýagdaýdaky maşgalalar üçin aşakda käbir zatlary ýazmakçy. Enşallah, olara peýdasy bolar diýen umyt we dileg bn ýazýaryn.

Alla ejesine kakasyna sabyr bersin!

dogry aydyan Ata aga bal suyji baldanam bala suyji. Dostyna gynandym Owez oglyny bersin Alla kuwwat bersin. Ozumem ozume Alla tarapyndan berilen sowgady yitirmek islemezdim.

Çaga ýitgisi, elbetde, bizi gynandyrdy. Ýöne Gurhanda Mü’min süresinde beýan edilşine görä: “Höküm Allaha degişlidir!” bolan zada razylyk we kysmata boýun bolmak imanyň bir şygary we şertidir. Biribar size güýçli sabyr bersin, murhum çagaňyzy hem size ahyretde şepagatçy hem-de baky çagaňyz hökmüne geçirsin! Size we ähli mü’minlere buşdulyk hökmünde Gurhanyň Wakya süresinde şeýle diýilýär: “Ebedi bir durmuşa eýe bolan çagalar.” Bu aýatyň syry we manysy şeýledir: “mü’minleriň ýaşyna ýetmän (kablel bülug) wepat eden çagalaryň Jennetde (uçmah) ebedi, örän eýjejik, Jennete laýyk ýagdaýda hemişelik çaga bolup galjaklary hem-de ene-atasynyň gujaklarynda ebedi şatlyk hazynalary boljaklary, “Jennetde her-hili näz-nygmat bar, ýöne ‘tenasül’ (jynsy gatnaşyk) ýeri bolmany üçin, çagaň başyny sypamak we öpmek bolmaýanyny” aýdýanlaryň hökümleriniň hakykat däldigi hem-de bu dünýäde zähmetli, muşakgatly on ýyl çaga söýgüsine derek, iman ehliniň(mü’minleriň) zähmetsiz, arassa we muşakgatsyz milýardlarça ýyldan has köp ebedi öwlat/çaga söýgüsine eýe boljagy aýdyňdyr.”
 
Bu babatda bir mysal alsak: Bir wagtlar bir adam zyndana düşýär. Eýjejik çagasy ýanyna getirilýär. Ol adam hem özüniň zyndandalygyny hem-de çagasyna oňat seredip bilmeýänligini pikir edip, örän gamlanýardy. Bu ýagdaýy bilen hökümdar oňa bir ilçisini iberip, şeýle diýer: “Şu çaga, aslynda, seniň perzendiňdir. Şol bir sanda meniň raýatym we hemaýamdadyr. Ony men almakçy we gözel saraýlarda oňa göz-gulak bolmakçy.” Zyndandaky adam muny eşidip aglar we ýalbarar:”Meň ýeketäk mydarym bolan perzendimi bermek islämok!” diýer. Oňa dostlary şeýle diýer:”Seň bu aladaň ýerliksiz we bimanydyr. Eger sen çagajyga ýüregiň awaýan bolsa, çagajyk şu pis, öl, ýürekgysgynç we kyn ýagdaýdaky zyndanyň ýerine sagadatly we hemme zady ýerbe-ýer bir saraýa gider. Eger sen nebsiň üçin gamlanýan bolsaň, öz peýdaňa we rahatyňa çapýan bolsaň, onda az salymlyk peýdaňa derek, çagaňa kyn şertlerde seretmegiň we onuň dertleri sebäpli, has köp gynanarsyň! Eger saraýa gitse, saňa mzňlerçe peýdasy bar, çünki hökümdaryň rehim etmegine sebäp bolar, saňa şepagatçy bolar. Padyşa ony seniň bilen görüşdirmek islär. Bu ýagdaýda ony seň ýanyňa zyndana ibermez, elbetde, seni zyndandan çykaryp, saraýyna çagyrar we çagaň bilen görüşdirer. Ýöne şu şert bilen: hökümdara ytagatyň/(boýun egmegiň) we ynamyň bar bolsa!
Ynha, şu mysalda bolşy ýaly, bir mü’min perzendi wepat eden wagty şeýle pikir etmeli:
Şu çaga bigünädir. Onuň ýaradany hem Rahym we Kerimdir. Meň ýetersiz terbiýe we merhemedime derek, örän kämil bolan Öz hemaýasyna we rehmetine aldy. Dünýäniň gamgyn, belaly, muşakgatly zyndanyndan çykaryp, Firdews(iň belent mertebedäki) Jennetine iberdi. Ol çaga nähili bagtly! Bu dünýäde galsady, kim bilýär, gör, nähili bolardy. Şu sebäpden oňa nebsim agyranok, ony bagtyýar bilýärin! Öz nebsim üçin hem gamlanmaýaryn, agyr derde düşmeýärin. Çünki bu dünýede galsady, belki, on ýyllyk geçiji we gam bilen garyşyk perzent söýgüsine sebäp boljakdy. Eger salyh we oňat ahlakly bir bolsady, dünýä işlerine oňat göz ýetirýän bolsady, belki, ol maňa kömek ederdi, emma wepat etmegi bilen, ebedi Jennetde milýardlarça ýyl maňa perzent söýgüsine hem-de ebedi sagadadyma/bagtyma sebäp boljak şepagatçy hökmüne geçer. Elbetde, şübheli we nagt berlen ýekeje bähbidi ýitiren, şübhesiz we gijikdirilen müňlerçe bähbidi gazanan çuňňur gynanç görkezmez, gamgynlyk bilen perýad etmez!

 

Bakyýete göçen çaga Halyk we Rahman bolan Allahyň mahlugy/ýaradany, guly we bendesi hem-de ähli süňňi bilen Onuň sungaty, Oňa degişli bolmak şerti bilen ene-atasynyň bir ýaranydy, şol sebäpli, az wagtlyk olaryň hemaýasyna berlipdir. Kakasyny we ejesini oňa hyzmatkär edipdir. Ene-atasynyň u hyzmatlary üçin bolsa, olara nagt nyrh hökmünde lezzetli bir şöwket beripdir.
Şu ýagdaýda çaga eýe bolmakda müňden dokuz ýüz togsan dokuz göterime eýe bolan Allah, Öz rahmeti we hikmetleri sebäpli, ol çagany siziň eliňizden alsa, çaga hyzmatyňy soňlandyrsa, görnüşdäki ýekeje paýyň bilen hakyky müň paýa eýe bolan Eýesine şermendeligi we şikaýaty ýatlatjak ýagdaýda gamgynlyk bilen perýat etmek iman ehline ýaraşmaz, belki-de, gaflatdakylara(kapyrlyk ukysyndakylara) we dalalatdakylara(iman ýolundan çykanlara) ýaraşar!

çaga yitgisi erbetdiray, Allajan başymyza gelmesin. ondan ön men janymy alsyn

Eger dünýä ebedi bolsady, ynsan içinde baky galsady we aýralyk ebedi bolsady, onda çuňňur gynanç we gamlanmagyň bir manysy bolardy. Ýöne dünýä bir myhmanhanadyr, wepat eden çaga nirä giden bolsa, biz hem, siz hem şol ýere gideris. Bu ölüm diňe çaga mahsus däl, umumy bir ýoldur. Hem aýralygam ebedi däl, geljekde hem berzahda hem-de Jennetde görüşiljekdir. Şu mynasybetli “Hakyky höküm Allaha degişlidir!” diýmeli. “Ol berdi, Ol aldy. Dalalatyň daşyndaky her bir hal üçin Allaha şükürler bolsun!” diýip, sabyr bilen şükretmeli.

Ylahy rehmetiň iň şirin, iň tagamly, iň gözel, iň hoş aýratynlyklaryndan biri bolan şöwket – nurly bir şerbetdir, yşkdan has güýçlidir. Jenab-y Haka has çalt gowuşmaga sebäp bolar. Görünişdäki we dünýä degişli yşk näçe kynçylyklar bilen hakyky yşka öwrülip, Biribary tapsa, şeýle hem şöwket has az azap, has çalt hem-de has tämiz ýagdaýda kalbyň Allaha gowuşmagyna sebäp bolar.
Gerek ata, gerek bolsa-da ene öz çagalaryny bütin dünýäni söýen ýaly söýerler. Çagasy elinden alnan wagty, eger bagtyýar bolsa, hakyky iman ehli bolsa, dünýäden ýüz öwürer, nygmatlaryň hakyky Eýesini tapar we şeýle diýer: “Dünýä panydyr, ýürek bilen baglananyňa degmez!” çagasy nirä giden bolsa, şol ýere kalby meýleder. Uly ruhy bir ösüşe eýe bolar.
Gaflatdakylar we dalalatdakylar şu ýokardaky ýagdaýlardan, sagadat we buşdulykdan mahrumdyrlar. Olaryň ýagdaýlarynyň nähili erbetdigini şu ýagdaý bilen deňeşdirip görüň : Garry bir ene örän eý görýän ýeke-täk çagasynyň ölüm halyny görüp, dünýäde ebedilik wehmi/şübhesi boýunça, gaflaty we dalalaty netijesinde ,ölümi ýokluk we ebedi aýralyk bilýäni üçin, ýumşak düşegini pikirlenmegiň deregine gabryň topragyny pikirlenip, gaflaty we dalalaty boýunça Rahman we Rahym bolan Allahyň Rahmet Jennetini, Firdews nygmatlaryny pikir etmeýäninden, nähili agyr gaýgy we azap çekýänini pikir ediň we biliň!
Ýöne iki dünýä bagtyna sebäp bolan iman we Yslamyýet mü’mine şeýle diýer: “Şu ölüm düşegindäki çaganyň Rahym Ýaradyjysy ony pis dünýäden çykaryp, Jennetine äkider. Saňa şepagatçy hem-de ebedi öwlat eder. Aýralyk wagtlaýynçadyr, aladalanma! “Hakyky höküm Allaha degişlidir! Biz Allaha degişli bendelerdiris we dönüşimizem ýene Oňa bolar!” diý we sabyr et!

Çaga ýitgisi üçin bir dileg bn gutarypdym, onam paýlaşaýyn:
 
Allahym, bize Özüňe laýyk bende boljak, Habybyňa (SAW) laýyk ymmat boljak, başyndaky serkerdelere tabyn ynsan boljak, watanyna we milletine peýdaly raýat boljak, bize mynasyp öwlat boljak, ýoldaşlaryna wepaly ýar boljak nesilleri yhsan et! Olary elimizden alyp, bizi agyr synaga duçar etme! Göterip bilmejek agyrlykda ýüki bize ýükleme! Eger çagamyzy Öz huzuryňa alaýan ýagdaýyňda-da, olaryň jaýyny jennet et! Başda bize muňa tap getirp biljek güýçde sabyr ber we olary bize ahyret üçin şepagatçy hem-de ebedi çagamyz hökmüne geçir! Bizi Özüňe tabyn bolan we sabyrly gullaryň hataryna goş! Şonuň hormatyna bizi Firdews Jennetiňde Habybyňa goňşy boljak we juma günleri Öz Jemalyňa muşdak boljak müminleriň hataryna goş! Ämin! Ämin! Ämin!

 

Pygamberimiz s.a.w ayyallara wagyz berende shu  hadysyny aydyar. 3 chagasy ayrylan ene jennetidir diyip. shol wagt oturan ayallaryng biri Ya Resul Allah 2 chagasyayrylan bolsa haly neneng bolar diyip soranda ol hem jennetidir diyyar. gunasizje gidyan chagalar Inshi Allah olar jennetde ene-atalaryna gowusharlar. Bu bir Allanyng synagy. yzynda  galan ene-atalara sabyr bersin. Her bir ishde hayyr bardyr. Biz muny bilmekden ejiz gelyaris. Belki Dinge Allah tagala ayandyr.Bagyr awysyny  Allah birdir diyen bendesine gorkezmesin!

Öň biri ýaş bir oglanyň ölümini gynanç bn habar berip, ölüm barada menden sorag sorady, men hem öňem goýan ölüm mowzugymy arhiwden çykaryp goýmagy makul bildim.

Mysal berip başlaýyn başda:

Barde birini gordum, 53 yashlarynda biridi. Barik(UK) gelip, yerli bir zenan bn durmush guryar, olaryn cagasy bolyar we 14-15 yashlarynda, “ak yol”-daky ulanyan dermanynyn guyjinden beyleki tarapa ruhy yel yasan ekeni. Ona gynanyp yorshune, 6 ay onurak kakasy hem yogalyar. Hasam gynanyp gezip yorshune, 1-2 ay on goren ejesi hem wepat eden ekeni dun. Onson ol menin bir tanyshymyn yanyna gelip, bashda gulup, shadiyan boljak bolupdy. Men ony on hic-hili gormandim we tanamokdym. Mana-da oyun eden boldy, guldi, sona-baka bolsa, aglap bashlady hem-de oz-ozune:”Men name etdim, men shu wagta denic hayra degishli hic zat etmedim, gaytam, arakdyr keypden galmadym, hic pul uyshurmedim, yashymam bir cene bardy, galyberse-de, menin ilki oglumy aldy, son kakamy, indem ejemi aldy, indi bir men galdym, indi men name etmeli!?...” diyip hem aglayar, hem-de aram-aram sowunyardi. Ona teselli bermage synanyshdyk. Garaz, oran tukatdy, kan bir peydasy bolmadyga menzeyar bizin tesellimizin. Ozi hem shu wagta cenli duzgun gezmedigini aydyp durupdy, “…mana Alla name ucin komek etsin!?...” diyyardi birem.

Hawa, yany-yakynlarda barden hem birnace agzamyzyn mashgalasyndan we garyndashdyr dost-yarlaryndan wepat edenler bar bolmaly. Ayratyn blog acylyp teselli hem berlipdi, bash saglygy we sabyr dilenipdi, merhumlara-da Allanyn rehmeti dilenipdi we sh.m. Shol mynasybetli, “biz nireden geldik, name ucin geldik we nira baryarys, olum gowymy ya erbet..?!” yaly birnace soraga ozumce bir zatlar yazmakcy. Mundan on hem kabir yerlerde bu yagday barada ayatdyr hadyslar bn birnace yazgy yazylan bolmaly.

Olum barada Gurhanda Mulk(=Tebarek) suresinin 2-nji ayatynda sheyle diyilyar:
”Ol haysynyzyn has gozel amal etjeginizi synamak ucin olumi we durmushy yaradandyr. Ol sonsuz kuwwatyn eyesidir, kop bagyshlayandyr!”. Bakara suresinin 153-nji ayatynda bolsa: ”bizi Alla yaratdy(geldik) we donushimiz(barjak yerimiz) hem O'na bolar!” diyilyar. Olum barada Gurhanda birnäçe ayatlar bar. Olum barada bir hadysda-da:”Pygamberimiz(SAV) sheyle diydi:5 zadyn gadyryny (oz layiklygy bn) biliň! Olar:

1- Garramakanyz yashlygynyzyn;
2- Syrkawlamakanyz saglygynyzyn;
3- Garyp bolmakanyz baylygynyzyn;
4- Bashagay bolmakanyz bosh wagtynyzyn;
5- Ölmäkäňiz bolsa durmuşyňyzyň!” diyilyar.

Garaz, olum bir hakykat, wagty gelende, hemmamizi gelip tapar we dunyamizin uytgemegine sebap bolar. Bu alem, bilshimiz yaly, sebapler we synaglar alemi, beyleki alem bolsa, sylaglar we jezalar alemi. Bu dunyade nahili amal eden bolsak, jinnek yaly hem bolsa, shol amallarymyzyn netijesini yene-de shol amallarymyza gora gormezligimiz mumkin dal, muny yene-de Gurhandan birnace ayatlar subut edyar. Meselem, Zilzal suresinin sonky 2 ayatynda:”Zerre mukdary hayir ishleseniz, sogabyny alarsynyz! Zerre mukdary sher ishleseniz, jezasyny cekersiniz!” diyilyar, Bakara suresinin sonky ayatlarynda-da: ”Herkimin gazanany(hayir amal) ozune, etjegi (sher) hem ozunedir. Rebbimiz! Unutsak ya-da hata etsek bizi hasaba cekme!”diyilyar.

Indi bolsa, yokarda yazan soraglaryma ozumce jogap bermekci:

”1-Nireden geldik we nira baryarys!?”

Ruhlar aleminden ata sulby bilen birlikde ene rahmyna(gowresine), ol yerden bu dunya, bu dunyaden ilkinji olume, yagny, gabra, son gabyrda Munker-Nekir Melekleri tarapyndan hasaba cekilmek ucin Alla tarapyndan birinji direldilishe, son Kiyamatyn gopmagyna cenli oli yatmagyn ucin 2-nji olume(berzah älemi), son Kiyamat gopanson, esasy we 2-nji direldilishine, son Magshar Meydanyna, son Tereza, son layiklygyna gora Araf(orta yer), Jennet we Jahenneme gidersin. Ensalla, hemmamiz Jennet, Jemalullah we Pygamber gonshulygyna layik bolarys!

”2-Name ucin bu dunya iberildik!?”

Gurhanda biz ynsanlary (shol sanda, jynlary hem)yaradyp dunya yuzune ibermeginin yeke-tak maksadyny (Ishlap ryzyk(ryzkyn 9/10-y sowdadadyr-hadys) gazanmagyn, bu dunyade Pygamber sunneti bolan oylenmegin, oylenip hayirly cagalara eye bolmagyn we sh.m. shahsy adatlaryn dashynda) yene Ozuni(Allany) tanap O'na doly tabyn bolmagymyzy we Ozune ybadat etmegimiz hokmunde tanadyar. Mundan onunca bolsa, yene Gurhanda Onun Ozi (Alla) Adam atadan kiyamatyn gopjagy wagta cenli gelip-gecjek ynsanlaryn ruhlaryny yaradyp, Ruhlar Aleminde ynsanlardan shol maksat boyunca soz alanyny we bizi yer yuzune iberenini aydyar. Mundan dashary, butun kainaty yaradyp, yer yuzundaki Oz Halypasy bolan biz ynsanlara beyleki mahluklary komekci hokmunde beripdir. Bizi her-hili naz-nygmatlar bn doyuryar. Mashgala, caga, baylyk we sh.m. nygmatlar beryar. Ozune yokarda yazylan maksada layiklykda yashan bendelerine, Jennetde baky bir lezzet hodurlapdir. Ynha, shular we sanap bolmajak sheyle uly nygmatlara shukur we sag bolsun hokmunde, hem-de Baky Jenneti, Jemalullahy we Pygamberimizi gonshulugy gazanmagyn caresi, shol maksada layiklykda yashamak. Dunya ishlerimizin yanyndan Allanyn boynumyza borc goyan parz ybadatlaryny yerine yetirmek bizin maksadymyz. Alla bizi yaratdy, shol sebapli Ol bizi bizden we hemme zatdan has onat bilyar, shol sebapli bu dunyade biz ynsanlaryn name eden wagtymyz ozumiz ucin in amatly we peydaly boljagyny Ol bilyar, we etmeli zatlary Gurhanda Pygamberi arkaly bize dushundiryar. Galyberse-de, shu hadysy hem unutmalyn:Hic olmejek yaly dunya nygmatlary ucin ishle, ertir oljek yaly-da Ahyret ucin ishle!

”3-Olum name, yoklukmy ya sonsuz durmushyn bashlangyjy!?”

Bu barada hem Gurhanda, hem-de hadyslarda olumin sonsuz durmushyn bashlangyjynyn ilkinji basgancagy, sonsuz aleme acylan gapy, synaglar aleminin sony hokmunde beyan edilyar. Yokardaky ayatda-da aydylyshy yaly, biz ynsanlaryn hayir ya-da sher amal etmegimizi synamaga sebap hokmunde olumin yaradylany bildirilyar. Gor, bizin nace tanysh dost-yarlarymyz beyleki tarapa gitdi, nace men-men diyen padyshalar we serkerdeler gitdi!? Bu babatda gedemsi ynsanlar ucin beyik shahyrymyz Magtymguly Pyragy: ”Gozi gumdan doldy, puldan dolmady!” diyip aydyp gecipdir. Olum barada bir hadysda: ”Ynsanlaryn oluminden son mazarlaryna cenli 3 zat yzarlap geler. Olaryn ikisi merhum mazara goylandan son yzyna gaydar, biri bolsa merhum bilen bash-basha galar, olardan merhumyn yakynlary we baylygy yza gaydar, eden amallary bolsa, (ilkinji soraga cekilmegi ucin) yanynda galar!” diyilyar.

Birem, ynsan wepat etse-de, hayir tarapdan amal depderinin yapylmazlygy ucin 3 yagdayi yerine getirmegi maslahat berilyar hadysda, shol uc yagday bolsa:
1-Hayirly we ynancly nesil(olar yzyndan dileg edip ayat okudarlar, gazanan sogaplaryna-da merhumam shariklik eder);
2-Mekdep, metjit yaly hayir binalaryny gurdurmak(shol yerde okaldygysayin we ybadat edildigisayin, sogaplaram yazylyp durar);
3-Umumy yerlerde ceshme (krand!?) we oturylyan yerler we sh.m. peydaly zatlar bina etmek (2-nji yagday bn menzesh)

Ynha, shu 3 yagday bizin sogap depderimizin Kiyamata cenli acyk galmagyna sebap bolar!

Olen ynsanyn yzyndan Gurhanyn kalby bolan Yasin suresi okalmagy maslhat berilyar hadyslarda! TM aga/ene bu babatda sheyle diyipdir:Diri yzzatdan doymaz, oli ayatdan!, shol sebapli, bizin Turkmencilikde-de, merhumyn 1-i, 3-i, 40-y, 6 aylygy we yillygy yaly ayat okatma gunleri bar! Elbetde, in kop Tebarek cykardylyar!

Bellik: Aşakda-da dowam etmekçi.

Ölümiň hikmetleri (netijesiniň haýyrlary) barada ýazylan kä maglumatlar bolsa aşakda:
 
1-Olum bolmadyk bolsa, onda dunyade janly-jandarlardan yana yer galmazdy, hemme zat ust-uste jemlenip, tutda-baslyk bolardy. Belki-de zatlaryn we jandarlaryn kopluginden ys emele geler we belki-de hassalyklaryn yayramagyna sebap bolardy, hassa ynsanlar we cekilyan azaplar, olume na derejede mataclik duyurardy we sh.m.

2-Bizin, gor, nace tanayan dost-yarlarymyz, dogan-garyndashlarymyz, ene-atamyz we sh.m. baky aleme gocup gitdi, biz bolsa olaryn ayrylygyndan nahili gam-gussa batyas. Ynha, shu yagdayin, aslynda, gysga wagtlyk ayrylykdygyna hem-de baky birlikdelige sebap boljagyna imanyn 6 sherti guwa gecyar, baky alemin kilidini bolsa Biribaryn bu babatdaky esas perdesi bolan Ezrayil perishda hem perde bolyan olum acary arkaly acyp, iceri girip bolyar.

3-Olum bolmadyk bolsa, mashgalada ene-atanyn yashy we rowgaty belli bir dereja gelip, olara seretmek, nahar iydirmek we tebigy hajatlaryny gidirmek, gor, nahili, mushakgat boljakdy, olumi hem olar, hem-de biz durmushdan ziyada islardik, ynha, olumin hayirlaryndan biri yene-de ayan boldy;

4-Cagajyklaryn wepat edip, baky aleme gocmegi hem, aslynda, bir hayir. Nadipmi!? Ynha, sheyle: eger caga ergenlik=bulug=yetishyan cagyna yetmaka aradan cyksa, onda ol goni baky jennete gider we ol yerde oz ene-atasynyn baky hyzmatcysy (wildanum mulalledun) we olaryn shepagatcysy bolar. Bu mushakgatly pany dunyade olar Biribaryn synagyndan na derejede basharnykly gecjekleri hem gumanaka, takyk baky jennet olara peshgesh berilyar, shol sebapden, belki, olaryn olenine gynanmaly dal, baky cagamyzyn, hyzmatcymyzyn we shepagatcymyzyn bolanyna begenip bileris!

5-Caga, aslynda, ynsanlara Biribaryn bu dunyadaki in uly peshgeshi, yagny, caga Allanyn beren amanaty, yagday sheyle bolanyna gora, cagany beryanem, ony bizden yzyna aljagam Ol bolyar. Bu dunyade yashasa-da, belli wagtdan son beyleki tarapa gitjegi ikucsyz. Bu dunyade biz shol cagamyza na derejede eye cykyp bileris, ona Biribaryn emirlerine tabyn bolmagy, hetden ashmazlygy na derejede owredip bileris, jahennem azabyndan nadip gorap bileris hem-de maddy taydan nadip ona eye cykyp bileris diyen yaly yuzlerce soragyn deregine, giden caga Allanyn in onat yagdayda eye cykjagyna ikucsyz ynanyp tabyn bolmagymyz, elbetde, yene bizin oz nepimize bolar.

6-Yashy yetmedik 3 (gyz) caganyn ene-atasy ucin jennete goni gitmekligine shepagatcylar hokmunde sebap boljagy hadyslarda beyan edilyar we shol agyr yagdaya sabyr edyan ene-atalara in onat sabyr, goltgy we bushdulyk bolup duryar!

7-Soyyan ynsanlarymyz, mashgalamyz, Pygamber gonshulygy we Allanyn Jemaly, elbetde, olumden son yuze cykyar, onson, nadip olum ucin erbet yagday diyip pikir edilsin!?

8-Ynanmayanlar(kapyr, ateist, munapyk, mushrik we sh.m.) ucin bolsa, olum yokluk we cydap bolmajak ayrylyk. Ynanyanlar nahili bagtly!

9-Olum, ynha, perde arkasy habar,
Olum gozel bolmasa, olermidi pygamber!?

10 -Ol haysynyzyn has gozel amal etjeginizi synamak ucin olumi we durmushy yaradandyr. Ol sonsuz kuwwatyn eyesidir, kop bagyshlayandyr (Mulk(Tebarek) suresi, 2-nji aýat&nbsp😉

Allah hemmamizi olume takyk yagdayda tayyarlykly bolmagy we olumin yuzune gulup bakmagy, netijesinde Ozune we in yakyn we soyguli bendelerinin yanyna gowushmagy nesip etsin, ensalla!

Shony dilemek bn!

Aytmasana dogan...Yalnyş düşünman..men bir zat gürrün berjek..çaga babek wagty yada has kiçirak wagty ayrylanda ajysy yuwaş yuwaş azalyar..ularak biri ayrylanda welin...Alla saklasyn...adam başy daşdan gaty diyleni...Men bir garryja dayzam bardy 80 den geçen..Geçenlerde olam yogaldy...yöne 8 yyl ön 40 yndan geçen 2 ogly 40 günün içinde yogaldy...şonda akylam gitdi huşam...görgüli yaşanynynam bilmedi...son yene bir garyndaşymyn ogly 20 yaşlarynda gullukda urulyp öldürüldi..(gullukda urulyp öldürülmek öz başyna bir mowzuk)..ejesini görsen...bir ölmedigi galdy...yöne yaşap yör....men enem pahyryn 9 çagasy bar..bir gyzy 2 yaşlarynda wagty ayrylypdyr..enem gürrün beren de gözüne yaş aylayardy...hossarsyz balamy başga yerlerde jayladym diyip..yöne yene üytgeşik zat aydanokdy...atam pahyra wapşe gürrün edenokdy...yöne enem yogalanda gelen gidenler herna çaga yitgisina görmedi ....diyerdiler ...garaz Alla gorasyn...Pygamberimezem(saw)ogly ayrylanda gözüne yaş aylap daglara seredip Şu ajy size berilen bolsady.çydaman dagar giderdinizmanylaryna gelyan sözler aydypdyr...diymek gaty elhenç ayylganç zat bolmaly..Alla gorasyn...

Ölüm
 
Jynaza – öli ynsan diýmekdir. Ölüm – biri pany, beýlekisi ebedi bolan iki dünýä arasyndaky köprüdir. Ölüm – ruhuň bedenden aýrylmagy diýmekdir. Ölüm – ýok bolmak – diýmek däldir. Ähli Sünnete görä, ruh bakydyr, ýok bolmaz. Dünýä ahyretiň ekin meýidanydyr. Dünýäde ýagşy amallar eden, ahyretde ýaman hasapdan we azapdan halas bolar. Allahyň jennetinde ebedi ýaşar. Erbet iş eden bolsa, dowzah odunda azaba uçrar. Diňe Allahyň bagyşlap, ýalkamagy bilen bu azapdan gutulyp bolar.
Ölüm halyna ýakynlaşan we aradan çykan her bir musulmana edilmeli käbir hyzmatlar bardyr. Ölümi ýatlamak, ölüme taýýarlykly bolmak her musulman üçin mustahapdyr. Resulullah (s.a.w.) hem lezzetlere awy gatýan ölümi köp ýatlapdyr. Ibni Mesudyň rowaýat eden bir hadysynda Resulullah ashabyna: «Allahdan haýa ediň!» diýen. Sahaba: «Eý, Allahyň Pygamberi, Allaha hamd bolsun, biz haýa edýänlerdendiris» diýýär. Resulullah (s.a.w.): «Ýok, beýle däl. Allahdan doly haýa eden başyny we başynda ýerleşýän agzalaryny gorasyn. Garnyny we göwresiniň içindäkileri gorasyn. Ölümi we ölümden soň süňkleriň we jesediň çüýrejegini ýatlasyn. Ahyret durmuşyny arzuw edýän – dünýä durmuşynyň bezeglerinden ýüz öwrer. Bu aýdylanlara amal edip bilen, Allahdan doly haýa eden kişidir», (Tirmizi, Ahmet bin Hanbel).
Ölüme taýýarlanmak, zulumy taşlamakdan, erbetlikden, günäden toba edip, ybadata ýönelmek bilen başlanýar. Çünki, Allah Tagala:
«Rabbine gowuşmagy isleýän kişi: ýagşy amallar etsin we Rabbine ybadat edende hiç zady Oňa şärik etmesin», (Kehf 110), buýurýar. Bera b. Azipden rowaýat edilen bir hadysda:«Resulullah (s.a.w.) gabyr gazyp duran bir topar adamy gördi. Onuň gözýaşy sil kimin akdy. Soňra şeýle diýdi: «Doganlarym, şeýle bir gün üçin taýýar boluň!»

Ölüm halyndaky kişä edilmeli mustahap hyzmatlar
 
Hassanyň halyny soramaga barmak
 
Hassanyň halyny soramak sünnetdir. Ebu Hureýreden rowaýat edilen merfu bir hadysda şeýle diýilýär: «Musulmanyň musulmandaky haky altydyr. Duşuşan wagtyň salam ber, çagyran wagty çakylygyna git, öwüt-nesihat isleýäne öwüt ber, asgyranda «Elhamdulillah» diýse, sen: «Ýerhamukellah» (Allah saňa merhemet etsin) diýip jogap ber, hassa bolan wagty halyny sora, ýogalan wagty jynazasyna git», (Buhary, Müslim).
Bir kişi hassanyň halyny soramaga gidende, ýagşylyk we saglyk diläp, oňa doga etmelidir. Hassanyň halyny soramaga giden kişiniň Fatiha, Yhlas we muawwizeteýn surelerini  okamagy mustahapdyr.
Hassanyň halyny soran wagtyň göwnüni göteriji sözler aýtmalydyr.
 
Ölüm halyndaky kişini sag ýanyna ýatyryp, ýüzüni kybla öwürmek
 
Muny etmek sünnetdir. Eger ýer darlygy we dürli sebäpler bilen bu kişini kybla bakdyrmak mümkin bolmasa, ony arkan ýatyrmaly, ýüzüni we aýaklaryny kybla öwürmeli. Çünki, bu ýagdaýda ynsan amanadyny has ýeňil tabşyrýar. Eger bulary hem etmek kyn bolsa, erkin halynda goýulýar. Ölüm halyndaky kişä çemçe bilen suw bermek, mata, ýa-da pagta bilen agzyna suw damdyrmak sünnetdir.
 
Şahadat talkyn etmek
 
Ölüm halyndaky hassanyň ýanynda «Lä ilähe illallah» diýmek sünnetdir, çünki, Pygamberimiz: «Ölüm halyndaky hassaňyza «Lä ilähe illallahy» talkyn ediň» buýurýar, (Buhary). Ebu Dawud we Hakimiň rowaýat eden bir hadysynda Pygamberimiz: «Kimiň iň soňky sözi «Lä ilähe illallah» bolsa, şol kişi jennete girer» diýipdir.
Hanefi we mälikilere görä, talkyn edilende:  «Muhammedün Resulullah» sözlerini hem goşmalydyr. Talkyn edilende, örän näzik we ýumşak hereket etmeli. Hassa bu sözleri gaýtalatjak bolup, dyzap durmaly däl. Eger başga bir gürrüň ara düşse, talkyn gaýtalanmalydyr.
 
Kuran okamak
 
Jumhura görä, ölüm halyndaky hassanyň ýanynda Ýasin okamak mendupdyr. Çünki, hadysda: «Ölüleriňize Ýasin okaň» (Ebu Dawud, Ahmet b. Hanbel) buýrulýar. Käbir Hanefi we Şafygy alymlary Ra’d suresiniň okalmagyny hem gowy görüpdirler. Çünki, Jabir (r.a.): «Ra’d suresini okamak – kişiniň ruhuny ýeňil tabşyrmagyna ýardam edýär» diýipdir.
 
Gözlerini ýumduryp, eňegini daňmak
 
Ynsan amanadyny tabşyran badyna, onuň maşgalasyndan biri gözlerini ýumduryp, eňegini mata bilen daňmalydyr. Mundan soň şu dogany okamaly:
 
(Allah Tagalanyň ady bilen we Resulullahyň ymmaty bolup amanadyny tabşyranlardan bolsun. Allahym, munuň işini asan eýle. O dünýesini ýeňilleşdir. Ony jemalyň bilen bagtyýar et. Giden dünýesini we aýrylan şu dünýesini oňa haýyrly eýle).
Jan tenden aýrylan wagty haýzly we nifasly aýallar we jünüp kişiler o jaýdan çykmaly. Çünki, olaryň bolan ýerine melekler girip bilmeýär. Mümkin bolsa, ýogalanyň ýatan jaýyna ýakymly ysly atyrlar sepilýär. Egnindäki eşikleri çykarylýar, elleri, aýaklary düzedilip, üstüne ýuka örtük örtülýär. Çişmez ýaly garnynyň üstüne demirden, aýnadan bir zat goýulýar. Ellerini döşüniň üstüne goýmak jaýyz däldir. Öli ýuwulýança, ýanynda Kuran okamak mekruhdyr. Teberrük edip, söýgi we hormat üçin ölini öpmek jaýyzdyr. Merhumyň maşgalasy ýüzüni görmek islese, mümkin bolan ýagdaýynda päsgel bermeli däldir.
 
Ölüm habaryny bermek
 
Biriniň ölüm habary namazda, ýa-da döwrüň şertlerine görä, makul ýagdaýda bildirilmelidir. Çünki, öliniň ençeme adam bilen hak-hukugy, algy-bergisi bardyr. Olaryň habardar edilmegi gerekdir. Pygamberimiz Jafer b. Ebu Talibiň, Zeýd b. Harisäniň we Abdullah b. Rewahanyň ölüm habaryny bildiripdir.
 
Ölini taýýarlamak
 
Bir kişi aradan çykan wagty dört zatda howlukmak mustahapdyr. Olar: depin üçin taýýarlamak, bergilerini bermek, wesýetini ýerine ýetirmek we malyny terekä salmakdyr. Bular hökman berjaý edilmelidir.
Meýidi depin üçin taýýarlamakda howlukmagyň sebäbi jesediň bozulmazlygy üçindir. Eger-de jesediň bozulmajagy bilinse, jemagatyň ýygnanmagy üçin garaşmak bolar. Çünki, jynazasyna duran adam näçe köp bolsa, merhum üçin şonça gowudyr.
Borjuny bermekde howlukmagyň sebäbi merhumyň jogapkärçiligini azaltmak üçindir. Pygamberimiz bir hadysynda: «Tä üzülýänçä mü’miniň ruhy bergisine baglydyr» diýýär, (Tirmizi, Ibni Maje, Ahmet b. Hanbel).
Bu: merhumyň yzynda bergisini üzmäge maly galan ýagdaýynda şeýledir. Ýöne maly bolman, bergisini üzmek niýeti bolan ýagdaýda ölse, onuň bergisine Allahyň kepildigi hadyslarda bildirilýär.
Merhumyň wesýetini ýerine ýetirmekde howlukmak bolsa, bu wesýet edilen kişilere peýdalylygy sebäpli, sogabynyň eglenmän merhumyň amal depderine ýazylmagy üçindir.
Malyny terekä salmakda howlukmak bolsa, merhumy rahatlandyrmak üçindir.
çeşme: www.ylmyhal.narod.ru

sag bol ATA aga

Gaitide yer yranmasy bolanda günler son çykarylan çagan gözündaki begenje seredin...ejesine trarp gujklap ylgayjak olşuna seredin...