ÇAGALYGYMYŇ HEMRASY

Sä­her
bi­len ýe­ne pen­ji­rä­mi­ziň öňün­dä­ki ul­la­kan tut aga­jy­na se­re­dip, es­li
sa­lym otur­dym. Bu agaç, gör, nä­hi­li ul­la­kan?! Ol dur­muş­da bol­ýan en­çe­me
wa­ka­la­ra şa­ýat­lyk eden­dir. Ol aga­jyň her ki­me bir zat­lar
ýat­lad­ýan bol­ma­gy müm­kin. Her ki­mi üýt­ge­şik duý­gu­la­ra gark ed­ýän
bol­ma­gam müm­kin. Kä­bir­le­ri­ne bol­sa, ýö­ne bir per­waý­syz­ja du­ran zat
ýa­ly bo­lup gö­rün­ýän bol­ma­gam ah­mal. Ýö­ne ol agaç me­niň ömür­bo­ýy ýat­dan
çyk­ma­jak gün­le­ri­miň şa­ýa­dy. Ol agaç me­niň aý­dy­lyp soň­lan­ma­dyk, soň­lan­ma­jak
aý­dym­la­ry­myň, şa­ýa­dy. Onuň ýap­rak­la­ry­nyň bi­rin-bi­rin ýe­re ga­ýy­şyp
ga­çy­şy­ny gör­mek bol­sa, me­ni şol süý­ji ýat­la­ma­la­ry­my ýa­da sa­lyp,
eli­me ga­la­my­my al­ma­ga iter­gi ber­ýär.

Ça­ga wag­tyň bir ýer­de dur­mak iň kyn zat­la­ryň bi­ri
diý­sem, ýal­ňyş­dy­gym bol­maz­my­ka diý­ýän. Has dog­ru­sy, edil me­niň
özüm-ä şeý­le­dim. Eje­miň ma­ňa uzak­dan ses­le­ni­şi en­te­gem gu­la­gym­dan
gi­de­nok. Ol men ge­rek wag­tym uzak ýer­den göz­lä­bem du­ra­nok­dy. Me­niň
ýok­lu­gy­my bil­se, öýü­mi­ziň edil ýan­ja­ga­zyn­da es­li ýe­re sa­ýa be­rip
du­ran tut aga­jy­nyň ýa­ny­na ge­lip: “Nä­me, ýer gö­te­re­nok­my? Ýy­ky­lyp,
bir ýe­ri­ňi agyrt­saň nät­jek” diý­ýär­di. Ene ýü­re­gi­dir-dä. Ol ça­ga­sy­ny
dün­ýä­dä­ki äh­li zat­dan, hat­da özün­de­nem eý gör­ýär. Ba­la­sy­nyň bir ýe­ri­ne
ze­per ýet­se, ejä­niň edil ýü­re­gin­de ýü­ze çyk­ýan şol yza iki-üç es­se uly
bol­ýar. Men bol­sa: ” Eje, ar­ka­ýyn bol, men eý­ýäm ýe­di ýa­şa­dym. Ar­ka­ýyn
bol, ýy­kyl­ma­ryn” di­ýer­dim.

Gün­ler bir-bi­ri­ni ko­wa­lap, ge­çip dur­dy. Kä­te­ler
dost­la­rym bi­len hem şol aga­ja dyr­ma­şyp, şa­ha­dan şa­ha bö­küp, he­zil­ler
edip oý­nar­dyk. Yn­ha, bir gü­nem aga­jyň üs­tü­ne mü­nüp, kö­çe­den geç­ýän­le­re
se­re­den bo­lup otyr­dym. Bir­de­nem, gö­zi äý­nek­li, ga­ra ýan­tor­ba­ly bir
adam me­niň ýa­ny­ma gel­di. Men ýo­kar­dan se­re­dip dur­dym. Ol bol­sa men­den
bir zat­lar so­ra­ma­ga ça­lyş­ýar­dy. On­soň ol jü­bi­sin­den bir ka­gyz çy­kar­dy
we ma­ňa ýüz­len­di.

- Ýal­ňyş­ma­sam, sen Ba­ba­my­rat bol­ma­ly.

- Ha­wa, men Ba­ba­my­rat. Aý­dy­be­riň.

- Men se­ni mek­de­be ýaz­mak­çy. Bol­ýar­my, be­gen­diň­mi
– diý­di.

Öň­ler dost­la­rym mek­dep di­ýip gür­rüň ediş­ýär­di­ler.
Ýö­ne me­niň bol­sa nä­me üçin­dir, mek­de­be gi­de­sim ge­le­nok­dy. Ol:

- Ha­ny, ejeň, ka­kaň da­gy öý­de ýok­my – di­ýip so­ra­dy.

On­ýan­ça ka­kam ýa­ny­my­za gel­di. Olar ka­kam bi­len
öz ara­la­ryn­da gür­rüň et­di­ler. Şol
wagt ka­kam me­ni mek­de­be ýaz­dy­ryp­dyr.

Beý­le­ki dost­la­rym sa­byr­syz­lyk bi­len mek­de­be
taý­ýar­lan­ýar­dy Men bol­sa, ter­si­ne, mek­de­biň pi­ki­ri­nem ede­mok­dym.
Okuw baş­lan­da, mek­dep ýa­şy­na ýe­ten ça­ga­lar mek­de­be gat­nap baş­lap­dy­lar.
Bir gün ejem, ka­kam me­ni mek­de­be äkit­di­ler. Men bir sa­gat gu­ta­ra­nyn­dan
soň öýe gaýt­dym. Gel­sem, eje­mem, ka­ka­mam iş­de eken. Men öýe ge­lip, ýe­ne
öň­kü­ler ýa­ly oýun oý­na­mak bi­len bol­dum. Ýe­ne baş­ga ýer tap­ma­ýan ýa­ly
şol aga­ja çy­kyp otyr­dym. Bir­de­nem, me­ni il­kin­ji mek­de­be ýaz­ma­ga ge­len
mu­gal­lym ýa­nym­da di­kil­di. Ol çuň ma­ny­ly ýü­zü­me se­re­dip, gür­rü­ňe
baş­la­dy:

- Gör, ha­ny şu agaç nä­hi­li peý­da­ly. Kö­le­ge­sin­de
otur­ýaň. Üs­tü­ne çy­kyp oý­na­ýaň. Tu­da­na iý­ýäň... Bu agaç­dan en­çe­me
peý­da gö­rüp bol­ýar. Di­ňe bir adam­lar däl, on­dan guş­la­ram, beý­le­ki
mör-mö­jek­le­rem peý­da­lan­ýar­lar. Se­nem peý­da­ly bol­jak bol­saň, hök­man
oka­ma­ly – diý­di.

Mu­gal­ly­myň aý­dan­la­ry­na do­ly dü­şün­me­sem-de,
ýa­dym­dan çyk­ma­dy. Ol şon­da me­ni elim­den tu­tup, mek­de­be alyp git­di.
Ýol­da mek­dep ba­ra­da, oka­mak ba­ra­da, ylym-bi­lim ba­ra­da en­çe­me gy­zyk­ly
gür­rüň­ler ber­di. Onuň çyn ýü­rek­den ma­ňa bir zat­lar dü­şün­dir­mä­ge ça­lyş­ýan­dy­gy
bol­sa me­ni oku­wa hö­wes bi­len gat­nap baş­la­ma­ga iter­gi be­rip­di. Oku­wa
öw­ren­şip­dim. Mu­gal­lym bi­len bol­sa ha­sam ys­ny­şyp­dyk. Onuň çyn ýü­rek­den
öw­red­ýän zat­la­ry, dur­mu­şyň kyn­çy­lyk­la­ry­ny ýe­ňip geç­mek üçin ed­ýän
sar­gyt­la­ry me­niň dur­mu­şym­da aý­ra­tyn orun tap­dy. Ol bi­zi il­kin­ji
baş­da edep­li, ter­bi­ýe­li bol­ma­ga ça­gyr­ýar­dy. Onuň gü­lüp du­ran nu­ra­na
ýü­zi bol­sa onuň bi­zi nä­hi­li go­wy gör­ýän­di­gi­ne şa­ýat­lyk ed­ýär­di.

Yn­ha, gün­le­riň bi­rin­de hem şol mu­gal­ly­myň baş­ga
ýe­re git­me­li­di­gi ba­ra­da ha­bar gel­di. Oňa syn­py­myz bo­lup gy­na­nyp­dyk.
Onuň git­jek wag­ty bi­ze: “Sag bo­luň! Si­zi as­la unut­ma­ryn” di­ýen söz­le­ri
bol­sa ha­ky­dam­da en­te­gem ýa­şap ýör. Onuň nä­hi­li go­wy yn­san­dy­gy­na
bol­sa gi­de­nin­den soň ha­sam go­wy göz ýe­tir­dik. Oňa en­çe­me hat­lar ýaz­dyk.

Ma­hal-ma­hal, şol aga­jyň üs­tü­ne çy­kyp otur­sam,
Ah­met mu­gal­lym bir­den my­la­ýym se­si bi­len ses­le­nip, ýa­ny­ma ge­läý­jek
ýa­ly bo­lup dur. Kim bil­ýär, ol hä­zi­rem Wa­ta­na peý­da­ly ne­sil­ler ýe­tiş­dir­jek
bo­lup gi­je­le­ri­ni gün­diz edip iş­läp ýö­ren­dir...

Ba­tyr Ho­ja­ny­ýa­zow,
HTTU-nyň ta­ly­by.