Aýaz Baba kim? Arça bezemek näme?

Aýaz Baba ady bilen meşhur baba, Ewropadaky Santa Klausyň babasy myka? Ýada agtygy my? Bilmedim ýöne taryha seretsek Türkmen Aýaz Babasy 20-nji asyrda dogulypdyr. Her ýylyň soňky günlerinde köçelerde we öýlerde onuň işgärleri gezýärler, geçip barýan köne ýyly gowy häsiýetler bilen geçiren çagalara sowgatlar gowşurýarlar. Çagalaryň gowylygyny haýsy formula bilen hasaplaýandyklaryny bilemok sebäbi çaga çaga bolsa, gowylygy diňe ejesine kakasyna azar bermezlik bolýan bolsa, diýmek bul Aýaz Baba ejeler we kakalar üçin peýdaly ekeni. Türkmen Aýaz Baba komitetine haýyşt edeliň köprak gelip gitmeli, bolmasa ýylda birje gün çagalaryň terbiýesinde kän täsirli bolanok. Aslynda menimçe Aýaz Baba asyl erbetligi edýän ulylara terbiýe bersin. Sowgady ulylara da bersin. Meselem şu geçen ýyl hiç harama bulaşman geçirenlere maşyn sowgat berse gowy bolmaz my? Elbetde hemme 1-nji Ýanwar güni irden turyp aýnadan seredende daşarda täzeje Mercedes bolsa begener.

Ewropadaky Santa Klaus Türkmen Aýaz Babanyň babasy bolaýmasa, sebäbi haçan doglany belli däl belki 4-nji asyrda Anatoliada ýaşap geçen Santa Nikolas bolup biler diýilýär. Santa Nikolas çagalygyndan gaty dindar hristiýan bolan we iň meşhur häsiýeti sowgat paýlamany gowy görýän eken.

Ýada Sinterklass. Sinterklass çeper edebiýatda azajyk folklorik personaj bolup başlaýar we at bilen gezýär, Santa Klausa meňzeş sakaly we egin eşikleri bar diňe renkleri üýtgeşik. Çagalaryň piri hasap edilipdir. Niderlandiýa, Belgiýa ýaly ýurtlarda käbir ýerlerinde häzire çenli 6-njy Dekabr Sinterklass güni bellenilýär.

17-nji asyrda Britaniýada Sinterklass we Santa Nikolas personajlary birleşip Krismas Baba personajy orta çykýar.

Ýada Nemesler Hristiýan bolan soň hristiýanlyga giren, öňki pagan ynanyşlaryndan galan yzlar bolmagy hem mümkin. Germaniýa hristiýan bolmaka öňki pagan ynanyşa göra Odin diýp bir hudaý bar eken, bu hudaýyň hem Santa Klaus ýaly aty we 8 sany at arabasy bar eken. Çagalar Odine käşir, şeker goýýan eken. Odin çagalara gowy häsiýetleri üçin ýagny nahar paýlaşandyklary üçin sowgat berýän eken. Onuň hem sakaly we egin eşikleri azajyk Santa Klausa meňzeş.

Häzirki günde Santa Klaus köp Ewropa ýurtlarynda we Amerika,Kanada ýurtlarynda Dekabr aýynyň soňlarynda gowy çagalara sowgat paýlaýan babadyr. Çagalary ene atalary “Santa Klaus saňa sowgat getirer gowy bolsaň” diýp aldaýarlar. Çagalar ulalan soň ene atasyna belki ynamyny ýitirmän biler sebäbi hemme ene atalar çagalaryny aldaýar. Ýöne öz kulturasyna ynamlaryny ýitirýäni anyk. Hristiýan äleminde diňe çagalar käbir zatlara çyn ýürekden ynanýar. Ulalan soň bu zatlar erteki eken diýilýär. Ölen soň gowy adamlara sowgat, erbet adamlara bolsa jeza beriljegi aýdylsa “men çaga däl” diýp ynanmaýan kän. Şoň üçinem Hristiýanlar öz dinini pagan ynanyşlardan we simwolizmden arassalamaly. Bolmasa Santa Klaus ýalan eken diýmek erbetlik edibermeli diýen psihologik trawma döredi.
Ýöne, Koka kola ýaly firmalaryň söwda işinde reklama edip ulanýandyklary üçin meşhur bolan bolup biler. Sebäbi hristiýanlaram hristiýanlyk bilen bagdaşanok diýp kabul edenoklar. Santa Nikolas hem Santa Klaus däl diýýärler. Santa Klausy paganizmden gelen zat diýp görýärler.

Modern täze ýyl arçasy, ilki Germaniýada çykypdyr. 24-nji Dekabr güni ýagny Adam we Ewa güni, Eden Bagyndaky Jennet Agajy hökmünde bir arça agajyny (jennetdeki gadagan edilen miýwe hökmünde) alma bilen bezäpdirler. Näme üçin arça diýseňiz 24-nji Dekabrda başga diri agaç tapyp bilmersiňiz. We hemme wagt ýaşyl bolup durany üçin ölümsizligiň nyşany ýada gaýtadan direlen Isusyň nyşany, durmuş agajy hökmünde seredýänlerem bar. Soňlyk bilen emeli agaç ýasap emeli alma şeklinde togalak ýanyp durýan şekiller bilen bezäp başlapdyrlar. Ýanyp duran beýleki şekiller bolsa krest bolupdyr.
Ilki Watikanda kabul edilmändir ýöne 1982 senesinde döwrüň Popy teklip edipdir.

Krismas bizde dini maksat bilen bellenýän däldir ýöne içinde paganizmden hristiýanlygyň simwolizmine çenli her dürli manylary ýatyr. Arça bezeýänem, Aýaz baba bolýanam, seretseň taryhy şahslaryň, pirleriň mezaryny 7 gezek aýlanýanam, demirlere mata baglap ýörenlerem, tüsse çykaryp üstine üfleýänem, “bagtlylyk we saglyk bolsun” diýp arak içýänem türkmen. Bütin bu dilegleri kime edýärler??? Aýaz Baba my ýada arak my, arça my? Kim ýerine ýetirmeli bu dilegleri?

Iň erbet garyplyk pikir garyplygydyr. Düşinjesizlik. Populýar kulturanyň täsirinde ýaşamak. Döwre görä bolubermek logikasy. Ýada logikasyzlyk logikasy.

1-nji Ýanwar diňe seneniň sanlarynyň üýtgeýän güni. Gutlylyk getirýän zat şol bolsa onda gutly bolsun , onuň getirjek gutlylygyna ömri ýeten garaşsyn. Gelse bize de aýtsyn bile begeneli...