Gabyr zyýaraty

Gabyr

zyýaraty

Ähli Sünnete görä, jesediň ýitip

gitmegi bilen ruh ýok bolmaýar. Ruhlar bedenden aýrylandan soňra, nygmat ýa-da

azap içinde galýar. Käbir wagtlarda beden bilen gatnaşygyny hem saklaýar. Şeýle

hem, merhumyň dünýäde diri ýaşaýan maşgalasy we dost-ýarlarynyň ýagdaýy oňa

mälimdir. Şeýle hem, hadyslaryň beýanlaryna görä, ölen kişi ýanynda edilýän

işleri görer we aňar. Ýagşy işlere begener, erbet işlere gynanar. Edilen

haýyrdan peýdalanar. Ýamanlyklardan birahat bolar.  Şeýle hem, merhum juma güni

Gün dogmanka gelen zyýaratçylaryny tanar, (Keşşafül Gyna, t-2).

Sadaka paýlamagyň, Kuran okamagyň

we doga etmegiň ölülere peýdasy köpdür. Olaryň çeken azabyny ýeňleder ýa-da

rahatlyklaryny has-da artdyrar. Juma gijesi we gündizi, baýram güni paýlanan

sadakanyň, okalan Kuranyň we edilen dogalaryň sogabyny ölülere bagş etmek has-da

fazyletlidir.

Hanefilere görä, gabyr zyýaraty

erkek we aýallar üçin mendupdyr.

Jumhura görä, ybrat almak, Allahy

ýatlamak üçin gabyr zyýaraty mendupdyr. Aýallaryň gabyr zyýaratyna gitmegi bolsa

mekruhdyr. Gabyr zyýaratynyň aýala mekruh bolmagynyň sebäbi, ýüregi ýuka, we

musybata çydamsyz bolýandygy üçin, perýat edip, sesli aglamagy ähtimaldyr. Emma

haram däldir. Müslim Ümmü Atyýýeden şu hadysy gürrüň

berýär:

«Gabyr zyýaraty bize gadagan

edildi. Emma anyk haram edilmedi». Pygamberimiz başga

bir hadysynda:

«Size gabyr zyýaratyny gadagan

edipdim. Mundan soň zyýarat ediň» (Müslim). Başga bir

rowaýatda: «Hapa söz aýtmaň» (ýagny, aglap, günüňizden Allaha şikaýat etmäň, saçlaryňyzy

ýolup, ýaka ýyrtmaň) buýrulypdyr. Şonuň üçin aýalyň gynanjyny täzelemek, aglamak

ýaly zatlar üçin zyýarat etmegi jaýyz görülmändir. Şeýle edýänler barada

Pygamberimiz bir hadysynda:

«Gabyr zyýaratyny eden aýallara

Allah nälet etsin» (Tirmizi) diýipdir. Bu hadysy

alymlar şeýle ýorupdyr: Eger aýallaryň zyýaraty aglamazdan diňe ybrat almak,

rahmet okamak üçin bolsa jaýyzdyr.

Pygamberimiziň gabyr zyýaratyny

edendigi barada hadyslar köpdür. Bulardan birisi Ibni Ebu Şeýbeden rowaýat

edilen şu hadysdyr:

«Pygamberimiz her ýylyň başynda

Uhuddaky şehitleriň gabyrlaryna zyýarat edip şeýle diýer

eken:

«Sabyr eden zatlaryňyza derek, size

salam we salamatlyk bolsun. Dünýäniň iň ýagşy netijesi budur» (Zuhaýli, «Fykyh ensiklopediýasy»).

Ýene Pygamberimiz ölülere zyýarat

üçin Medinedäki Bakyg gonamçylygyna gidende, şeýle diýip salam berer eken:

«Eý, mü’minler ýurdunyň säkinleri!

Salam size, biz hem inşallah size gowuşjakdyrys. Allahdan biziň we siziň üçin

afyýet dilärin».

Ýene bir hadysda Pygamberimiz şeýle

buýrupdyr: «Gabyrlara zyýarat ediň. Bu size ölümi

ýatladar», (Müslim). Başga rowaýatda: «Ahyreti ýatladar» diýlipdir.

Gabyr zyýaratynyň iň fazyletli

günleri juma, şenbe, duşenbe, penşenbe günleridir. Gonamçylyga girilende ilki

salam bermelidir. Bu salamyň iň meşhury Pygamberimiziň ýokarda görkezilen 

salamydyr. Salamdan soň, mazaryň kybla tarapyndan ýüzüňi meýide tarap öwrüp,

gaty ýakyn barman, dik duran ýeriňden Kuran okap, doga edilýär. Kuran okanyňda

we doga edeniňde dik durmak sünnetdir.

Gabra zyýarat edýän kişiniň Ýasin

suresini okamagy mustahapdyr. Çünki, Pygamberimiz: «Kim gonamçylyga zyýarat edende, Ýasin okap, sogabyny ölülere

bagyşlasa, ölüleriň sanyça sogap gazanar», (Buhary).

Başga bir hadysda: «Ölileriňize Ýasin

okaň» diýipdir, (Ebu Dawud, Ahmet b. Hanbel, Hakim).

Ölini zyýarat eden Ýasinden başga Fatiha suresini, Bakara suresiniň

başlangyjyny, şeýle hem, bilýän bolsa,  Aýatel kursini, Ämenerrasulüni, Mülk

(Tebärekäni), we Tekasür suresini okasa has göwnejaýdyr. Soňra Yhlas suresini

12, ýa-da 11, ýada 7, ýa-da 3 gezek okap, şeýle doga etmeli: «Eý, Allahym! Bu

okanlarymyň sogabyny pylana ýa-da şu taýda ýatan ölülere bagş etdim, sen

dergahyňda kabul et».

Darekutni bu barada şu hadysy

gürrüň berýär: «Kim gonamçylyga baryp, Yhlas suresini

onbir gezek okap, sogabyny ölülere bagyşlasa, o ýerde ýatan ölüleriň sanyça

sogap ýazylar». Kuran okamagyň yzyndan edilen doga

kabul edilmäge has ýakyndyr. Okalan Kuranyň hem doganyň sogaby we peýdasy

ölülere ýeter. Öli diri ýalydyr. Şafygy alymlarynyň belleýşine görä, gabyrlara

köp zyýarat etmek, salyh we fazyletli kişileriň gabyrlarynyň ýanynda köp oturmak

mustahapdyr. Zyýaratçy diriniň öňünde nähili durýan bolsa, öliniň öňünde-de

şeýle durmalydyr.

Ybadat maksady bilen gabyryň

üstünde tabydy öpmek , mazary öpmek, öwlüýäni zyýarat edeniňde, gabyrynyň

işigini öpmek, daşyna aýlanmak, mata bölejiklerini daňmak, şem ýakmak bid’agtdyr

we haramdyr. Çünki, bularyň hemmesi ynsanyň  tapan bid’atlarydyr, ýa-da gaýry

dinleriň däplerindendir. Şeýle hem, öwlüýäden şypa dilemek, «Meniň şu günämi

bagyşla, meniň şu möhümimi bitir» diýip doga etmek küfürdir, zalalatdyr we

şirkdir. Hatda alymlaryň bellemegine görä, şeýle eden kişi aýalyndan talak

bolýar. Ýöne öwlüýäni edebine laýyk zyýarat etmek, doga etmek we şefagat

ählinden bolsa, Allahdan olaryň şefagatyna ýetirmegini dilemekde hiç hili zelel

ýokdur.

«Öwlüýä ýoluna» diýip janly

öldürmek dinimize tersdir.  Eger-de janly öldüriljek bolsa, Hudaý ýoluna aýdyp,

sogaby ölä bagş edilse dürsdür. Kimde-kim diri weliniň özüne ýa-da merhum bolan

weliniň nesline, olary gowy görüp bir zat berse hem Allahyň razylygyny niýet

edinmelidir. Berlen zat diri öwlüýä sowgat niýeti bilen berilmelidir, ýagny,

Hudaý ýoluna aýtman, ýöne özüne bagyşlamalydyr. Hudaý ýoluna aýtjak bolsa,

mustahyk sadaka bolar. Bu bolsa garyplaryň hakydyr.

çeşme: Ylmyhal Yslam esaslary