5-nji bap: Iner golak. Kesearkaç, Mämmet Seýidow
INER GOLAK
Barat pälwan bilen hoşlaşyp ýola düşen Ahalyň keýpi kökdi. Kämahal öz ýanyňdan bir adama baha berýäň. Onuň bilen duşuşyp, gürleşeniňde, şol beren bahaň tersine bolup çykýar. Sen oňa duýgur, aýtjak zadyňa ýeke sözüňden düşünip durandyr öýdýäň. Ol “Türkmeni dürtmeseň duýmaz” diýlen ýaly böwrüne hürsekläýmeseň duýmaýan, söz manysyny bilmeýän mahluk bolup çykýar. Sen oňa agrasdyr öýdýäň. Ol bolsa eňegine jaň kakylan ýaly ýaňra, onda-da aýdan sözi ýele sowrulýan arpa gylçygy ýaly sowrulyp duran ýaňra. Sen jomartdyr öýdýäň, ol syňragyndan syryganyny ýalap oturan syrnyh adam bolup çykýar. Garaz, seniň akdyr öýdeniň gara, uzyndyr öýdeniň gysga, süýjüdir öýdeniň ajy bolup çykýar. Sen öňki pikirleriňden düýpgöter el çekip, ondan dänmeli bolýarsyň. Olaryň gös-göni tersine pikir etmeli bolýarsyň. Olam başaşak ýörän ýaly täsir edýär. Şonuň ýaly bolanda adam gürrüňdeşindenem, özündenem nägile bolýar. Ähli keýpi pozulýar.
Ahalyňky onuň tersine bolup çykdy. Ol Barat pälwan barasynda ýalňyşmandyr. Ol pälwany daşyndan görüp, akylly-paýhasly, mert adamdyr diýip ýördi. Onuň bilen gürrüňdeş bolanyndan soň, özüniň henizem bärden gaýdýandygyny duýup galdy. Şonuň üçinem onuň keýpi göterildi. Üstesine-de bahar howalasy. Şol howala keýpini hasam göterýärdi.
Käte şeýle zadam bolýar. Asmanyň ýüzi agar çäkmen bilen syrylan ýaly, kir-kimir ýok. Diýseň arassa, mawy aýna ýaly owadan. Birdenem uzaklardan nokat ýaly gara bulut görünýär. Ol garalybam baranok, aýrylybam gidenok. Şol arassa, mawy asmanyň görküne ujypsyzja zeperini ýetirip dur. Şonuň ýaly şadyýan, keýpiň kök wagtyň bir ujypsyz ünji kalbyň giň terüniň bir ýerinde döreýär. Ol ulalanogam, aýrylanogam. Teniňe batan gyldyrgan ýaly özüniň şol ujypsyz ünjüsini ýetirip durýar.
Ahalyňam kalbynda şol gyldyrgan ýaly ujypsyz ünji döredi. Olam Barat pälwan bilen alamançylyk, galtamançylyk hakynda eden gürrünlerinden galan gyldyrgandy. Ahal Eýranyň serbazlarynyň alamançylyk, talaňçylyk edeninde, ony meslikden artykmaç güýçlerini nirä sarp etjeklerini bilmän edýändirler öýderdi. Asyl olaryň gidere ýeri bolmasa, alaman, talaň olaryň ýalňyz eklenji bolsa nätjek. Diýmek, talaňçylygyň gutarjak wagty ýok. Onuň aňyrsy görünmeýär.
Şeýle seredeniňde talaňçylyklaryň, uruşlaryň bolmagyna hanlar, şalar däl-de serbazlar, nökerler, garamaýak halk sebäpkär ýaly bolup görünýär. Olar öz eklençleri üçin uruş başlamagy hanlardan, şalardan talap edýärler. Ol ýöne seredäýeniňde şeýledi. Aslynda onuň başga sebäpleri bar. Hanlar, şalar olary şeýle etmäge mejbur edýärler. Serbazlaryň iki aýagynam bir gonja sokýardylar. Hak tölenmese, ekere ýeri bolmasa, işläre, ölmez-ödi gazanara ýagdaýy bolmasa dagy adamlar nätsinler?!
Siz ýazyjy Mämmet Seýidowyň "Kesearkaç" romanyny okamagy halaýaňyzmy?
Hawa! Elbetde, Sawyer dost! Yzynam, gaýrat et-de, ýazsana... Men çeper eser, edebiýat bilen biçak gyzyklanýan!!! Türkmen dilimizi we edebiýatymyzy ösdüreliň!!!!(100%, 4 adam)
Ýok! Gerek däl, Sawyer dost! Men rap diňlemegi, agent ulanmagy, futbol görmegi, mowzukda orsça, iňlisçe we türkçe teswir ýazmany we şol dillerde mowzuk açmany, admin bilen sögüşmegi we bir zat bolsa saýty günäkärlemegi halaýan. Maňa seniň çeper eseriňden bir köpük peýda ýok!!!(0%, 0 adam)
Arşivin durumu
● Tam metin
● 35/35 yorum korunmuş
Yayımlandığı site: teswirler.com · Kaynak: Web Archive kopyası — ertir.com, 18 Haziran 2012 · Orijinal sayfayı gör ↗
Yorumlar 35
Maslahata çagyrylan ýigitler nahara garaşman dagadylar. Daň tilki guýruk bolanynda, hol ilerki açyklykda ýygnanmaly etdiler. Nahara diňe ýaşulular galdylar. Ahal bilen Handany Ilaman goýbermedi.
— Meni bir nahary ýeke iýmeli etmäweriň — diýip saklady.
Öýe giren üç çanak palawyň ikisi ýaşulularyň öňünde galdy. Olar bäş adamdylar. Çanaklaryň daşyna egrilen adamlar Aýatylla işanyň bismilla diýerine garaşdylar.
Aýatylla işan Hafizulla işanyň iň uly ogludy. Hafizullanyň mundan kiçem Sadylla, Abdylla atly iki ogly bardy. Sadyllany Maru-Şahu-jahan etrapyna alyp gidipdiler. Şol ýerde oňa ýer-suw berip, ony molla zdinip saklaýardylar, Abdyllany Akdaşaýak obasy äkidip, molla edinipdir. Ol Kesearkaçdady. Aýatylla işany şu obada galmaga Iner golagyň özi yrypdy. Oňa obadan dört tanap ýer beripdiler.
Hafizulla işanyň ogullary onuň özi ýaly ýetik ahun däldiler. Özi Hywada Allaguly hanyň medresesinn gutarypdy. Hywa “Miskaýi fizilan”, ýagny “alymlar öýi” diýlip ýöne ýere aýdylmaýardy. Onda dünýäniň iň güýçli alymlary, ahunlary, hatamlary jemlenipdi. Hafizullanyň özi şolardan sapak alyp, çykan ahundy.
Onuň ogullary medresäni görmändiler. Olary işanyň özi okadypdy. Ol Hywadan gaýdanynda iki sandyk kitap alyp gaýdypdy. Olaryň arasynda “Kasasyl enbiýa”, “Hoja Ahmet Ýasawy” diýen ýaly kitaplaram bardy. Hafizulla ogullaryny okadanynda diňe “Epdek” bilen “Rownak” bilen çäklenmedi. Olara “Gurhandan”, “Hadysdan” daşgary şol getiren kitaplaryny “Käfiýanam”, “Şemsiýanam”, “Haşiýanam” okatdy, öwretdi. Şeýdibem ogullaryny mollalaryň, ahunlaryň meýlisine, ylym, kitap hakdaky çekeleşigine goşular ýaly, nämäniň şerigata gelip, nämäniň kowahata sygmaýandygyny aňşyrar ýaly, edipdi. Üstesine-de “aňyrsy ýanar otmuş” diýilýän işanlardan, öwlatlardan iň ýokary gatlak hasap edilýän magtym tiresindendi. Şonuň üçinem Aýatylla obanyň diňe bir mollasy däl, haýyr işi, şer işi seljerip, şerigat bilen ölçäp oturan kazydy. Aýatylla işan:
— Serdar aga, alyberiň — diýip, onuň ýaşyna hormat goýup aýtdy.
Aýatylla Nurahmet serdardan kiçidi. Nurahmet oňa: “Amanmy” diýýärdi.
— Alyň onda, bismilla — diýip, Aýatylla işan sag eliniň ýeňini ýokaryk çermäp, penjäni palawa urdy. Onuň yzyndan ýaş tertibi boýunça Nurahmet serdardan başlap, Ilamana çenli ýeke-ýekeden nahara ellerini uzadyp başladylar.
Naharyň başynda gürläp oturmak gelşiksizlik hasap edilýärdi. Işandanam söz çykmansoň, adamlar sessiz nahar iýýärdiler, hem öz pikirleri bilen gümradylar.
Aýatylla işanyň pikiri hüşür-zekat hakyndady. Şu obada hüşür-zekady iň köp berýän Şally baýdy. Ýöne Aýatylla onuň hüşür-zekat berşine henizem müňkürlik edýärdi. “Gyzyl-kümüş şaýlardan berilmeli zekat kyrkdan bir bolmaly”. Şally baý ýüzden birinem berýän däldir” diýip, işan şübhelenýärdi. “Onuň gyzyl şaýlary gaty köp bolmaly. Berýän zekady diňe Garamergeniň aýalynyň dakynýan şaý-sepiniň agramyna-da ýetenok. Onuň bilen ýerini, wagtyny tapyp, ol dünýäde soraljak hasap-hesipden, musulmançylygyn bäş şertinden, şol şertleriň biri bolan hüşür-zekatdan gürrüň etmeli. Şu gün şoňa maýam boldy”.
Şally baýyň ol zatlardan habary ýokdy. Onuň pikiri şu ýyl ýazyň aýaklarynda, tomsuň başlarynda Maşadyň, Maru-Şahu-jahanyň, Hywanyň bazarlaryna sürüljek mallar hakdady. Öten ýyl diňe Maşadyň, Maru-Şahu-jahanyň bazarlaryna gidýän sürülere öz mallaryny goşupdy. Bu ýyl Hywa mal sürülende oňa-da goşsam diýen pikiri bardy. Ol mal äkidip satýanlara-da müňkürdi. Olar malyň bahasyny doly berenoklar, gizleýärler. Şally baýyň eşitmişine görä, mal satmaga gidýänler doýup geläýýärmişler. Elbetde, işan aganyň aýdyşy ýaly ogurlyk edenler ol dünýäde dowzahda ýanar. Ýöne ondan Şally baýa düşýän zat ýok. Onda ýanýan biri ýakýan biri.
Şu ýyl Naryz kürti ýa-da Garamergeni Hywa mal sürýän adamlara goşsam diýen pikiri bar. Kesearkajyň köp obalaryndan, haýsam bolsa, bazarlaryň birine iberiljek mallar bir ýere ýygnanýar. Süriniň ýany bilen sürekçilerden başga-da ony satjaklar, ony galtamanlardan gorajaklar, atly-ýaragly jigitler gidýärler. Garamergeni şoňa, Naryz kürti sürekçilere goşsa boljak. Naryz kürt hiç wagt baýyň gepinden çykmajak wepaly gul. Şally baý ony öýerdi. Onuň edil özi ýaly alamana gidip getirilen kürt gyzyny tapdy. Toý berdi. Beýle dabaraly, beýle uly bolmasa-da, toý tutdy.
Naryz kürti öýermegini Şally baý özüniň adamkärçiligi diýip hasaplaýardy. Aslynda onuň öýerilmegine säbäp bolan zat Şally baýyň gabanjaňlygydy. Baýyň öýünde-de gelin bardy, gyz bardy. Naryz bolsa daýaw, owadan adam. Ony öýüň golaýynda saklamak ot bilen därini bir ýerde goýan ýaly bir zatdy. Naryz kürtsüz bolsa öý oňup biljek däldi. Odunyňa-da, suwuňa-da, oragyňa, döwegiňe-de şol Naryz kürt ýetişmelidi. Masgaraçylygyň öňünden gaçyp Şally baý oňa ürç edip gelinlik gözläpdem, tapypdam, öýeripdem.
mende ruschasy bar. Sonam Bratya ruscha romany bar)
Palawyň üstünde ýatan gapyrgalaryň etinden bir eliniň barmaklary bilen saklap, beýleki barmaklary bilen dörjeläp, bir tokga palawy jemlän, bölek etini şoňa garyp tokgalan Iner golagyň gözüniň öňüne ýaşlyk ýyllary gelip geçýärdi. Gözleri ýanyp turan Iner awçy Abaly serdaryň sag goly, attutary boldy. Onuň ýakyn kömekçisidi. Ol serdaryň: “Iner ýet, Meredaly pälwana aýt, goý, ol duşmanyň sag gapdalyndan gondalaw berip dursun” diýip, at üstünden üzeňňä galyp, gamçysyny uzadyp durşuny görýär.
— Lepbeý, serdarym — diýip, Iner awçy atyň başyny öwürýär. Türresine gamçy degen bedew toýnaklarynyň astyndan gum çägesini düýrmegi bilen zyňyp ak urpakdan aşyp gidýär.
Hawa, Abaly serdar... Ahalyň oňa bir almany iki bölen ýaly meňzeşdigini! Ahalam serdar bolmaga mynasyp ýigit.
Ertir daň entek agaryp-agarmanka atlanarlar. Onuň ýany bilen bolsa öz ogly Ilaman gider. Arman uly oglunyň, Ýolamanyň ýoklugy. Ony bir ýumuş bilen Akdaşaýak obasyna iberipdi. Ol ertir geler. Bular gidensoňlar geler. Bähbit bolsun. Ilaman gidýär. Şoňa şükür. Ahal edil Abaly serdar ýaly atyn üstünde üzeňňä galar. “Ilaman, ýet, pylan zady pylan et diýer”. Ilaman: “Lepbeý, agasy” diýip, ata gamçy çalar. Iner golak öz içinden: “Ömrüň gaýtalanmasy ine şudur” diýip oýlandy.
Aýatylla işanyň eliniň ýagyny mesisine süpürip, gaýra çekilmegi Iner golagyň pikirleriniň arasyna düşdi.
— Işan aga, çekilme, howwa, baryndan iýip otur — diýip, Iner golak barmaklaryny ýalap aýtdy.
— Iýdim, bereket bersin. Tüweleme, süýjem bişirilipdir — diýip, Aýatylla işan nahary öwdi.
— Palaw diýilýän zady howlukman, köp wagtyň dowamynda iýmelidir — diýip, Şally baý öňe omzady-da, sözüniň üstüni ýetirdi. — Palawdan doýulmaýar. Ýöne çak bolansoň boldy ediläýýär. Men-ä barmaklarymyň ujy ýygyr-ýygyr bolýança iýýändirin.
Şally baýyň aýdýanynyň ugry ýok däldi. Ol kelte boýly togalak adamynyň nahardan doýan wagty ýokdy. Özi aýdyşy ýaly “Indi çak boldy” diýip goýardy. Häzirem onuň garny daşyna aýlanyp gidipdi. Ol başyna tahýa atylan ullakan suwkädä meňzeýärdi. Şonda-da bürgüdiňki ýaly penjesi palawy garbap alyp, pişigiň kellesi ýaly tokgalap agzyna oklaýardy.
Adamlar ýeke-ýekeden gaýra çekildiler. “Iý-dä” diýip, olaryň hersine mürähet edildi. Her kim köp iýenligini aýdyp nahary öwdi.
Ine, dostlar! Kesearkaç romanynyň Iner golak atly 5-nji babyny hem tamam etdik. Eseri halanyňyz we goldanyňyz üçin köp sag boluň! Bu romanda türkmen halkynyň geçen asyrlardaky, aýratynam 17-nji we 18-nji asyrlarda başlaryndan geçen agyr durmuşy, güzeran aýlamasy, pajygaly ýagdaýlary çeper beýan edilýär. Eseri okap, içine girip giden ýaly bolýarsyň. Özüm-ä şeýle.
Meni siziň çeper eserlere bolan teşneligiňiz diýseň begendirýär, guwandyrýar, buýsandyrýar. Sebäbi, çeper eserler adamlaryň öz dili we edebiýaty baradaky sowatlaryny kämilleşdirmekde aýgytly rol oýnaýandyr. Men çeper eser kitaplaryny elektron ýazga geçirmeklik işini, zähmetine garamazdan, hökman dowam ederin. Esasy zat, siz halap okasaňyz bolýar. Ýat ýurtlarda türkmençe kitap gözläp, kösenip ýörmeseňiz bolýar. Ol ýerlerde türkmen kitaphanalary ýokdur. Şonuň üçin, alyň, size online kitap.
Internetde osça, iňlisçe, türkçe online kitaplar bar-da, türkmençe hiç hili online kitap ýok ahyry. Goý, bu ajaýyp kitaplary kitaphanalarda tozan, çaň basyp ýatmasyn. Internetde mydamalyk durup, islän adam özüne göçürip alybersin. Şeýtsek, bu işi merhum ýazyjylarymyzyňam (hususanam, ýazyjy Mämmet Seýidowyň) ýagty ýadygärligine bagyşladygymyz we olaryň ruhuny şat etdigimiz bolar.
Sawyer, dost, sag bol! Uly hem sogap iş edýäň. Ozalky 4 bölümini okamandyryn. Hökman okaryn.
Bu romany gutaranyňdan soň men Tirkiş Jumageldiýewiň Janserek romanyny ýa-da Ýanan gelinler powestini teklip edýän. Men ol eserleri öňräk okapdym. Özümde kitaplary ýok. Ýöne gaty gowy täsir galdyrdy. Ýanan gelinleriň täsirinden henizem çykyp bilemok.
kop kop minnetdar! Dowamyna garashyan!
Yanan gelinleri menem okap gormedim yazsanyza howes bilen okardym.
Janserek bilen ykbaly okadym.
malades chaga ekenina. yaltanman bulary yazanyna göra mana öy işimede kömek edersina_?
Berekellah Sawyer Zahmeyingiz uchin!👍
Sagja bol, elleriňe güller bitsin! Taňry ýalkasyn! Eger kyn görmeseňiz, Gara Ýylgyn hakdaky toplum eserleri hem şeýdip ýetirmekligi Sizden haýyş edýärin. Wiý, ýogsa'da öňi bilen Gorkut ata, Görogly şadessanlarymyzy hem şeýdip üstünde işleseňiz gaty sogap gazanardyňyz!