EZIZOWYŇ DOGLAN GÜNÜNIŇ 70 ÝYLLYGYNA

ŞU GÜN GURBANNAZAR EZIZOW 70 ÝAŞADY

Gurbannazar Ezizow 1940-njy ýylyň 1-nji martynda şol wagtky Aşgabat raýonynyň Büzmeýin obasynda eneden bolýar. 1948-nji ýylda mekdebe barýar we 1959-njy ýylda Aşgabat şäherindäki 29-njy orta mekdebi tamamlaýar. Şol ýyl Türkmen döwlet uniwersitetiniň filologiýa fakultetine okuwa girýär. Uniwersiteti 1964-nji ýylda tamamlaýar we Çagalar edebiýatynyň birleşen neşirýatynyň redaksiýasyna işe iberilýär. Şol ýylam goşun gullugyna çagyrylýar. 1965-nji ýylda gullugy tamamlap geleninden soň, 1970-nji ýyla çenli “Edebiýat we sungat” gazetiniň poeziýa (şygyrýet) bölüminiň müdiri bolup işleýär. 1972-nji ýyldan ömrüniň ahyryna çenli Türkmenistan Ýazyjylar birleşiginde edebi geňeşçi bolup işleýär. Gurbannazar Ezizow 1975-nji ýylyň 29-njy sentýabrynda Türkmenbaşyda ýaş ýazyjy-şahyrlaryň bütinsoýuz duşuşyklary wagtynda Gazanjyk obasynyň ýanyndaky şossede tragiki ýagdaýda (sowet esgeri tarapyndan atylyp öldürilýär) aradan çykýar. Onuň dört gyzy we bir ogly bar.
Gurbannazar Eziz – XX asyrda ýaşap geçen iñ beýik türkmen şahyrydyr. Geçen asyryñ türkmen poeziýasynyñ jemlerinden gürrüñ açylanda, muny fakt hökmünde aýtsa bolar. Eýse, Gurbannazar Ezizi döwürdeş türkmen şahyrlaryndan tapawutlandyrýan belentlik nämede? Nämüçin onuñ poeziýasy könelmän, gaýta ýyl geçdigiçe täzelenip, äpet gomlary böwüsýän gämi dek iñ çylşyrymly döwürleriñ üstünden özüne öñe ýol salýar? Bu ýerde nähili syr bar? Meger, ol syr şahyryñ añrybaş inçe, näzik duýgulara, ussat suratkeşlige, çeperçilige, gunt ýaly akyla ýugrulan döredijiligi bilen öz şahyrana ömrüniñ ajaýyp sazlaşygynda bolsa gerek.
Poeziýada bir ýowuz düzgün bar: diñe gowy goşgy ýazana çyn şahyr diýilmeýär. Arzyly belentlige ýetmek üçin döredijiligiñ ömrüñ bilen sazlaşmaly. Ömrüñ döredijiligiñe mynasyp bolmaly. Başgaça bolsa, şahyryñ sepi açylýar. Arkasynda şahyryñ şahsyýeti dagyñ gaýasy dek howalanyp durmadyk setirler her niçe ussatlyk bilen ýazylsa-da, ahyr netijede diñe özbaşyna alnan şowly eserler bolup galýar we bütewi şahyrana ömri döredip bilmeýär. Gurbannazar bu hakda şeýle diýýär:
 
Şahyr bolmaz ulus-ili güýmänler,
Adamlary özgerdýänler şahyrdyr.
 
Gynansagam, ençeme şahyrlaryñ edebi döredijiligi bilen şahsyýeti sazlaşanok. Çuññur zehin bilen arassa şahsyýetiñ sazlaşmadyk ýerinde bolsa, hakyky poeziýa ýokdur. Şonsuz iñ zehinli şahsyýetler-de, çyn şahyr däl-de, eýse köplenç diñe şowly setirleriñ, eserleriñ awtory hökmünde ýatda galýarlar, şondan ýokary galyp bilmeýärler. Bu rehimsiz ykbal XX asyrda onlarça türkmen şahyrlarynyñ başyndan indi. Ýowuzam bolsa, bu düzgüne adalatsyz diýip bolmaz. Ol hakyky poeziýa bilen ýönekeý döredijiligiñ, çyn şahyr bilen senetçiniñ arasyny açýar. Belent şahsyýet belent döredijilik bilen aýratyn şowly sazlaşanda, çyn şahyr dogulýar we ol milletiñ göz-guwanjyna öwrülýär. Beýle şahyra türkmenler ”hakdan içen” diýýärler.
Gurbannazar Eziz – hakdan içen şahyr, ýagty şahsyýet. Barlygynda-da, ýoklugynda-da, ol öz töweregine ýagtylyk eçilýär. Onuñ arassa şahsyýeti edil Magtymguly Pyragynyñ, Keminäniñ, Mollanepesiñ, Seýdiniñ, Zeliliniñ we beýleki klassyklarymyzyñ beýik şahsyýetleri kimin türkmen milletini birikdiriji sagdyn ruhy sütünleriñ biridir. Onuñ poeziýasy bilen ömri edil dutardyr gyjak kimin inçeden goşulýar. Onuñ ömri poeziýasyna, poeziýasy-da ömrüne meñzeş, bu beýik sazlaşyk hem türkmeniñ XX asyrdaky iñ beýik şahyryny berdi. Gurbannazar Eziz bize türkmen topragy, onuñ tebigaty, adamlary hakynda iñ ýürekdeş, iñ näzik setirleri miras goýdy. Gurbannazardan soñky türkmen poeziýasy ondan öñki poeziýadan düýpgöter tapawutly. Çünki ol XX asyrda türkmen poeziýasynyñ äheñini, ugruny, ruhuny täzeledi, ony täze bir döwrebap belentlige göterdi.
 
Neneñ oñat! Şol ýagyşlar ýagyp ýör,
Şol güller gülleýär türkmen düzünde.
Şahyr söýgi setirlerni ýazyp ýör,
Senem ýaşap ýörsüñ ýeriñ ýüzünde!
 
diýen ýaly müñlerçe ýürekdeş setirler, täzeçe şahyrana äheñ şahyryñ özünden soñkulara nusga hem talapkär ülñi boldy. Magtymguludan iñ bolmanda birnäçe setiri ýatdan bilmeýän türkmeniñ bolmaýşy ýaly Gurbannazar Ezizden birnäçe setiri bilmeýän turkmeni hem indi tapmak kyn. Ol tragiki ýagdaýda, iñ ýokary perdede üzülen gysga şahyrana ömründe türkmen edebiýatyny, öz ilini täze belentlige göterip bildi. Türkmen ili hem öz hakdan içen şahyr oglunyñ mährem keşbini, onuñ akyla hem duýga deñ derjede ýugrulan näzikden agras poeziýasyny öz ýüregine hemişelik ýazdy.
Çeşme: tk.wikipedia.org.