Agajan JENAÝATKÄR bolup çykdy
Salam Hormatly agzalar.
Köpden bäri tema açasym gelip ýordi, ýöne name barada açjagymy bilmän ýördüm. Hol gün bir gowy tema ýüze çykdy sapakda. Ýagny, haýsyna dogry, haýsyna ýalňyş diýjegiňi biler ýaly däl. Gepiň tümmek ýeri başlaýyn bir çetden gürrüň berip. 🙂
1999-njy ýylyň Mart aýynyň 3-ne Hertfordshire Polisiya ishgarleri Brougham-y ogurlyk eden bolmagy mumkindigini çaklap tussag etýäler. Brougham birnaçe aýlap Optik kärhanalaryň birinde işleýär we Täze ýyldan öň işine habar bermezden ýitýär, we gaýdyp işe gelenok. Kompaniýa onuň ýitmesinden soň birnäçe enjamlaryň ýiteninliginiň üstüni açýalar. Gozleg netijeleri bilen Broughamyn garazhynda ýiten zatlaryň käbiri tapylýar. Gysgaça, onuň jenaýat işiniň üsti açylyp başlanýar. Ýöne doly esas tassyklanmanson tussag edilenok. Ondada şaýatlary tapyp, olardan sorag edilýar. Şaýatlaryň biri munyň jenaýatynyň üstüni doly açmalydy we sudda çykyş etmelidi. Muny bilen Brougham ilki oňa aýtamzlygy haýyş edip pul hödürleýär, bolmansoň gorkuzyp başlaýar. Garaz bolan zat kan welin, ýaňky şaýady edil öldürern diýip gorkuzmasada "men seni, seniň maşgalaňy bilýän. Olary howpa salmak islemeseň şaýatlyk etme" diýip gorkuzýar. Gorkuzylan şaýat polisiya işgärlerine we işi alyp barýan adamlara muny habar berýär. Emma hiç kim munyň üçin aýratyn gorag döredip, ony goranok. Ýagny polisiýa ol gorkuzmalary "serýozno" kabul edenok.Sud bolmazyndan birnäçe gün şaýat işe barýarka Brougham tarapyndan atylýar. Şaýadyň ýakynlary polisiýanyn üstüne arz etýaler we Adam Hukuklary aktynyn 2-nji bölümini ýerine ýetirmedikleri üçin iş ýöretjek bolýalar.
Ýagny Polisiýa we beýleki işgärler öz işlerini ýerine ýetirmedi diýip günäkärleýäler. Ýöne şü ýerde birnäçe sany prinsip öňe sürülýär:
1. Adamy jenaýat işine şaýatlyk etmäne polisiya çagyranok, ony dowlet çagyrýar.
2. Polisiýa işgäri öz işini ýerine ýetirdimi? Ýagny, şeýlerak kanun bar (ansadyrak dilde aýdylanda) "Publika işgärleri jemgyýeti tutuş jemgyýet hökmünde goramaga borçly, her bir adamy aýratynlykda gorag bilen üpjün etmek borjy ýok"
Dowam edeli;
2003-nji ýylyň Dekabr aýlarynda bir ýaş maşgala (diýeli) pozulýar. Ýagny, ýoldaşy aýalyna birsellem aýratyn ýaşamagy teklip etýär. Aýaly gitmesine gitýäde, zol jan edip, hat ýazyp ýoldaşyny gorkuzyp durýar. "men seni öldürern, sen ölersiň.." we ş.m. ýaly gorkuzmalar bolýar. Gorkuzylan yanyoldaşy goraw işgärlerine habar berýär. Polisiýa işgärlerem kän bir işe uly uns berenok, gaýtam bir zat boljak bolsa 999 jaň edaý diýip goýberýaler. Ýaňkynyň aýaly bir gün gelip, çekiç bilen adamsyny ýenjip gitýär (herhili psih bar 🙂). Ejir çeken soňundan polisiýanyň wagtynda hereket etmedigi uçin arz etýär. Munyň netijesi erbet bolanogam welin, sud şeýleräk netije prinsip çykarýar:
1. Hiç bir polisiya işgäri eden ýa etmedik işi üçin jogapkär bolmaly däl. Ýagny, polisiýa işgärleri hem üstlerine arz edilmekden goralmaly (defensiw polisi 🙂)
Şuňa meňzeş kän ýagdaý bolan we bolýar. Ýagny işgärleriň geleňsizligi netijesinde biri olýär ýa ýene bir zat bolýar. Name üçin? Olary hiç kimiň aýratynlykda goralmaýanlygy üçin. Adam Hukuklary aktyna laýyklykda her bir adamyn kanuny tarapdan goralmana haky bar dälmi näme?
Onsoňam, jemgyýeti umumylykda goramalyda, indiwidualny goramaly dälmişin. Jemgyýet indiwiduallardan ybarat dälmi eýsem?
Näme üçin biriniň borjyny ýerine ýetirmedigi üçin biri heläk bolmaly, ölmeli?
Birini halas etjek diýip, ol işgärleriniňem özlerini helaklemeli diýen borjy ýokdura, dogry dälmi?
Meselem, birini goramaly bolunaýan ýagadýyndada haýsy tarapdan goramaly? Onda onun jaýyny, maşynyny hem goramalymy? Onça goragy amala aşyrar ýaly resurs barmy hany?
Garaz, şular ýaly ýagdaýlar barada pikiriňiz näme? Haýsy tarap dogry? Haýsy tarap jogapkarçilik çekmeli?
Hormatlamak bilen, Bibijan 🙂
P.S.: Temanyn adyny üns çekmek üçin goýdum. Agajan, bagyşlarsyndan töhmet üçin. Tema okalan sanyna görä popularlygy bilersin senem 🙂
Arşivin durumu
● Tam metin
● 34/34 yorum korunmuş
Yayımlandığı site: teswirler.com · Kaynak: Web Archive kopyası — ertir.com, 23 Mayıs 2012 · Orijinal sayfayı gör ↗
Yorumlar 34
Türkmenistanyn belli yuristi Halykberdi Atayewin şul tema hakda komentariyasy:
13 m a d d a.
Jenaýata taýýarlyk görmek
(1) Serişdeleri we gurallary gözläp tapmak,
taýýarlamak ýa-da ulanmaga taýýarlamak, jenaýat etmek üçin dilleşmek ýa-da
jenaýat etmek üçin gaýry şertleri bilkastlaýyn döretmek, eger şunda
jenaýatadamabagly bolmadyk ýagdaýlarboýunça
ahyryna çenli ýetirilmese, jenaýata taýýarlyk diýlip hasap edilýär.
(2) Jenaýat jogapkärçiligi diňe ortaça agyr jenaýata,
agyr ýa-daaýratyn agyr jenaýata
taýýarlyk üçin düşýär.
Jenaýat etmäge taýýarlyk görülmegi barasynda jenaýat jogapkärçiligi diňe
bilkestdan edilen, emma uly bolmadyk agyr jenaýatlardan başgasy üçin şu
aşakdaky iki sany şertleriň ýerine ýetirilmeginde bolup biler.
Birinjiden, jenaýat etmek üçin gurallaryň we serişdeleriň gözlenmegi,
taýýarlanmagy we jenaýat etmäge ýaramly ýagdaýda getirilmegi, jenaýat etmek
barada dilleşmegi anyk ýagdaýda jenaýat etmek üçin şertleri döretmäge
gönükdirilen bolmalydyr. Mysal üçin,jenaýat edilmegini ýeňilleşdirmäge ýa-da
jenaýat edilmegini üpçün etmäge gönükdirilen anyk hereketler bolmadyk mahaly adamlaryň
bir toparynyň haýsy hem bolsa bir jenaýaty amala aşyrmak baradaky meýline
jenaýaty amala aşyrmaga taýýarlyk görmek hökmünde baha bermek bolmaz.
Ikinjiden, şeýle jenaýatçylykly meýil şol adama bagly bolmadyk ýagdaýlar
boýunça ahyryna çenli ýetirilmän bilner. Aýdaly, iki adam gapyny döwüp, ogurlyk
etmek barada dilleşýär. Gapyny döwmek üçin gural edinmek zerur. Olar soňra bu
herekelerden meýletin boýun gaçyrýarlar. Bu ýerde dilleşik bolan hem bolsa,
jenaýaty amala aşyrmaga taýýarlyk görmek baradaky soňraky hereketler meýletin
ýagdaýda bes edilipdir we olaryň ikisi-de öz hereketleri üçin jogapkärçilik
çekip bilmez.
Jenaýata taýýarlyk görmek diýmek-jenaýat üçin şert döredilýän takyk
hereketleri etmek diýmekdir. Adamyň jenaýat etmäge bolan pikiri ony
jogapkärçilige çekip bolmaýar, sebäbi şonda ol öz pikirini amala aşyrmak üçin
takyk hereketleri etmeýär. Şoňa görä-de jenaýatçylykly maksady amala aşyrmak
üçin herekeleri edilmedik ýa-da şeýle hereketiň edilmegi şübheli bolan
ýagdaýynda, ýagny: ”Aý, wagty geler, peýdalanaryn-da!”, “Gabadyna geleninde
ulanaryn-da”, “Belki-de, ýagdaý dörär-dä” diýip, jenaýat edilende ulanylyp
bolaýjak guraly saklany üçin adamy: “jenaýata taýýarlyk görüpsiň” diýip,
jogapkärçillige çekip bolmaz.
Jenaýata taýýarlyk görmek dürli-dürli bolup biler. Olaryň birnäçesi
barasynda durup geçeliň.
Jenaýat etmegiň guralynyň gözlenmegi günäkäriň şeýle hereketlerini alamatlandyryp
biler, ýagny kanuny ýa-da bikanun ýol bilen ýaragyň, sowuk ýaragyň we beýleki
guralyň edinilmegi, saklanmagy, ogurlyk bilen ýa-da başga usullar bilen olary
ele salmak üçin hereket edinilmegi jenaýata taýýarlyk görmekdir.
Jenaýat etmek üçin serişdäniň edinilmegine, mysal üçin uky dermanynyň
jenaýatyň edilmegine päsgelçiligi aýyrmak niýeti bilen ulanylmagy, tebigy
päsgelçiliklerden geçmek merduwanyň peýdalanylmagy ýaly hereketler girýär.
Jenaýatçylykly maksady amala aşyrmak niýeti bilen her hili ýollar arkaly
ýaragyň, pyçagyň we adamyň janyna kast edip boljak gaýry şoňa meňzeş gurallaryň
edinilmegi hem jenaýata taýýarlyk görmegi aňladýar.
Birnäçe ýagdaýlarda jenaýatçylykly hereketleri ýeňilleşdirmek üçin
gurallaryň belli bir derejede üýtgeşik görnüşe getirilmegi bilen hem jenaýata
taýýarlykgörülýär. Mysal üçin, günäkär
ýaragynyň bardygyny bildirmezlik üçin aw tüpeňiniň gundagyny kesip, goltuga
salar ýaly görnüşe getirýär.
Jenaýata taýýarlyk diňe bir jenaýaty amala aşyrmakda degişli şertleri
döredýän gurallaryň we serişdeleriň gözlenmegi, edinilmegi, taýýarlanmagy ýa-da
kybaplaşdyrylmagy däldir, eýsem jenaýata bile gatnaşar ýaly, şärikleriň
gözlenip tapylmagy we yrylmagy jenaýaty etmek üçin dildüwşügiň guralmagy hem
şoňa girýändir.
Jenaýat etmek üçin gaýry şertler döretmek diýlip ýokarda görkezilen
taýýarlygyň görnüşlerinden başga jenaýaty amal etmäge anyk şertleri döredýän
ýagdaýlara aýtmak bolar.
Oňa ogrulyk edilmeginden öň jaýyň signalizasiýasynyň işlemezligi üçin
elektrik simlerini kesmegi, garawulyň ünsüni sowmak üçin ýörite şowhun
döredilmegini, ýalan habar iberip, heläkçilik çekeniň belli bir ýere gelmeginiň
gazanylmagyny we başgalary mysal getirmek bolar.Bu jenaýatçylykly hereketler
subýektiw tarapdan bilkastlaýyn, göni niýet bilen edilýär, çüňki günäkär
jenaýatçylykly hereketlerini amala aşyrmak üçin oňa doly düşünip hereket edýär.sen üçin gözlap tapandyryn zacyniii😎
Eh Antoshka, delo zhe ne w podgotowke k soýersheniyu ubiystýa. Barde gep bashga kishi tarapyndan gorkuzylmak, we shol gorkuzyar diyip polisiya habar berilende polisiyanyn hereket etmezliginde.
Tak wopros, polisiya her bir gorkup gelene komek etmelimi? Name uçin hawa, name uçin yok?
P.S.: Azap edenin uçin spasibo 🙂
Men pikirimche gorkmaklygyn chykysh sebabini ilki anyklamaly. Howwa biri geldi men gorkyan diyyar ekeni. Gorkmagyna name sebap boldy, ya yolda yolbars gordumi tebigy gorkumy ya pistoletli yzyna dushup ya jan edip gorkuzyan barmy diyen yaly ilki gorkmagy emele getiryan situaziya jenayatchylyk gorkuzmamy shony anyklap son shona gora-de poliziya komek etmeli elbetde. Yone her hili dowlete degishli dal hususy howpsuzlyk gulluklaram bar. Meselem telefon edip seni gorkuzyan bolsa onda seni gorag astyna almaly bolyar. Sholar yaly zatlary sholar yaly gulluklaram edip bilyar hakyny bersen. Seni mydama gorap yorler. Poliziya umuman yamanlyga, zuluma goreshyan we kanuny ishledyan gulluk. Adamlaryn ichinde jenyat hokmunde beyleki adamlara yamanlyk, zulum edyan bolsa onda onuni almaly elbetde. Menin pikirim.
Men yuridiki dushunjäm, dine kinolarda we jenayat kodeks yaly kitaplardan okanjalarym bilen cäklenyä. Kinolarda guycli adwokatlar gunälini gunasiz edip görkezip bilyäler yagny kanuny, gunäkärlenyäniñ peydasyna ishledip bilyäler. Edil sen diyyän bu yagdayindada, shu mesele ayry, ayry 10 sud'da seredilse(shol dowletin sudlarynda), standart netije cykarmy? Yada käbir sudlar polisiya, günäkär diyip netije chykaryp bilermi, polisiyany shu yagdayda gunäker hasaplap boljak statya barmy, edil shonuñ yaly gunäkär hasaplamaly däl diyän statya bamy yada bu diñe suduñ statyalary, delilleri öz vyjdanyna görä, ölcerip gelyän netijesimi? shu taydan seredende, jedelli mesele, eger sud zalyndada jedelli, karar bermesi kyn mesele, bolsa, onna bu meselede suduñ approach'i uly rol oynayamyka diyyän?
P.s meñ bar dushunshum, jenayat ishi maña garañky. Rezin galosh diyip agza bar shol gowy jenayat ishleyär? :-D
Yöne, dogrudan hem polisiya haysy bir gorkuzlany gorap yörsun. Meni öldurjek diyip gorkuzdu diyip arz etseler. Polisiya, gorkuzyany cagyryp sorag eden bolar 2-3 gun saklar yöne goybermeli bolar ahyryn,. Yok Sud dogry netijä gelipdir, Angliyan sudundan akylly boljak boldum bolmady :-D
Sonny, umuman aydanynda Angliyada belli bir kodeks we sud ishlerini takyklayan kanunlar yok. Common law diyip bir zat yoreyar, yagny sud zhurilere dushundiryar, we oz pikirini aytyar. Kopchulikden ybarat bolan sudya zhuriler netijede chozyaler. Olaryn chozgutleri koplench shondan onki shona menzesh case-laryna gora edilyar, we shondan sonky case-ler hem shona gora chozyaler. Olar hije ozlerinden onki ulurak sudun chykaran netijesine garshy netije chykarmana haklary yok. (Precedent).
Sholaryn chykaryan netijeleri yalnysh hasap etse, ishe gatnashyan taraplaryn biri shol suddan yokarky instanciya yuz tutmaly, ya Appeal Court ya-da House of Lords overruling netije chykaryp bilyar.
Bu yorgunli kanun, shu yerin kanuny. Yone shuna in uly tasir eden zat UK-in Yewropa girmegi. Yewropa girmegi bilen oz sovereignty-syny yitirmedi, emma ECJ (European Court of Justice) hem-de European Court of Human Rights (ECHR)-nyn kanunlaryna compatible netije chykarmaly diyen zady boyun aldylar. In affekt eden yazgy kanun bolsa Adam Hukuklar Akty (Human Right Act 1998).
Shol akta layyklykda her adamyn yashamaga hukugy bar, kanuny tarapdan goralmana hukugy bar, we oz shahsy durmushyny ilin gozunden gorlamagyna haky bar. Ana sholar hem sonky sudlaryn netijesine tasir etyar.
Bolmanam gijan yary akyllysyrajak bolmazlar 😎
Mena cynym bilen ylalashammok sholar bilen. Bolya diyeli, haysy birini yzarlajak? Yone hakykatdanam howp abanyan adam name etmeli? Olup gidibermelimi? Bulama birhili
Oñ cözgudi Turkmenlerde BOLJAK ISHE CHÄRE YOK
sud nama geregay barde, adam olenson? Sud dine antoshkan yazanyndaky yaly jenayat ishine bash goshan adam uchin etmeli. Beyleki yagdayda herkimi aydyp bilyan bu meni oldurjek diya diyip.
sudya manyak bolaymasablum
Mana pls 🙂
email'mi bilyan, gayrat kyl Bibish
teman adyny okap tas yuregim yarylyady:-)
gynansamam tema hakda kan zat bilemok:-(
Hudaý saklawersin.
Men temaň adyny okap, goşlarymy ýygnap, sagbollaşjak bolup otyrdym 😆
Bir adamy jenayat usdunde tutmasan towerekden gelyan gep-gurrunler bilen tussag etdirip bolmaya, kanunlara gora. Yone gynansakda gunumizde bu kanunymyz oz guyjini yitiren yaly. Yagny ''Gun guychlininki, gowurga dishlininki'' boldy. Bu sebapli nache biguna adamlar azatlykdan mahrum bolyandyr.
Tema gelsek beyle wakalaryn onune gechmek uchin her bir yashalyan punkytlara polisiya (grazhdan eshikli yone) ishgari goyulyp biliner. Yone beyle wakalaryn onune hachan-da bellenen polisiya ishgari oz ishini doly we dogry yerine yetirende gechiler(mika diyyan).