"Döwrüň depesindäki adam" birinji bölüm (Berdinazar Hudaýnazarow)

Da 2nji bölümini hem okamak isleyän.

Biz kartadan öwrenipdik dünýäni,
Dürli reňkli, alamaty yzarlap,
“Kiýew”, “Minsk” diýen ýazgyň ýanynda
Bäşburçly ýyldyzmyz görünýär parlap.

Biz kartadan öwrenipdik watany,
Deňizlere, derýalara beletdik.
Gyrmyzy reňkli giňişliklere
“Biziňki” diýmäge biz endik etdik.

Epin atan, könelişen kartamyz,
Ýedi ýaşdan öwrenişen kartamyz,
Biz dünýäni sökdük seni yzarlap.
“Kiýew”, “Minsk” diýen ýazgyň ýanynda
Bäşburçly ýyldyzmyz görünýär parlap.

Biz Kiýewe bakýas, Minskä bakýas,
Bakýas-da başymyz egýäris aşak.
Kiýew elden gitdi. Minski gitdi,
Nemes gelýär eňen ýaly başaşak.

-Näme üçin beýle bolýar, mugallym?
Mugallymdan jogap ýok bu sowala.
-Näme üçin beýle bolýar mugallym?
Biz sorag berýäris ikinji ýola.

Eýýäm Kiýew, Minskide duşmanlar
Dikipdirler gara baýdak, gara haç.
-Näme üçin beýle bolýar, mugallym?
Mugallymdan ses ýok. Dymýar bialaç...

Ýarym gün okaýas mekdebimizde:
Ýarym gün işleýäs kolhoz ýermizde.

Mellek depip boýumyz dek pil bilen
Geçirýäs gijäniň gylla ýarysyn.
Ine şeýdip:biz ýer depip, der döküp
Saklaýardyk ýurdumuzyň namysyn.

Şonda, Bäşi, bir gün siziň öýňüzde
Gopdy birden kalby dilýän orlaşyk.
Agy sesi ýetdi öýlerden öýe,
Ýas geýindi kolhozymyz “Birleşik”

Bu habar ajydy. Bu habar eýmenç:
Ölüpdir frontda Çarydyr Begenç.

Ölüpdir?
Ýok, olar öldürlipdir,
Öz ajalyna ölmändir ol adamlar...
Sizdiňiz Bäşi jan kolhozymyzda
Ýowuz urşyň baş şarpygyny dadanlar.

Ýap-ýaňyja dälmidi dört sany agaň
Gapyňyzdan egin deňläp çykany?
Ýap-ýaňja dälmidi? Nägehan uruş-
Seniň keşbiň, gör nähili ekeni!

Ölse obamyzda negada biri
Diýrdiler: “Dolandyr-da kazasy”.
Begenç bilen Çarynyňky beýle däl,
Başgarakdyr beýle ölümiň yzasy.

Beýle zady görüpmidi admlar,
Beýle zady eşdipmidi adamlar?
Siziň ýüreklerňiz nähiliräkkä,
Ýowuz urşyň şarpygyny dadanlar!

Aslynda barmykan datmadyk beri,
Birje öý barmyka gurban bermedik.
Näçe ýigitleri urşa ugratdyk,
Näçe ýigitleri gaýdyp görmedik!

Biz öz-özümize sorag berýärdik-
Tapmasagam köp sowalyň jogabyn.
Näme üçin üstümizi basdyrdyk?
Biz biljek bolýardyk munyň jogabyn.

Ýatanyň üstüne turanlar geldi.
Näme üçin ýatypdyrys bihuda?
Muny duýyp bolmandyrmy öňünden?
Näme üçin çekýäs beýle köp pida?

Biz pikir edýärdik, hem göreşýärdik.
Gidýänler kändi-de, gelýänler ýokdy.
Bu ýagdaýa indi öwrenşipdik biz,
Muny indi hiç kim geň görenokdy.

Muny indi hiç kim geň görenokdy.
Gitmek, ölmek-täze däldi, geň däldi.

Aglaýardyk agalary aldyrsak,
Sebäp biziň ýüreklermiz doň däldi.
Biz düşündik şonda ýene bir zada:
Bu jeň diňe adaty bir jeň däldi:

Diňe adam gyryp, ýurt almak üçin
Turuzylmandyr ozalyndan bu uruş.
Günbatar Ýewropanyň faşizimi bilen
Söweşe çykypdy täze bir gurlyş.

Tapawut bar duşman bilen duşmanda.
Tapawut bar uruş bilen uruşda.
Bizaiň asyrmyzyň düýp manysyny
Şeýdip aňyp başladyk biz durmyşda.

Günler geçip durdy ýöne ýüklidi.
Aý aýlanyp durdy, ýöne ýüklidi.
Duşmanlar Moskwa dykylyp geldi,
Moskwanyň öňi bolsa bekeldi!

“Ýeňsede Moskwa
Onuň öňüne
Böwet boldyk: Müňläp-müňläp esgerler.
Ölsemem, ölerin öňe ýykylyp,
Dirilermiz welin yza tesmezler!”

Bäşi jan bu sözler seniň sözüňdi,
Ýazan bir hatyňda şeýle diýipsiň.
Yzymyz nähili, Dänik nähili?
Diýip, sorag däl-de, nokat goýupsyň.

Bir salym otyrdym hatyňy okap,
Seni göz öňüne getirjek boldum.
Pel çekýän pilimi bir ýana söýäp,
Jogap hat ýazmaga otyrjak boldym.

Elim titräberdi. Galamym gaçdy.
Maňlaýyma bolsa indi şagga der.
“ýazma”, “ýazma”, “ýazma” diýdi ýüregim,
Oýlanyp özümder etdim elheder.

Jogap ýazmasaň-a-bu birhilidi,
Ýazaýsaňam, ýalan sözlemelidi.
Dänik äre çykdy, eneň ýogaldy-
Muny bolsa senden gizlemelidi.

Birje jümläň-bu bäş sözüň awusy
Bäş gülläň awusyndan beterdi.
Moskwaň düýbünde döş gerip durkaň
Saňa beýle hat ibermek hatardy.

Hyýalymda gürrüň edip seň bilen,
Başga bir hat ýazjak gelnejeň bilen.
“Şeýle gelin nesip etsin bize-de”
Diýip, bir çak arzuw eden ýigitler.
Dünýä neneň ajaýypdy şol agşam,
Dünýä neneň gözeldi şol wagtlar?!

Biz şol agşam ýaşdyk,
Daňdan ulaldyk.
Ine şuňa bolsa gudrat diýerler.
Gudrata ynanman, gudrat boldyňyz,
Gögelekä göz görkezen inerler!

Daň atsada, egsilmedi mähelle,
Diňleýärdi olar “Bady sabany”
Ine, birden... Soňlanmanka şol aýdym,
Elhenç bir ses ýaryp gitdi howany.                      Şula hasam bet                                                                                                                       

Superrrrr atdaş

Sen garaşdyň. Emma gelmedi Çary.
Oňa derek bir bölejik hat geldi.
Şonda çeken nagraň çykmaz ýadymdan,
Nirden indi saňa kanagat geldi?

Bu sowaly saňa bermändim Ýalpyl,
Bu sowaly öz-özüme berýärdim.
Iş üstünde nahar iýilýän çagy
Käte çete çykyşyňy görýärdim.

Saýada sereňläp sanly minutlaň
Sen näme barada edýärdiň pikir?
Geçen günleriňi ýatlaýarmydyň,
Geljek günleriňi ýatlaýarmydyň?

Takdyra ten beren merdana är dek
Seniň gözleriňde nem görnenokdy.
Ýöne äpet hasrat bardy kalbyňda-
Ol maňa özüňden kem görnenokdy.

Görüp durdym şol hasraty şol gamy:
Bir nokada bakyşyňdan görýärdim,
Dem bilen çykaryp gahar-gazaby
Ýene deme çekişiňden görýärdim.

Hyrçyň dişläp
Boýuň ýaly pil bilen
Köne haýat ýykyşyňdan görýärdim.
Baldyryňy çyzgap dyzyňa çenli
Derläp, şaly ekişiňden görýärdim.

Ýewropaň ýarymy ot içinde-di.
Sen bolsa der döküp, ekýärdiň şaly.
Deriň suwy bilen, ajy der bilen,
Göýä şol ýangyny söndürjek ýaly...

Ýürekden çykýan zat ýürege ýetýär:
Gynanjyňam, buýsanjyňam duýýardym.
Boýnap ösen derek ýaly boýňa
Howalaly derek ýaly başyňa,
Kesäňden syn edip, şeýle diýerdim:
“Ýalpyllar ýeke däl,
Bular gaty kän.
Ýurdy saklap duran
Şular dälmikän?”

Ilki bilen siz düşýäňiz ýadyma,
Ýatlansa apatly kyrkynjy ýyllar.
Sizi belen namys şöhratlandyrar
Sizi belent wepa şöhratlandyrar.

Sizi takat-sabyr şöhratlandyrar,
Görlen jepa-jebir şöhratlandyrar.
Ömür,
Bütin ömür şöhratlandyrar,
Ýaş başyndan ýardan galan gözeller!

Ýyl ýyla ulaşyp geçer bu asyr,
Taryhyň töründe galar bu ýyllar.
Kommunistik dünýäň ýaş alymlary
Kammunizim taryhyna bakanda
Sizde nazar saklar, merdan gözeller!

Sizi öwrenýärler ogullaryňyz,
Sizi öwrenýärler agtyklaryňyz,
Sizi öwrenýärler çowluklaryňyz,
Biziň şu günümiz gözellik berdi
Siziň şo mahalky gowulyklaryňyz.

Biz faşizim bilen söweş edýärkäk
Enäniň göwsünde ýatan bäbejik,
Sen uruş hakdaky kitabyň ýapyp,
Enäniň ýüzüne bak bir azajyk.

Şol enäniň dünýä ýaly maňlaýyn
Doldyrandyr bir-birinden çuň gasayn.
Şolar şol haýhatly ýyllaň ýazgysy.
Bak, onsoň diý: “Eje, taňyrýalkasyn!”

Diý, şu söze diliň öwrülmese-de,
Diý, ony hudaýa ynanmasaň-da.
Goý, şol enäň mähir siňsin kalbyna
Mähriban eneňi bagra basaňda!

Öp, sen, eziz enäň maňlaýyndan öp,
Gysyn atmazmyşyn öpülen ýerler...
Beýik atalara mynasyp bolyň,
Beýik enelere mynasyp bolyň,
Mynasyp bolyň, siz, körpe inerler!

Sen ýola düşüpdiň fronta diýip,
Front bolsa giňdi, giňdi çeniňden.
Toklyň budy ýalyjak awtomatyňa
“Bissimylla” diýip ýapyşan badyňa

Iň ilkinji gülle geçdi teniňden.
Şeýdip garşylady garşydaşlaryň,
Şeýdip garşylady nemesler seni.
Şeýdip garşylady...
Nägehän uruş,
Seniň sypatyň, gör nähili ekeni!

Ýaralandyň. Ýöne welin, ölmändiň.
Heý, beýdibem ölmek bormy-öldürmän?!
Sen duşmany syn etmäge gelmändiň,
Gitmek bormy geleniňi bildirmän?!

Bitdi basym sag kebzäňiň ýarasy,
Tokgaja awtomat ýene-de elde.
Eýýam seniň jam papagyň üstünden
Şowlap geçýär gülle yzyna gülle.
Öňde, ýanan sosnaň aňyry ýüzünde
Kkylyşdy gözüňe bir gara kelle.

Düýrüle-düýrüle bir çugdam bolyp,
Gysdyň dişleriňi. Mäşänem gysdyň.
Gara kelle bir gapdala sallandy,
Ýene öňe-bir çukura towusdyň.

Şeýdip, süýşe-süýşe dabanma-daban
Ýetdiň ahyr hälki sosnaň ýanyna.
Ataýry dek atan-satan bir nejis
Bulaşyp ýatyrdy gara ganyna.

Ýöne şindem mäşededi barmagy.
Serrelipdir gysaýmaga ýetişmän.
Belki, seniň eziz agalaryňy
Öldürendir şu ataýry-şu duşman.

Belki-de fronta giren badyňa
Şudur seniň özüňide ýaralan.
Bu bolmasa-şuňa meňzeş biridir,
Çakyp bilse çakjak-bary bir ýylan.
Barysy bir ýylan
Dogrumyka bu?
Öňden ýylan bolyp doglan-a däldir?
Ilki adam bolyp, onsoň ýylana
Öwrülen bolmagy gaty ahmaldyr.

Ýene öňe! Ýene öňe omzadyň.
Giňeldi tylymyz ýene bir garyş.
Her ädimiň pidsy bar howpy bar,
Seniň aňryň bolsa görnenok, uruş.

Sen ýola düşüpdiň fronta diýip,
Front bolsa giňdi,
Giňdi çeniňden.
Ýumrulan şäherler, ýandyrlan öýler
Çykdy durdy,
Çykdy durdy öňüňden

Moskwanyň düýbünden duşmany yza
Serpikdirip kowup başlan günüňden.
Tozdurlan obalar,tütän tokaýlar
Çykdy durdy,
Çykyp durdy öňüňden

Seniň Watanyňdy bular, Bäşi jan,
Ne güne düşüpdi seniň watanyň?
...Bir hatynda mälim boldy bize-de
Kiýew bilen Minskiden öteniň.

Epin atan, könelişen kartamyz,
Ýedi ýaşdan öwrenişen kartamyz,
Watan kimin öwrenişen kartamyz,
Seniň solgun keşbiň ýagtyldy ýene,
Öpdük seň ýüzüňden ylla bir ene!

Sen bolsa, Bäşi jan, gidip otyrdyň.
Yzyňda bolsada ýurdyň çäkleri,
Faşisti Watandan kowduk diýýäkäk
Sen halas edýärdiň wenger, çehleri...

Günbatara sykylyklap gitmediň,
Saňa derek katýuşalar sygyrdy.
Balkan belentligi, polýak topragy
Öpdü özün halas eden ägirdi.

Sen ýola düşüpdiň fronta diýip,
Front bolsa Berline deň uzaldy.
Şol ýerde-de dyza çökip duşmanyň,
Ýeňiş gazaplydy. Ýöne gözeldi!

Dört ýyllyk bu urşyň ilki gününden,
Onuň iň ahyrky gününe deňiç,
Biziň näçe pida çekenligimiz
Hiç kim doly hasap edip bilmez hiç.

Muny hasaplardan ejizdir ynsan,
Diňe çen etmek bor-
Çaklamak bolar.
Ýagşy, çakladyňam, hasapladyňam,
A ýitgini nädip haklamak bolar?

Hiç zat bilen dolmaz onyň öwezi,
Adam haryt däldir çalşaýar ýaly.

dowamyny, ýagny 2-nji bar...

bah gaty gowy goshgy sagja bol 1merdan omrun uzak bolsun dowamyna garashyas howes bn !)👍

👏 

Sagbol Merdan dost, azap edip yazansyn

elleriňe güller bitsin
söz yok

Sizem sag bolyñ