AK WELSAPAR KIM?

juwan· 17 марта 2010, 13:43 · 2 831 просмотр· понравилось: 8teswirler.com

Ak Welsapar

1956-nji ýylda Türkmenistanda dogulýar. 1973-nji ýylda
orta mekdebi, 1979 ýylda M.V. Lomonosov adyndaky Moskva Döwlet Universitetiniñ
jurnalistika fakultetini tamamlaýar. Ol 1979-85 ýyllarda Türkmen
televideniýesinde redaktor, soñra ”Magaryf” neşirýatynda uly redaktor
wezipelerinde işleýär. 1986-njy ýylda A.Welsapar Türkmenistan Ýazyjylar
guramasynyñ rus dilindäki ”Aşhabad” jurnalynyñ Proza we Publisistika bölüminiñ
müdiri wezipesine bellenilýär. 1987-89 ýyllarda ol Moskvanyñ M.Gorkiý adyndaky
Edebiýat institutynyñ Ýokary Edebiyat kurslaryny bitirýär.

Türkmen televideniýesinde işlän döwründe
ýazyjy iş sapary bilen Türkmenistanyñ ähli künjeklerinde bolup görýär. Türkmen
topragynda halkyñ ýaşaýyş şertleri, hal-ýagdaýy bilen içgin tanyşýar. Şol
döwürde gören durmuş hakykaty ýazyjynyñ dünýägaraýşynyñ kemala gelmeginde uly
rol oýnaýar. Ol türkmen halkynyñ agyr pagta salgydynyñ astynda ejir
çekýänligini, türkmen çagalarynyñ we eneleriniñ keselçilikden, doýa garna
iýmezlikden, az ganlylykdan köpçülikleýin ejir çekýändiklerini, bäbekleriñ
ölüminiñ ýyl-ýyldan artýanlygyny görýär. Netijede ol şol döwürden başlap Türkmenistanyñ
pagtaçylyk etraplarynda eneleriñ we bäbekleriniñ ölüm-ýitimi hakdaky faktlary
toplamaga girişýär. Emma entek ol wagt dogruçyl faktlary metbugatda çap etmäge
senzura ýol bermeýär. Oña garamazdan, A.Welsapar 1979-njy ýylyñ oktýabrynda
Türkmen televideniýesiniñ öz önümçilik ýygnagynda pagtanyñ hökmürowanlygyna
garşy ilkinji gezek tankydy çykyş edýär.

Jurnalistiñ bu çykyşy Türkmen
televideniýesiniñ we radiosynyñ baştutanlarynda hem-de Türkmenistanyñ ýokary
ýolbaşçylygynda çuññur birahatlyk döredýär. Netijede pagtanyñ monokulturasy we
onuñ türkmeniñ başyna salan hasraty dogrudaky hakykaty açmaga synanyşan ýazyjy
ýaş başyndan kommunistik häkimiýetleriñ we olaryñ gizlin gulluklarynyñ gara
belligine düşýär we dowamly yzarlanmalara uçraýar. Onuñ taýynlaýan televizion
gepleşiklerine, ýazýan çeper eserlerine sovet senzurasy aýratyn berk
gözegçiligi ýola goýýar. Ony dürli bahanalar bilen onlarça gezek efirden
çetleşdirýärler.

Agyr pagta salgydynyñ türkmeniñ başyndan
inderen aýylganç problemalary dogruda diñe SSSR-de Üýtgedip gurmak syýasaty
başlanansoñ, metbugatda çykyş etmek mümkin bolýar. A.Welsapar bu mümkinçilikden
peýdalanyp, türkmen çagalarynyñ tragediýasy hakdaky anyk faktlara esaslanýan
tankydy çykyşlaryna başlaýar. Oña bu problemany ilkinji gezek 1987-nji ýylda
Moskvanyñ ”Literaturnaýa gazeta” neşirinde gozgamak başardýar. Şondan soñky çap
edilen göwrümli analitik makalalarynda ýazyjy çaga ölüminiñ artmagy bilen
gowaçanyñ monokulturasynyñ, ýeriñ, suwuñ himikatlar, pestisidler bilen
zäherlenmeginiñ arasynda gös-göni baglanyşygyñ bardygyny subut edýär. Asly käri
jurnalist ýazyjynyñ bu problema degişli düýpli analitik makalalary
Türkmenistanyñ we Moskvanyñ iñ belli gazet-jurnallarynda çap edilýär. Netijede
onlarça ýyl ýaşyrylyp gelnen aýylganç problemanyñ üsti açylyp, bu hakdaky
faktlar bütin sovet jemgyýetçiliginiñ ünsüni özüne çekýär.

Ýazyjynyñ ”Onuñ alyhezretleri gowaça we
respublikamyzda çaga ölümi” diýen makalasy 1989 ýylyñ 10-njy martynda çap
edilensoñ, türkmen gazetleriniñ redaksiýalaryna okyjylardan müñlerçe
seslenmeler gelýär. 1990 ýylyñ 5-nji aprelinde şol döwürde SSSR-de iñ abraýly
gazetleriñ biri ”Moskovskie novosti” hepdeliginde bu tema bagyşlanan makalanyñ
ýany bilen parahat döwürde açlygyndan ölen türkmen çagasynyñ suratynyñ
ýerleşdirilmegi informasion giñişlikde edil bomba ýarylan ýaly netijäni berýär.
Bu makala we ondaky getirilýän faktlar SSSR Ýokary sovetiniñ ilkinji
gurultaýynyñ sessiýasynda tribunadan okalýar we ýiti çekişmä sebäp bolýar.

Şondan soñ ýazyjynyñ Türkmenistanda we
bütin Merkezi Azyýada çagalaryñ we eneleriñ ölüminiñ ylalaşyp bolmajak ýokary
derejesi, ýeriñ, suwuñ zäherlenmegi, ekin ýerleriniñ ýüzlerçe müñ gektarynyñ
sandan çykarylmagy, infeksion keselleriñ köpçülikleýin ýaýramagy hakyndaky ýiti
tankydy makalary, ýazyjy bilen gurnalýan intervýular SSSR-iñ çäklerinden çykyp,
dünýä ýaýraýar. Şol döwürde onuñ çykyşlary ”Edebiýat we sungat” (Türkmenistan),
”Moskovskie novosti”, ”Sovetskaýa kultura” (Russia), ”Hürriýet” (Türkiýe),
”Asahi” (Ýaponiýa), ”Washington Post”, ”International Herald Tribune” (ABŞ),
”The Independent” (Beýik Britaniýa), ”Dagens nyheter”, ”Svenska dagbladet”
(Shwesiýa) we şeýle-de Daniýanyñ, Gresiýanyñ, Kanadanyñ gazet-jurnallarynda çap
edilýär. Amerikan televideniýesi bu döwürde ýazyjy bilen söz azatlygy hem demokratiýa
meselesinden intervýu gurnaýar.

A.Welsaparyñ Türkmenistanda, ozalky
SSSR-de we dünýä jemgyýetçiliginde uly goldaw tapan çykyşlary kommunistik
häkimýetleriñ gonjuna gor guýýar. Olar her edip-hesip edip, gaýtadan hakykatyñ
üstüni basyrmak üçin jan edýärler. A.Welsaparyñ garşysyna 1979-njy ýylda, entek
ol ýaş jurnalist döwründe başlanan yzarlanmalar, ýanamalar gaýtadan tutaşýar.
1993 ýylyñ 25-nji awgustynda ol Ýazyjylar
we Jurnalistler guramalaryndan çykarylýar. Onuñ kitaplary gadagan edilýär we
kitaphanalardan, kitap magazinlerinden yzyna alnyp, ýakylyp ýok edilýär. 1994-nji ýyldan bäri ol Europada ýaşaýar.



ÝAZYJYNYÑ GYSGAÇA
DÖREDIJILIK TERJIMEHALY

A.Welsapar 1982 ýyldan SSSR Jurnalistler
guramasynyñ, 1987 ýyldan beýäk hem SSSR Ýazyjylar guramasynyñ agzasydyr.
Türkmenistanda Ýazyjylar guramasyndan çykarylandan kän wagt geçmänkä ol
Ýazyjylaryñ Halkara Pen-klubynyñ hormatly agzalygyna kabul edilýär. A.Welsapar
1996-njy ýyldan bäri Şwesiýanyñ Ýazyjylar guramasynyñ agzasydyr.

Ýazyjynyñ ”GAWUNKELLE” eseri 1984 ýylda
Türkmenistan döwletiniñ döredilmeginiñ 60 ýyllygy bilen baglanyşykly geçirilen
Respublikan Edebi Konkursda 3-nji baýragy alýar. Şeýle-de ýazyjy 1994-nji ýylda
Erkin döredijiligi üçin Halkara Amerikan baýragyna we soñra-da birnäçe gezek
Şwed Ýazyjylar guramasynyñ Edebiýat Fondunyñ stipendýia-baýraklaryna mynasyp
bolýar.



ÝAZYJYNYÑ BELLI
ESERLERI.

Romanlar: ”Gawunkelle”, ”Ahal aýak ýeterde”, ”Tilkiler
tiresiniñ ary”, ”Egri gylyç”, ”Mülli Tahyryñ hudaýlygy”, ”Böwsülen tümlük”,
”Kepjebaş”.

Hekaýalar ýygyndylary: ”Halkyñ haky”, ”Gün söhlesine intizar”

Goşgular kitaplary: ”Ak öý”, ”Watanym galdy”

Çagalar we
ýetginjekler üçin kitap: ”Ak guş bolup uçsamdym!”

Terjimeler:Omar
Haýýam, “Nowruznama”

Publisistika: “Türkmennama”

Состояние архива

● Полный текст

● Сохранено комментариев: 38/38

Опубликовано на сайте: teswirler.com · Источник: копия Web Archive — ertir.com, 30 июля 2012 · Открыть оригинал ↗

Комментарии 38

juwan 17 марта 2010, 13:44 +1

Öz ilime düşsemdim,

Öz ilimiñ suwundan

Gana-gana içsemdim!



Howasyndan alsam dem,

Ýüregime bolar em,

Ýatdan çykar aýralyk,

Başym sypasa enem.



Örtensem, oda ýansam,

Öz topragma daýansam,

Jar çekende dañ horaz,

Öz ilimde oýansam...



Geçip depe-düzleri,

Görsem mährem ýüzleri,

Diñlesem men her günde

Doga dilde sözleri.



Geçmişiñde öwüt kän,

Eziz mekan, höwürtgäm,

Unutmaz señ görküñi

Suwuñdan bir owurtlan.



Ak dañlar – şirin sazdyr,

Agşam şapagy közdür,

Her pasyl öz ýerinde:

Gyşy – gyş, ýazy – ýazdyr!



Adyn her dem tutanym,

Yhlasymdan gatanym,

Meniñ dogduk topragym –

Türkmenistan Watanym.



Türkana gözel görküñ,

Agrasdyr asyl durkuñ,

Köküñ gara ýerdedir,

Gökdedir seniñ örküñ!

sawyer 17 марта 2010, 14:10 +1

Beýik adam ekeni. Iññän dogruçyl we batyrgaý, gaýduwsyz adam ekeni.

Sagja bol, Abdylkadyr! Tema menden 1 plyus (+).

Helalay 17 марта 2010, 14:48

Siz Akmuhammet Welsaparyň özi dälmi? BU ýerde gizlenpeçek oýnamak gerek däl. Terjimahala gaty belet adam ýazypdyr. Diýmek siz şol ýazyjynyň özi. Hoş geldiňiz eger şeýle bolsa!

Ya Swami 17 марта 2010, 15:02 +2

dogrymy aytsam shol adamy men pete-pet dushdym,gaty ongat tanayan diysengem boljak,aslynda mende payotiki duygulary doreden adam,ol yeke bir pagta we cagalaryng olimi barada alada etman,eysem turkmen dili dowlet dili yglan edilmegi we yokary okuw jaylarda turkmen dilinde alyp barylmagy we saylawlar erkin we achachan bolmagy,kop partiyalyk bolmagam kop alada eden adam.Onyng chagasynam okuwdan cykaryalar,ay garaz sowet kommunistik rejimden gaty kan ezyet alan adam.shonga watana bolan soygisi diyen orden bersenga kem bolmazdy!

Derya 17 марта 2010, 15:20

Bular yaly adamlaryn gadyry gich bilinyar.

Ya Swami 17 марта 2010, 15:38 +1

Jeyhun:
Bular yaly adamlaryn gadyry gich bilinyar.

shonyng ucinde,teswirler.coma oran minettdar!

oglan 17 марта 2010, 16:19

Shol adam shu wagt nirde ýashaýa?

oglan 17 марта 2010, 16:21

Shol adam shu wagt nirde ýashaýa?

turan 17 марта 2010, 16:56

ewropada yaşayamyş

Terrorzini 17 марта 2010, 17:04

Akmuhammet Welsapar kim? Ol hiç kim!!!
Kynçylyk döwri başlanda ýurdy zyňyp gidip, indem Şwesiýada gygyran bolup ýör! Baýram Jütdi, Sapar Öre-de bir, Ak Welsaparam.

Terrorzini 17 марта 2010, 17:08 -2

Sapar Öre ýaly bolgusyz ýazyjylar-a ýalan zada dogry diýip halkyna kast etdiler Ak Welsapar dagy hem halky kyn gününde zyňyp gidip, onuň jebrini deň çekişmän, öz keýplerini görüp, Şwesiýada ýaşamaga gitdiler. Ak Welsapar halkyň ýazyjysy däldir. Ol öz-özüne ýazyjydyr.

Arlaneo 17 марта 2010, 17:10

onda bizde halk yazyjysy yok-da?

Alma 17 марта 2010, 17:27 +3

Jenap Eros:
onda bizde halk yazyjysy yok-da?

Bizde halk ýazyjysy däl-de halkyň ýazyjysy bar. Halk ýazyjysy ol döwlet tarapyndan berilýän bolgusyz at. Magtymguly, Gurbannazar Ezizow, Ata Gowşudow, Kerim Gurbannepesow—ine, şular halkyň ýazyjylary.

kab 17 марта 2010, 17:37 +2

Aý, ýok, Terrorzini, Welsaparowyň gaty gowy prozasy bar, sen ony ilki okap gör, Baýram Jütdi, Sapar Öre dagy bilen deňeşdirmek bilen onuň edebi hyzmatlaryny kemsitmek bolar.
Welsaparowyň syýasy hereketleri - bu eýýäm başga zat.

Ya Swami 17 марта 2010, 18:12

mening pikrimche,yzarlanyan shahyrdyr, yazyjylar,aydymcylar watanyny terk edip gideni ucin yazgarmaly dalmikan oytyarin,seabi orsyeting kop yazyjylary del yurtlara gitsede,olar hormatlanyarlar,shol galan bolsa ony konkretno tohymy bilen gapjardylar,halk bolsa ne syyasy nede hukuk taydan tayynam daldi,yagny entegem soyuzyng elinde bolmagyny kuysemanem duranokdy,hudaysaklasyn yatanyng ustine turan barmasyn.

Dildar 17 марта 2010, 18:14

Abdylkadyr senden birje sorag bar! Söz başyňda Ak Welsapar diýip ýazypsyň welin näme üçin Akmuhammet Welsapar öz adynyň yzyndaky Muhammet adyny aýyrdyka? Ol indi mydama Ak ady bilenç çykyş edýär.Ýa-da ol Muhammet(adyna salawat aýdýan)pygamberiň adyny öz Ak adynyň yzyndan aýryp näme utuş gazandyka? Bu musulman bolan her kişä uly bagt dälmikä?

Terrorzini 17 марта 2010, 18:41 +1

Ak guş bolup uçsamdym,

Öz ilime düşsemdim,

Öz ilimiñ suwundan

Gana-gana içsemdim!
Ak Welsapar! Kim saňa öz iliňe gelme diýýär! Ynha, biziň hormatly Prezidentimiz indi syýasy meselelerde adamlara azar berenok. Sen arkaýyn geliber Watanyňa. Saňa hiç kim hiç zat diýmez! Ýöne men pikir edýän, sen gelmersiň! Sebäbi Türkmenistanda ýaşaýyş aňsat däl. Ol ýerde bolsa, hezillik.

Dildar 17 марта 2010, 18:47

Yasavi:
dogrymy aytsam shol adamy men pete-pet dushdym,gaty ongat tanayan diysengem boljak,aslynda mende payotiki duygulary doreden adam,ol yeke bir pagta we cagalaryng olimi barada alada etman,eysem turkmen dili dowlet dili yglan edilmegi we yokary okuw jaylarda turkmen dilinde alyp barylmagy we saylawlar erkin we achachan bolmagy,kop partiyalyk bolmagam kop alada eden adam.Onyng chagasynam okuwdan cykaryalar,ay garaz sowet kommunistik rejimden gaty kan ezyet alan adam.shonga watana bolan soygisi diyen orden bersenga kem bolmazdy!

Sowet kommunistik rejim dowrunde chagasy okuwdan çykarylypdyr diýip ýazypsyň welin Ak Welsapar näme Nyýazowyň döwründen öň ýagny Gapurowyň döwründe hem gyrakladylypdymy? terjimehalynda -ha SSSR döwründe wezipeli we baýrak baryny alypdyr diýip ýazykly.

Master 17 марта 2010, 19:14

Didar gelneje, Sowet kommunistik dowur diyilyan 1 yada 2 yyl dal. Hemme zady biri biri bilen baglanyshdyrjak bolsan, sonuna cykyp bilmeyan,

Yazyja hormatym uly.

Galam.. 17 марта 2010, 19:43

Didar:
Yasavi:
dogrymy aytsam shol adamy men pete-pet dushdym,gaty ongat tanayan diysengem boljak,aslynda mende payotiki duygulary doreden adam,ol yeke bir pagta we cagalaryng olimi barada alada etman,eysem turkmen dili dowlet dili yglan edilmegi we yokary okuw jaylarda turkmen dilinde alyp barylmagy we saylawlar erkin we achachan bolmagy,kop partiyalyk bolmagam kop alada eden adam.Onyng chagasynam okuwdan cykaryalar,ay garaz sowet kommunistik rejimden gaty kan ezyet alan adam.shonga watana bolan soygisi diyen orden bersenga kem bolmazdy!

Sowet kommunistik rejim dowrunde chagasy okuwdan çykarylypdyr diýip ýazypsyň welin Ak Welsapar näme Nyýazowyň döwründen öň ýagny Gapurowyň döwründe hem gyrakladylypdymy? terjimehalynda -ha SSSR döwründe wezipeli we baýrak baryny alypdyr diýip ýazykly.

Şeýle diýibem ýazylypdyr: 1979-njy ýylyñ oktýabrynda
Türkmen televideniýesiniñ öz önümçilik ýygnagynda pagtanyñ hökmürowanlygyna
garşy ilkinji gezek tankydy çykyş edýär.