“Bilimli halk ozar, bilimsiz halk tozar”

Düýbi Parižde ýerleşýän
Ykdysady hyzmatdaşlyk we
ösüş guramasynyň ýaýradan
hasabatyna görä, häzirki wagt
dünýäde çagalaryň sowatlylyk
derejesi boýunça Günorta
Koreýa bilen Finlýandiýa iň
öňdäki ýurtlar hasaplanylýar.
Guramanyň 15 ýaşly çagalaryň
arasynda geçiren we olaryň
elektron maglumatlardan
peýdalanmak ukybyny
öwrenmeklige gönükdirilen
hasabaty 65 ýurtda ýarym
million okuwçynyň
gatnaşmagynda geçirilen
barlaglara esaslanyp
taýýarlanylan.
Ýaşlaryň arasynda takyk ylymlar
boýunça test synaglarynyň
geçirilenligi hem habar berilýär.
Finlýandiýa we Günorta
Koreýadan başga iň gowy netije
görkezen döwletleriň arasynda
Hytaýyň Gong-Kong regiony,
Singapur, Kanada, Täze Zelandiýa
we Ýaponiýa agzalýar. Yza
galýan ýurtlaryň arasynda
postsowet ýurtlaryndan
Azerbaýjan, Gazagystan we
Gyrgyzystan bellenýär.
Türkmenistanda-da möhüm
mesele
Emma çagalaryň sowatlylyk
meselesi Türkmenistan üçin hem
möhüm meseleleriň biridir.
Soňky ýyllarda ýaşlaryň
arasynda ýokary bilimli bolmak
ugrundaky tagallalar gitdigiçe
güýçlenýär. Ene-atalar islendik
mümkinçilikden peýdalanyp,
çagalaryna bilim bermäge
synanyşýarlar .
Türkmenistanyň orta
mekdepleriniň 9 ýyllykdan 10
ýyllyga geçirilmegi ýurduň orta
bilim möhletini ortaça halkara
kadalaryna laýyk getirdi we
türkmenistanly ýaşlaryň daşary
ýurtlara gidip okamak
mümkinçiliklerini artdyrdy.
Emma ýurduň daşyna gidip
okamak şu günki gün
Türkmenistanda bilimli bolmak
isleýänler üçin esasy mümkinçilik
bolup galýar.
Şu ýyl Türkmenistanyň 17
ýokary okuw jaýyna alnan
studentleriň jemi sany 3 müň
480 adamdan ybarat boldy.
2010-njy ýylda ýurduň orta
mekdeplerini tamamlan ýaşlaryň
sany bolsa 100 müňden hem
geçýär.
Näme päsgel berýär?
Moskwanyň Döwlet tehnologiýa
uniwersitetiniň öňki mugallymy,
Türkmenistanyň Rus
jemgyýetiniň ýolbaşçysy
Anatoliý Fominiň sözlerine görä,
daşary ýurtlarda okaýan
türkmen studentleriniň ýüzbe-
ýüz bolýan esasy
kynçylyklarynyňbiri orta bilim
derejesiniň gowşaklygy bilen
bagly.
Türkmenistanyň bilim
sistemasynyň reformasyny
başlangyç we orta mekdeplerde
berilýän bilimiň derejesini
gowulandyrmakdan başlamaly
diýip, Fomin belleýär. Onuň
pikiriçe, bilim sistemasynyň
reformasynyň netijeliligi kadrlara
hem bagly.
Ynsan hukuklaryny goraýjy
“ Türkmen inisiatiwasy”
guramasynyň ýolbaşçysy Farid
Tuhbatullin kadrlar krizisinden
çykmak üçin ýurduň daşarky
dünýä üçin açylmalydygyny
aýdýar: “Hem türkmen
studentleriniň daşary ýurt okuw
jaýlarynda okamaklary, hem- de
daşary ýurtlardan
mugallymlaryň Türkmenistana
barmaklary we öz tejribelerini
paýlaşmaklary üçin mümkinçilik
döretmeli. Bu özara baýlaşdyryjy
proses bolmaly”.
Synçylaryň pikirine görä,
Türkmenistanyň bilim
sistemasynyň reformasy
hemmetaraplaýyn bolmaly we ol
başlangyç bilimden başlap,
taýýar kadrlardan netijeli
peýdalanmak meselelerini hem
öz içine almaly.
Farid Tuhbatullin
Türkmenistanda daşary
ýurtlaryň ýokary okuw
jaýlaryny tamamlan
spesialistleriň öňünde emeli
päsgelçilikleriň hem
döredilýänligine ünsi çekip, bu
ýagdaýyň -da ýurduň ykdysady
we sosial ösüşine zeper
ýetirýänligini aýdýar.