Bilim ulgamymyz okuwçylary hakyky durmusha taýynlanok.
Salam hormatly teswirçiler we myhmanlar!
Biziñ SSSR döwründen galan bilim ulgamymyz meni kanagatlandyranok. Häzirki bilim ulagmy, adamlary samsyk edip, durmush ýoluna göýberýär.
Indi bashardygymça düshündirjek bolaýyn.
Adam ýalñyshlyklar esasynda taplanýandyr. Siz razy gerek? Häzirki bilim sistemada okuwçylar ýalñyshlyk göýbermäne gorkýar. Sebäbi ikilik (2) alarlar.
Meselem, mugallym okuwçylardan " Kristafor Kalumb näçenji ýylda Amerikany açdy?" diýse, okuwçylaram "1479"-nji ýylda diýerler. Ol hakykatdanam sheýle, kitabyñ arkasyndaky ýazylan dogry jogap. Mugallym okuwçylaryna buýsanýar, okuwçylaram dogry jogaba buýsanýar. Indi üns beriñ, okuwçylar shu taýda kellesinde pikir (myshleniýa) ýöretdilermi? Elbetde ýok. Olar öwredilen dogry jogap aýtdylar. Kelle hijem ishlemedi. Diñe ýat ishledi.
Eger biz okuwçylara sheýle sorag bersek, "1479-njy ýyllar, adamlar ýer sharynyñ gazan shekilinde, ummandan añyrda ýoklygyñ bardygyna ynanýan wagtlary, Kalumb öz adamlaryny nädip syýahat etmäme äkidip bilipdir?".
Ýokardaky soragy özüm düzdüm, mekdep programmasynda ýok, ýöne shol soragda, çagalar hakykatdanam pikir edip bashlarlar gerek? Kelle aktiwlenýär.
Ýene-de bir mysal, hakyky durmushdan alynan. Mugallym okuwça sorag berýär, "Ejeñ seni un almana dükana iberýär. Dükanda-da 35$-a 1kg un, 150$-a 5 kg un. Ekanom etmek üçin haýsyny almaly?". Elbetde dogry jogap 150$ bolup durýar. Okuwçy sheýle diýipdir, "ol mashgalama bagly, uny ulanymyshyza bagly. Käwägt ejem, içi mör-möjekden dolan uny dökýär, shol sebäpli 35$ alardym" diýipdir. Okuwçy hakykatdanam pikirlenip, kellesini ishledip jogap bersede, mugallym ikilik goýdy. Sebäbi okuwçynyñ beren jogaby, matematika kitabyñ arkasyndaky jogaba deñ gelmedi. Okuwçy ýalñyshdy, ýalñyshany üçinem 2-lik goýup jeza berdiler. Indi ol okuwçy ýalñyshmana gorkýar. Sebäbi indi ikilik alar, ikilik alsada atasy käýär. Ol okuwçy, indi özbashdak pikirlenmez. Ol jezadan gorkýar. Ýalñyshmakdan gorkýar. Eýsem, ýalñyshlyk adamy taplanokmy?
Ol okuwçy indi näme diýilse, shol zat bilen razy bolar. Ishläninde-de risk etmez. Sebäbi ol ýalñyshar. Ýalñyshlyk uly jeza bolýar. Okuwçyda indi ösüsh ýok. Ol aýlykdan bu aýlyga çenli gün sanap geçirer.
Indi pikir edip görüñ, mekdep shular ýaly okuwçylaryñ müñlerçesini durmush ýoluna göýberýär. Mundan soñ döwlet, halk we jemgiýet ösüshde bolarmy? Halk ishsizlikden, pulsuzlykdan kösener. Durmushda mashgalany eklemek üçin, mekdepde öwrenen kosinus, sinus, integral kömek etmez. Ol pul tapmak, täze açyshlar etmäne pikirem etmezler. Sebäbi ýalñysharyn diýip gorkarlar. Ýalñyshsada jeza, erbet baha alarlar.
Siz aýtmagyñyz mümkin, "ýalñyshlyk erbet ýitgilere alyp barar" diýip. Eýsem shol gowy dälmi? Ýalñyshlygyñ üsti bilen, mekdepde berilmeýän tejribäni gazanarys. Süýde agzyny bishiren çagada, indikide süýdi üfläp içer. Durmush adam üçin iñ gowy mekdepdir.
Meniñ klasdashlarym bar, mekdep döwri mugallymlaryñ söýgüli okuwçylarydy. Diñe 5-lige okadylar. Ýat tutan zatlaryny aýdyp berdiler. Indi shu wagtlar olar döwlet sistemamyza igenip oturlar. Ýokary okuwa girip bilenoklar. Edaralarda ishläp ýörler.
Sapagyna ýetishmeýän, klasdashlarymyñ köpisi shu wagt biznes, alyp-satmak ýa-da dashary ýurtlarda okap ýörler. Olar pikirlenip, her hili ýagdaýda öziñi alyp çykmagyñ ýollaryny bilýärler. Olar mekdepde öwrenen zatlaryny ulananoklar. Sebäbi häzirki döwürde ol zatlar gerek däl.
Sözümiñ soñunda, okaýan inistitutym hakda aýdaýyn:
Günde barýanda uklap gaýtýan.🙂. Sebäbi hiç hili kellämi ishletmeýän, pikir ýöretmeýän. Diñe mugallym leksiýa diktowat etýär, talyplaram göçürmeli. Leksiýany okap diktowat etseler, hüwdüleýän ýaly bolýar. Mugallym bize sapagy düshündirip, arasynda biziñ beýnimizi oýandyrar ýaly soraglar berse, onda hakykatdanam bir zatlar öwrenerdim. Pikirlenerdim, sapaklaram gyzykly geçerdi.
Meniñ pikirimçe, bilim ulgamyndaky okuwçylary ösüshden saklaýan 2-lik we 5-lik sistemasyny aýyrmaly. Olar pikirini aýdany üçin, ikilik alaryn diýip gorkmaly däl. Mekdepler okuwçylary hakykatdanam durmusha taýynlamaly. Sssr döwrüniñ bilim ulagamyny zibile zyñmaly. Häzirki döwüre gabat gelýän bilim ulagamyny döretmeli.
Okanyñyz üçin sag boluñ.
Состояние архива
● Полный текст
● Сохранено комментариев: 12/12
Опубликовано на сайте: teswirler.com · Источник: копия Web Archive — ertir.com, 28 мая 2012 · Открыть оригинал ↗
Комментарии 12
Bayram dost,
Hemme ylymy dine yat tutmak ya dine kelle ishledip owrenip bolanok. Her ylymda-da berk kanun astynda goylan yat tutmaly zatlary yagny yatdan bilmeli zatlary bar. Meselem: geometriyada uchburchlugyn ichki burchlarynyn jemi 180 gradusa den. Muny her kimem in azyndan yatdan bilmeli. Yone onun subudam bar. Name uchin 180 gradus bolyar. Bu eyyam teoriya giryar. Ony yatdan bilip ishinde ulanyan adam praktiki yagdayda ulanyar. Med uchilishide meselem hunar owredyarler. Her zady chunnur name uchinligi owredilenok. Yagny sheyle kesel yal beyle hassalyk bolsa sheyle prozedura almaly chare gormeli yaly. Med inst-da bolsa ona gora has ichkin we chunnur owredilyar. Adamyn aklam goni hemme zady chunnur alyp bilenok. Wagt gechdigiche akyl bishyar, goyalyar. Birinji klasda shol sebapden yeniljek zatdan bashlanyar. Meselm adamyn gozi gara bolyar. Yone name uchin gara bolyar diyip sorag bersen olar bilmez, bir geniy chykaymasa.
Gumanitar ylymlary koplench yat tutmaly zatlar kop.
Takyk ylymlarda-da yat tutmala gora kelle bilen dushunmeli mukdar kop.
Matematikany yat tutup bolanok. Yat tutsanam 1-2 gunluk yatda durar son yatdan chykar. Akyl bilen dushunilen matematiki formula hich hem yatdan chykanok. 20 yyldan son yatdan chykmagy mumkin. Yone yene formula seretse goni yadyna dushyar. Essasy koki bilen dushse boldugy.
Her zadyn oz yeri bar.
howwa,BayramJM gynansakda sheylerak,hazirki wagytda ylym-bilim kop okuwcha elyetmez boldymykan oytyan,ay indi sebabini aytmangda-da dushnikli,yone gadym dowurde Tadris diyilyan sistema bolupdyr,ana shonda sorag orta atylanda her okuwch turup oz pikirini we chekishmesini aydypdyr,hemmesi aydyp bolansong mugallym jogaby aydyp yene-de chekishmeler bilen dowam edilipdir,shu sistemada Omar Hayam,Al-Biruni,Al-Horezmi,Al-Farabi,Magtumguly terbiyelenendigini aydasym gelyar.!
Mekdepde mugallymmy? Geografiya sapagyna duzen soragyng gynansagam yalngysh hemem dushnuksiz. Yer geoid, 2 yer gazan yaly diyip owretmegem yalngysh. Gradus tor. Kartadaky yoyulmalar. Gowusy ugrungdan bashgasyna goshulmazlyk. Sapaklaryng durli formasy gechilyar. Sen nirede okadyng. Turkmenistanda bilim alanlar durmusha tayyar dalmi? Olaryng pikirlenishi, bilimi 0-my? Mugallym soragy durli formada berip biler.
Bayram,diyyanlerin dogry,yone bu yazanlaryn kopusi post-sovetlar dowletlerinin bilim ulgamyna dalde,hasam amerika we yewropa yurtlarynyn test ulgamlaryna degishli bolup duryar.SSSR bilim ulgamy,yagny bizde orsun bilimi diyilyan ulgam,elbetde gaty guychli bir sistemadyr.Ony yitirmeli dalde,gaytam osdurmeli.SSSR mekdeplerinde berilen bilim we (turkmenca terjime edip bilemok,egitim-ogretim,bileniniz terjime edayin),shuvagtky lyuboy turkmen-turk,interenational,rus,nemes we sh.m. hemmesinden ondedir,bilim tarapyndandan,sport tarapyndan,garaz hemme taraplayyn.Muna subutnama sovet-okuwchylaryny ustunlikleri,sovet-alymlarynyn dunyadaki orny!
Birem yokarda disinheritedyn aydyshy yaly,shol yanky yewropa-amerika sistemasynda okadylyan,dashary yurtly okuwchylaryn kopusi belli bir mowzukda guychlidiler,onun dashynda bolsa 0!post-sssr dowletlerinin okuwchylary,rayatlary,umumy bilim we muna menzesh zatlardan gaty onde,sebabi okuwyn chagi ginishdi,yone bu zatlar sonky dowurde yatyp bashlady gynansakda,shony yatyrmaly dalde-dowam etdirip osdurmeli.
SSSRin sistemasy guycli.yone şuwagt tmda ol sistemadan nam-nyşan galmady.Tmdaky sistemany onarmajak bolsalar başga sistema getirmeli.sebabi taryh sapaklary bolanda sapak aytmaly bolsa gyzlar gurrun berya bir mowszugy menem unslije dinlap son menem yzyndan aydyp beryadim.yagny pikirlenme yok.Bilim ulgamy bir aylaw diyen yaly da.Uniwersitetlerde mollym boljaklar şona gora yetişdirilmeli.Talyplara goldaw bermeli dunya yuzundaki tazeliklerem biler yaly.son mollym bolanda okuwçyny gowy yetişdirer yaly.Mollymdanam talap edip durmaly.olaram okuwcylardan.men mekdepde wagtym bir gezek ekzamen yuzuni gordum.ony hem göçürdim birinden.bey diysem men ikilikçidim diyjek bolamok.okamaga yaltayadm.matematikany menden göçüryadiler.Mollymyn ozi göçürtya
Ay mena kawagt name diyjegimi bilemogay.Okuwyn yanyda terbiye bermelimyka diyyan welin...
Adam maymyndan geldi dyp.Rus dili mollymy islan sapagyny okadyp bilya da onson bilibermeli....
Türkmentalyp dost!
Men ýazanymy düshündirip bilmedim öýtýän.
Men Yasavin-iñ adýdyshy ýaly Tadris bilim ulgamyny döretmeli diýýän. Okuwçylaryñ myshlenýasyny güýçlendirerdi. Seniñ özüñ aýtýañ, matematikany ýat tutup bolanok diýip. Elbetde dogry, ýat tutup bolmaýar, ony tiz unudýañ. Okuwçylara ýat tutdyrtýalar, geljekde hem shony ulanyp bilenoklar. Okuwçylary durmusha taýynlamaly, pul gazanmagy öwretmeli. Bir hünärde spesiolist bolup, aýlyga ishläp ýöremegi gowy däl. Beýle ýagdaýda, adam diñe bu aýlykdan bu aýlyga wagt geçsin diýip, gün, sagat, minut sanap geçirerler.
Her adamyñ pikirlenmek ukyby uly bolsa, mekdep olary bu döwürde ýashamagy öwretse, adamlar aýlyga garashmazlar. Olar biznes eder, puly ulanmaga bashlarlar, risk edip biznes gurarlar. Içerki önümçilik öser. Zawod fabrikler köpeler, ish ýerler dolar. Munuñ üçin adam risk etmeli, risk etmek üçinem, gorkyny aýyrmaly. Gorkyny aýyrmak üçinem, blogda düshündirishim ýaly, sssr-den galan ikilik we bäshlik sistemasy aýyrmaly. Erkim pikirler döretmeli.
Bagyshlañ agzalar, men diýjek zadymy çuññur düshündirip bilmedim. Häzir pikirlerimi ýazyp bashlasam, bir kitap ýaly bolar. Gysgaça düshündirip bilemok. Shu wagt, gysgaça ýazjak bolýan, ýakynda ähli soraglaryñyza jogap bererin.
bayram dost,
senin diyyanin dogry zat. Onun uchin ilki ylym bermek hilini artdyrmaly we erkin ykdysady sistemanyn komegi bilen adamlar onum onduryan karhanalar doretmeli. Senin diyyanin shu! Yone nache ylymlam bolsan erkin ykdysady sistemasy bolmasa adamlar ylymlary esasynda onum onduryan karhana doranok.
Senin ylym bermekdaki mysalyn dunyanin her yerinde-de shol bir jogap. Ony yatdan bilmeli bolyan. Umuman myshleniye etdiryan ylymlar bashga, hunar owredilyan ylymlar bashga. Meselem injeneri alyp gorsen: 1-2 kursda esasy kurs okayar, goryan sapagy fizika, mehanika, matematika w.sh.m. Aslynda okuwchy bu zatlar menin hunarime name dahyly barka diymegem mumkin. Yone ol sapaklaryn agramly maksady injenerin pikirlenmek ukubyny artdyrmak ybarat. Son 3-4 kursda professional sapaklar goryar we sheydip injener bolyar. Taryh ylymyny alsak kop zatlary student yat tutmaly bolyar. Yat tutmaga gora pikir etmeli zatlar az bolyar. Bu taryh ylmynda sheyle bolyar.
SSSR-in bilim sistemasy guychlidi, esasanam takyk ylymlarynda. Yone o sistema yok.
Gepin tummek yeri myshleniye etmeli ylymam bar, yat tutmaly yerlerem bar.
In gowysy bilim beryan kadrlaryn kokli ylymlaryny suw ichen yaly bilmegi. Sheyle bolsa gowy spezler chykar.
Soyuzyn bilim sistemasy erbet dal .Mysal men eje kakam erbet bilim aldylar diip biljek dal.Hazirki bilim ulgamyndaky yalnyshlar bolsa ol yokordaky hakimietlerin goyberen yalnyshyklary.
Ine shu blog 🙂
Dogrudanam fotografiçeski pamyaty bolan klasdaşlarym bardy.Temany yat tutup aydany bilen okap manysyna düşünip aydan den bolmaz.Dogry olara hemişe 5-lik goyyady mugallymlar,hemişe men diyip gygyryadylar.Sessiz oturanlar parta gömülip galyady,sona-baka hiç sesi çykmadyklaram bardy .