Hadyslar

Ahyrzaman pygamberi a.s. aydan ekenler:
 
Bir kişi iki gyzy kemala gelýänçä terbiýelese, şol kişi kyýamat gününde meniň bilen şu halda bolar (diýip barmaklaryny goşa tutup görkezdi).
(Sahyh Muslim, 2j. 294 sah.)
 
Ýetim gyzlary terbiýeläp gözli-başly edip durmuşa çykaryjylar şu hadysyň hökmüne ilki girjeklerdir. Öz gyzlaryna-da yslam terbiyesini berip çykarýanlara şu söýünç bolsa gerek. Bu hususda başga hadyslar bar. Zaman özgermegi bilen güzeran ýollaryny hem özgerýänligi mälim. Ýaşlary, hususan gyzlary, her wagt öz başyny çarar ýaly terbiýelemek we hünär öwretmek lazym. Durmuşa çykandan soň ýanýoldaşlarynyň kesp we baýlyklary ýeterlik bolsa ne ýagşy, bu hünäriň agramy bolmaz. Eger ýeterlik bolmasa bu hünär iş ýarar. Biz musulmanlar tawus guşy ýaly al-elwana oralyp, modadan başga gaýgysy ýok aýallaryň ýörelgesi lazym däl. Biz öz ryzkymyzy özümiz gazanmaga mejbur. Şonuň üçin biziň gyzlarymyz durmuşa çykansoň näsaglan adamsy bilen öndüren perzentleriň güzeranyny aýlap bilerlik ukyp we hünärli bolmaklary hökmandyr. Bu biziň golumyzdan geljek işdir. Aýal-gyzlary ynsanperwer, päkize terbiýelemek hakynda Yslam dininiň nä derejede ähmiýet berýänligi şu hadys şerifden mälimdir. Aýallary halyny düzetmek we olary ynsan hatarynda görmekligiň taryhy yslam dini gelen günden başlandy. Bu işi iň ilki esasa goýan pygamberimiz aleýhissalamdyr. Muny başgalara nisbat bermek (ýöňkemek) Yslam dinine hyýanatdyr we hatalykdyr.

Bashga bir hadysda pygamber Muhammed aleyhissalatu wessalam sheyle diyen:
 
Dul hem-de ejiz aýallar we misgin biçärelere ýardam bermek ýolunda bolujylar, Allah ýolunda jihät edijiler ýa gijeler namaz okap, gündiz roza tutujylar hökmündedirler.
(Sahyh Buhari, 6j. 189 sah.)
Ýetim çaga, dul hatynlara ýardam etmekde näderejede belent mertebe barlygyny şu hadysdan aňlan kişi olaryňmiras malyny talamagyň ýaman işdigini hem unutmazlygy lazym. Pygamber taglymatynyň tersine ýöräp musulman bolmak mümkin zat däldir.

 

Sag bol turkmentalyp,din ahlagy,nache ichsengem,doyangok!

barekellohu fiykum jemian

turkmentalyp berekellah. Allah sizden razy bolsun. Mashallah.Indiki hadyslarynyzada sabyrsyzlyk bilen garashyarys.

Kop sag bol. Elleringe saglyk. +3.

Thanks. Hadyslary gow goryan!

dowamy yokmy türkmentalyp dost👏

Dowamy bar:
 
Pygamberimiz sallallahu aleyhi we sallam aydypdyrlar:
 
Allah tagalaga yhlas bilen ybadat et. Zatynda we sypatynda şirk gatyşdyrma, parz namazlary wagtynda oka, parz sadakany, zekady düşýän ýerine tabşyr, güýjüň ýetse parz we nepil hajlary et, remezan rozasyny tut, özüňe halk tarapyndan edilýän zatlaryň, haýsyny halamaýan bolsaň, şol zady öz tarapyňdan halka etmekden saklan!
 
Ybadat diýilýän: Allah tagalaga ýalynmak we göwnüňi şikeste tutmakdan, şirk diýilýän hem: Allahyň zatynda, sypatynda, mülkünde, gudratynda şärigi we deňdeşi bar diýip ynanmakdan ybaratdyr. Bu hadysda: iman, namaz, zekat, haç, remezan rozasy ýaly din erkanlary, nepil haç hem-de musulmanlaryň arasynda dessur bolup, ýöredilip gelýän ahlak hukulardan birnäçesi ýatlanypdyr. Mumin bolmak we Muhammed aleýhisalama ummat bolmak, şol ybadatlary öz borjy hasap edip göýä: “Men şolary ýerine ýetirmähe ähdi-peýman etdim indi şol ähdime wepa ederin” diýip söz bermekden ybaratdyr. Şeýle bolansoň, eden ähdiňe wepa etjek bolmalydyr. Bu ybadatlaryňarasynda namaz ýeňil bir amal bolup, muny wagytnda eda etmezlik diňe ýaltalykdan we äsgermezlikden gelip çykýar. Dogry, inkär etmedikler şol ybadatlary adat etmänligi üçin yslam dininden çykyp gitmez diýen ulamalar bar. Emma onuň uly günäkärçilikdiginde şübhe yokdur. Meselem: “pylan jaýda gorkunçly ýylan bar” diýip habar berlen ýere barmak şol sözi ynanmazlykdan bolýan bolsa, şu ybadatlar hakynda hem ýaltalyk etmek we sebäpsiz taşlamak şulary Allah tagala tarapyndan buýrulandygyna ynanmazlykdan ýada ynansa-da şol buýruga garşy bolýanlygyndandyr. Şu sebäpler ikisi hem öwerlikli häsiýet däldir. Namazyň zaýa yslam dininiň gadyr-gymmatynyň hormatynyň gaçmagyna iň birinji sebäpdir. Dünýä ömri näçe uzun bolsa-da, ahyry ölüm bar. Ölümden soň haýhatly günlerde hasap soraljak. Şol günde kimleriň ýüzleri ak bolsa, kimleriň ýüzi gara, şermende boljak dirilik elden gidip, dem hasaby tükenmezden burun, şol günler üçin häzirlenmek, ýol esbabyňy taýýarlamak derkar. Allah tagala hemmämize ynsap bersin, göwün gözümizi açsyn.

 

Bashga bir hadys sherifde Rasulullah aleyhissalatu wessalam aytdy:
 
Iman bilen amal biri-birinden aýrylyşmaýan ýoldaşdyr. Olar biri-birinden aýrylsa zada ýaramaz.
Şeýle bolansoň musulman adam oňardygyndan amal etmek bilen bolup, borjuny berjaý etmelidir. Amaldan maksat gije-gündiz namazlykdan düşmän oturmak diýen söz däl, belki parz we wäjipleri eda etmekden ybaratdyr. Sünnet, mustahablar hem şonuň bilen biter. Bular takat (güýç) ýetmejek derejede müşgil (kyn) iş däl. Muňa diňe adat etmek ýeterlikdir. Şonuň ýaly ahlak düzetmek barasynda-da ygtybarly bolmak gerek. Her bir amal öz wagtynda edilmese, ahlak hem bozuk bolsa, „men musulman“ diýmekde ullakan bir many ýokdur. Dili bilen ykrar kylyp duran adama „sen mumin däl“ diýmäge hiç kimiň haky ýok. Şeýle-de bolsa her kim özi bilen Allahyň arasyny düzetmäge urunmak gerek. „Ýa resulullah! Maňa bir amal öwret, şol amal meniň jennete girmegime sebäp bolsun“ diýen bir sahaba resulullah hazratlary: „Şirk gatyşdyrmaýan halyňda Allah tagalaga ybadat kyl. Namazyň oka, rozaňy tut, zekadyňy ber“ diýdi we „jennet ählini göresi gelýän şol adama garasyn“ diýip galdy. Allah tagala ýardam edende bu işleri hiç kim üçin hem takatdan daşary bolmasa gerek.

 

Adamyn gorkak sypaty barada pygamber s.a.w. sheyle hadys aydan:
 
Adam oglunda bolan ýaman sypat: maly tükenmeginden gorkup bahyl bolmak we adatdan daşary gorkaklyk.
(Ahmad ibni Hanbal Musnedi, 2j. 320 sah.)
 
Bahyllygyň bir hili, umumy hajatlar, haýr-yhsan we sadaka dogrusynda bolup, özleri üçin hem gysganyp pul sarp etmäge ryza bolmazlar. Bularyň bütin rahatlary we dünýädäki lezzetleri pul sanap oturmak we her edip hesip edip bir manady iki manat etmekden ybaratdyr. Bahyllygynyň ýamany şu soňky hilidir. Birinji hili öz gerek zatlaryny almak üçin pul sowsalar, azda-kände il (satyjylar) peýdalanýar. Emma soňky hili bedäň üstünde ýatan it ýaly bir sakjydyr.
Akyl we şerigat gaşynda sözlemek ýada bir dürli hereket edip närazylygyňy bildirmek lazym bolan ýerde jim oturmak, gorkaklykdyr. Biziň gorkaklygymyzyň sebäbi bize ýagşylygymyzdan edep diýip gorkaklyk öwredilen, ýaşlary uly we hormatly adamlaryň söhbetlerini görkezmän sowallaryna ýeterlik jogap barman, has beteri pylany eýe görüpdir, pylanyny jyn kakypdyr we şular ýaly asly-pasly ýok wehimeleri ýaşlygyndan aňyna siňdirmek, ömürboýy zagzyldap gezer ýaly edilen. Halypa hazraty Umar gelýänini görüp köçede oýnap ýören çagalar dyr-pytrak bolup gaçanlara, Abdullah ibni Zubeýr ýeke özi gaçman duruberen. Hazraty Umar gelip: “başgalary gaçdy, sen name gaçman durduň?” diýdi. Abdullah: “name aýbyň bardygyny bilmänim üçin gaçmany mynasyp görmedim, ýol giň bolansoň meniň şu ýerde durmagym siziň geçmegiňize päsgel bermez diýip güman etdim, we şu gaçman durmagym sebäbine siziň nazaryňyza ýolukdym” diýip jogap beren. Iş görkezmek, özüne hem başgalara hem peýda ýetirmek, umumy halk hyzmatyny etmek üçin iň uly päsgel gorkaklykdyr. Dünýäde akylly, ylymly adamlar örän köpdür. Emma olaryň köpüsinden özlerini-de, halka-da peýda ýetmeýär. Munuň sebäbini derňelende olaryň gaýraty kemligi ýüze çykýar. Dünýäde uly işleri etmek üçin diňe batyrlyk ýeterlik däldir, belki oňa ukyp hem gerekdir. Uly açyşlar eden, edebi ynkylaplar (özgerişikler) döreden adamlaryň her biri gaýrat bilen ukyby özünde jemlän kişilerdir. Aýallar üçin mylaýym bolmak, öý işlerini edara etmek gymmatly kemalat bolsa, erkekler üçin kemalat gaýratdyr. Batyrlyk, tarsa turup gylyjyňa ýapyşmak däldir, belki işiň öňünde soňuny pikirlenip inini-boýuny ölçäp amal etmeklikdir we pursaty goldan bermän, her hili hyýallara gidip gorkup zagzyldap durman haýyr işe girişmekdir.