pluralism ve individualism

Dini ve dowlet pluralismi biri-birlerinden tapawutly bolyar.
Aslynda her system ve her din belli bir yillarda pluralism bn bashlam sonam
individualisme gechenson chokmek bn bolupdyr. Meselem Marx kuminsmi yazanda
basamak-basamak edip dunyade deni tayi bolmadyk sistema doretmek islapdir.
Lenin ilkinji adimlerini basharyar sebabi komunism halaka den hukuklygy vada
edyardi. plurarismi one chykaryardy, Stalin bn ol sistema oldu ve in sonunda
Gorbachov sistemanin yikilanyny kabul etmeli boldy. Emma sovietlerin iki
tarapyndaky gonshylary dashyndan seredip ozlerinin ishine yarajagy sheklinde
sistemany ulanmak islediler. Yewropa komunismi tashlap socialismi sonam
kapitalismi one surup ugrady.Biz her ikisininde chokushine shayat bolyas.
Komunism batdy indi gezek Kapitalismde. China beyleki tarapda her ikisinide uns
berip synlap otyr. Olar komunism bn capitalism arasynda bir zatlar etjek bolyar
emma taze zat doretmanson yada pluralismi on plana chykarmanson in gysga vagtyn
ichinde batalga gidyar.

Islamda bu biraz uytgeshik bolup gechdi. Islam ilki
Pygamaberimiz barka ve onun egindeshleri barka pluralismi ilk planda goyupdy.
Meselem Medina gochulenden son yewreyler bn shertnama gol chekiship asuda
yashamak ilkinji edilen ishlerin biridi shol sebapli uzak vagtlara gitti.
Emeviler doneminde Hz Muaviyenin Allah Resulynyn Halifeligini alyp Allahyn
Halifesi etmegi shol systemanyn sona ilkinji adimler bolupdy. Oysa Allahyn
Halifesi dine sechilen shahsiyetler bolup olarda pygamberler bolarlar. Emeviler
kan gechmedi Abbasiler guruldy ve sheydibem islamda duraklama donemi bashlady.
Shonun bashlamagy bn adamlar dushunishmezlige girdi. Name uchin islamda
duraklama bar diyip in sonundada Islam dunyasi bolunmage bashlady. Pluralism
ilki planda halky goyar onson shona gora dowam eder. Dovlet systemasy hem
sheyle dowam etmeli emma gynansakda sheyle yalnyshlyklar dowam edyar. Dinde
hemishe pluralism bar ve bu hich hachan uytgemeyar eger uytayen yagdayinda
dinde taze sectalaryn orta chykmagy bashalayar.

Dovlet sistemasyndaky pluralismin yitip individualismin one
chykmagy kabir halatlarda autocratlary doredyar. Ine buda shu wagt islam
dunyasinin problemasy. Autocratlar koplench ozlerini pikirlendikleri uchin
halka hakynda alada edilmeyar ve hemme taraplayin halka bowet bolup bashlayar.

Dinde pluralism arka planda galsa dine tazleikler getirmek
bn bashlanayar yada dinden gopub ideolojiye owrulyar.

Judaismde ruhanylaryn pluralismi arka plana alyp halky
basgylap bashlan vagtlaryn Hz Isa dunya geldi. Ol bir gapdaldan pluralismi one
suryardi ve bir gapdaldan Jennedi bushlayardy. Ruhany yewreyler Hz Isany
oldurmegin ugruna chykdylar emma Allahyn oz pygamberini gorajagyny goz onunde
tutmandylar.

Hristiyanlygyn plurlismi yatdan chykaryp katolik yewropa
halky basgylap bashlanda halka bashga yola bashvurdu ve Weber leaderliginde
protestanlyk orta chykdy. Men barde haysy sektanyn has dogrydygyny ya
nadogrdygyny debate etmek islamok, yone protestanlyk hristiyanlygyn
akyshyny/ugruny uytgetdi.

Islamda Emevi hokumdarynyn yalnyshlyklaryda musulmanlary
dushunushmezlige eltdi ve Shialygy osdurdi. Men pikirimche Shialyk bir
ideolojidir. Muna subut Osmanlynyn Shialara mukaddes topral;ara rugsat
bermemegi shialary bashga yola zorlady ve Nedir sha jaferiligi orta atdy. Shialik
bir tarapdan bellem etdi mezhepden dashary ideolijidigini.