GAN ALDYRMAK (HAJAMAT)

«Her kim aýyň on ýedisine, on dokuzyna we ýigrimi birine
gan aldyrsa, her derdine şypa tapar».
Hadysyşerif.
Keselden gutulmak ýada saglygy goramak maksady bilen ölen öýjükleriň we
zyňyndy maddalaryň köp görnüşde toplanan belli nokatlardaky dykylma, kapilýar
damar we inçe damarlardan kirli (hapa) gany almak işine hajamat ýada gan
aldyrmak diýilýär.
Şu döwürde adamlar garym-gatym we köp iýýändigi, sintetiki ýaglar,
goşundyly emeli iýmitler tükedýänligi, himiki derman ulanýandygy sebäpli gan
aldyrmaga mätäçlik duýar.
Pygamber Serwerimiz sallallahu aleýhi wesellem gan aldyrmak bilen
baglanşykly köp sanly Hadysyşeriflerinde gan aldyrmagyň ähmiýeti hakynda
aýratyn nygtap geçipdir:
«Men Magraçda: «Eý, Muhammet sallallahu aleýhi wesellem!
Ummatyňa gan aldyrmaklaryny emir et! Gan aldyrmakda siziň üçin şypa
bardyr»diýmeýän perişdä gabat gelmedim».
«Gan aldyrmak, ähli kesellere şypadyr».
«Bejergiden peýda tapjak zatlaryňyzyň iň haýyrlysy gan aldyrmakdyr».
«Kim gan aldyrsa, haýsydyr bir bejergi alynmasada, oňa bir zat zyýan
bermez».
«Boýundan we pilçe süňküniň töwereginden gan aldyryň!».
«Kelleden gan aldyrmak ýedi derde şypadyr: dälilik, kelle agyrysy,
juzam (deriniň ýada süňküň eremegi), pis açmak, köp uklamak, diş
agyrysy, baş aýlanmagy». (Pygamber Serwerimiz sallallahu aleýhi
wesellem kelleden gan aldyrmaklyga «J any halas ediji» diýerdi).
«Hökman gan aldyryň! Jebraýyl aleýhis salam şeýle bir gan aldyrmagy
wesýet etdi (maslahat berdi). Men onuň juda zerurdygyny pikir etdim».
«Aç garna gan aldyrmak akyly we ýatkeşligi artdyrar. Dok bolup, gan
aldyrmak dertdir».
«Her aýyň (hijri) 17, 19, 21nji günlerinde, penşenbe, duşenbe we sişenbe
günlerinde, agzyňyz bekli bolsada, gan aldyryň! Juma, şenbe we çarşenbe
günlerinde saklanyň!».
«Kelläniň çukuryndan gan aldyrmak ýatkeşligi peselder (unutganlyk
getirer), mundan ägä boluň!».
«Kim gan aldyrýan wagtynda, Aýatyl Kürsini okasa, gan aldyrmakdan
peýda tapar».
«Aç garna gan aldyrmak has peýdalydyr. Munda şypa we bereket
bardyr. Akly we ýatkeşligi köpelder».
«Penşenbe güni Allanyň bereketi bile gan aldyryň! Juma, şenbe günleri
gan aldyrmakdan saklanyň! Düşenbe we sişenbe günleri gan aldyryň!
Çünki bu günler Keremli Hakyň Eýýup aleýhis salama derdibelalardan
salamatlyk beren günleridir. Çarşenbe günündende saklanyň! Çünki
Eýýup aleýhis salam şu gün keselläpdir. Jüzzam we pis keseli çarşenbe
güni ýada gijesi ýüze çykar».
Häzirki zaman dünýäsinde taýyn azyk iýýän çagalaryň arasynda burun
ganamagy ýygy-ýygy ýüze çykýandyr. Bu ganama, immunitet ulgamynyň
emeli iýmitlenme we içegeleriň bozulmagy sebäpli gandaky toksinlerden
dynma ýoludyr. Beden arassa gany hiç haçan daşary çykarmaz. Ganamak
arkaly çykýan gan hökmany suratda hapa gandyr. Umuman şu görnüş
ganamalar hijri aýynyň 13, 14, 15nji (Aý dolanda) günlerinde ýada 29, 30, 1
nji (täze Aý) günlerinde bolar. Şu günlerde Aýyň täsiri bilen ýagyş ýagar,
güýçli ýeller keselli we garry agaçlary köklerinden goparar, dünýäniň ýüzi
arassalanar. Dünýäniň arassalanmagy ýaly immunitet ulgamy hem bu günlerde
bedeni tämizlär: keseller güýçlener, hroniki ganamalar artar, aýallar görüm
görer we ş.m.
Hroniki ýatgy ganamagy, gemorroý we burun ganamagy bilen gandaky
zäherli maddalar zyňylar. Şu ganamalary duruzmak saglyga zyýan berer.
Ganamak bilen zyňylmaýan zäherli maddalar dokumalarda birigip meningit,
orta gulak we iç gulak çişmesi, angina, bogun, myşsa rewmatizmi, inçe kesel,
psoriaz, witiligo, rak kesellerine we juzzama sebäp bolup biler. Her aý 100150
gr, käbir ýagdaýlarda 250-300 gr ganyň azalmagy zyýanly däl, peýdalydyr.
Hroniki ganamalardan we gan azlygyndan halas bolmak isleýän, ilki bilen
ýuwujy serişde we beden ideg etme önümlerini ulanmagy goýmaly, taýyn
azyk, zyýanly iýmit we içgilerden uzak durmalydyr. Iýmit siňdirişi düzeltmeli,
içegeleri bejermeli, bagyry arassalamaly, agyz beklemegi köpeltmeli we gan
aldyrmagy dowam etmelidir. Gan azlygy we ganamagy gan dermanlary, gan
goýbermek we köp iýmek däl, 3 günlük açlyklar, gan aldyrmak, ganyň
köpelmegine kömek berýän ýaşyl ýaprakly gök önümler, hurma, pekmez
(toşap), kişmiş, sirke we gyzyl şugundyr bejerer.
Gan aldyrmagyň peýdalary:
• Gan aldyrmak kapilýar damarlardaky dykylmalary açar.
• Gan we dokumalardaky gazyň (ýeliň) we toksinleriň zyňylmagyny üpjün
eder.
• Gan aldyrmak ýerine ýetirilen zolaga bagly damarlardaky gan akymyny
janlandyrar, şeýlelikde, iýmit we kislorod dokumalara has rahat barar.
• Myşsalardaky gatylygy we çişleri ereder.
• Gan önümçiliginden jogapkär organlary (süňk ýiligi, bagyr, dalak) oýarar.
• Immunitet ulgamyny kuwwatlandyrar, bedende çydamlylygy üpjün eder.
• Agyrylary gidirer, keselleriň öňüni alar.
• Gan önümçiligini düzeder, içki ganamalary durzar.
• Bil gypjynmasyny, bogun agyrysyny, kelle agyrysyny, bilboýun grižasyny
we duzlanmak (duz ýygnamak) bilen bagly agyrylary aýrar.
• Dalak, bagyr keselleri we nerw, psihologiki keselleri ýaly her görnüşdäki
keselleriň bejergisinde kömekçi bolar.
Ýokanç (infeksiýa) keselleri bilen kesellemek gorkusy sebäpli şu möhüm
sünnetden uzak durmak örän uly ýitgidir. Bu bir kemsiz we ajaýyp usul bilen
başga keseliň ýokuşjak gümany ýokdur. Çünki gan daşary syzýarka, infeksiýa
mikroplary hiç hili ýagdaýda içine girip bilmez. Gan aldyrylandan soňra
antiseptik, melhem ýada daňmak hökman däldir. Çünki täze kesikler üçin
gandan has gowy tämizleýji, örtüji, infeksiýadan goraýjy we gowulaşdyryjy bir
derman ýokdur. Kesikleriň üstündäki dörän gabygy galdyrmak (gatyny
aýyrmak) infeksiýa ýol açyp biler.
Käwagt gan aldyrylan ýerlerde uzak wagtlap gijilewük bolup biler, yz galyp
biler, deri reňki goýulaşyp biler. Bu alamatlar bedeniň sedefe golaýdygyny
görkezer. Diňe gijilewük bolsa, munuň sebäbi toksinleriň köp bolmagydyr.
Emeli sanjy ýada operasiýa arkaly doglan çagalara, beýnide gurluşlaýyn we
funksiýa bozuklygy bolan, kör we çaşy çagalara, haýsydyr bir operasiýa ýada
operasiýa arkaly çaga dünýä indiren göwreli aýallara gan aldyrmak gerekdir.
Öňler her täze doglan bäbegiň guýruk sokumyndan gan alnyp, dogurma
wagtynda dörän beýni çişleri oňurganyň suwuklyk dolanyşygyna çekilip,
beýniniň rahat işlemegi üpjin edilýärdi. Belki hem bu sebäpden şu çagalar
zehinli däl akylly, häzirki döwrüň çagalaryna görä has tertipli, ýuwaş we
hormatlydyr.
Gan aldyrmagyň wagty
Zerurlyk ýagdaýlarda gan aldyrmak hijri aýlarynyň 13, 14 we 15ine gabat
gelmeýän her duşenbe, sişenbe we penşenbe günleri amala aşyrylmaly. Ýöne
gan aldyrmak üçin iň laýyk wagt hijri aýynyň 17, 19, 21, 23i bilen duşenbe we
penşenbe günüdir. Çünki şu döwürde bedendäki ähli ýaşaýyş kuwwatlar
herekete geçer we ähli zyýanly maddalar hem baş galdyrar. Günüň dowamynda
iň gowy wagt Gün dogandan soň ilkinji 2-3 sagat, ikinji laýyk wagt bolsa,
öýlän namazyndan soň ilkinji 2-3 sagatdyr. Gan aç wagtyň alynmalydyr.
Gan alýanyň hem gan aldyrýanyň hem tähäretli bolmagy zerurdyr.
Tähäretsiz bolanlardan gan alynmaly däldir.
Gan aldyrma zolaklary
• Ýeňse (jan halas eden): Ruhy we psihologiki meselelere, gulak agyrysyna,
gulak şaňlamasyna, kelle agyrysyna, baş aýlanmagyna, agyz we kelledäki
ýaralara, kelle derisindäki egzema we sedefe, saçyň düşmegine, göze, göz
gapagyna, agyza, dişe we diş etine we burun kesellerine gowy peýda eder.
Täze başlan katarakt üçin örän peýdalydyr, köne katarakt keseli üçin
zyýanlydyr.
• Ýeňse çukurynyň aşagy (boýun): Agyz ysyna, göze, göz gapagyna (göz
gapagynyň agyrylaryna we çişlerine) dişe, dişiň etine, galkan şekilli mäze we
limfa mäzi kesellerine;
• Gulaklaryň aşagy we azrak arka tarapy: Öňki dişlere we it dişlerine, baş
titremesine, kelle agyrysyna, gulaga, buruna, bogaza we göz kesellerine,
bagyr we öt haltasy agyrylaryna;
• Eginler we göwüs: Öýken kesellerine, ýokary gan basyşa, kelle agyrysyna,
baş aýlanmagyna, saç düşmegine, goňaga, boýunda duzuň ýygnalmagyna,
boýun grižasyna, gola, omuz agyrylaryna we gormon deňsizligine;
• Pilçe süňkleriň arasy (göni ortasy dälde, azajyk ýokary): Öýkene,
ýürege, aşgazan asty mäze we öt haltasy kesellerine;
• Pilçe süňkleriniň aşaky bölegi: Bil agyrysyna, bil grižasyna, garyn
agyrysyna, aşgazana, dalaga we bagyr kesellerine;
• Bil: Siýdik saklamazlyga, bil agyrysyna, bil grižasyna, böwrek we jynsy
organlaryň kesellerine;
• Türre (kopçik): Prostata, limfedema keseline, gemorroýa we aýbaşy
tertipsizligine;
• Dyzlaryň üsti we asty (içki we daşky bölekleri): Dyz agyrysyna, dyz
kesellerine, aýbaşy tertipsizligine, gemorroýa, warikoza, baldyra we aýak
ýaralaryna, aşgazana, bagyra, öt haltasy we böwrek kesellerine;
• Baldyrlar (arka bölegi): Ýokary gan basyşyna, kelle agyrysyna, sedefe,
limfedema keseline, peşew ýollary we böwrek kesellerine, baldyra, aýak
agyrylaryna we bu ýerlerdäki ýaralara;
• Topugyň daşky bölegi: Otyrýer keseline, warikoza, guta (aýaklaryň
çişmegine) we limfedema keseline;
• Topugyň içki bölegi: Aýbaşy tertipsizligine we gemorroýa örän gowy peýda
eder. Iň gowy gan aldyrmak kesellemezden ozal amala aşyrylan gan
aldyrmakdyr.
Ýiti kesellerde ýa başlangyçda ýada keseliň güýji peselende we gyzgynlyk
düşmäge başlan wagtynda gan aldyrma amala aşyrylar.
Ilkinji gezek gan aldyrmakçy bolýanlar, suwa düşünden soň iki sagat
garaşmaklary zerurdyr. Gany goýy we ýapyşyjy bolanlar bolsa, suwa
düşenleriniň yz ýany gan aldyrmalydyrlar.
Dykgat edilmesi zerur bolan düzgünler
• Iki çukurdan, ýagny ýeňse çukuryndan we beýnijik çukuryndan gan
aldyrmak amala aşyrylmaz. Munuň özi ýatkeşligiň peselmegine, hatda
dälilige sebäp bolup biler.
• Kelläniň arka tarapy, ýeňse çukurynyň aşagy (boýun) we gulak arkasy
zolaklardan ýygy gan aldyrmaly däldir. Bu ýagdaý gözleriň görüşiniň
peselmegine sebäp bolup biler. Bu zolaklara ilkinji 2-3 gezek 2 hepde aralyk
bilen, soňra aýda bir gezek gan aldyrmaklygy ýola goýular.
• Köne katarakt hassalary bilen beýni we göz operasiýasyny geçirenlere
ýeňsesinden ýada ýeňse çukurynyň aşagyndan we gulagyň arkasyndan
aýratyn ýagdaýlar bolmasa, gan aldyrmak bolmaz.
• Organ geçirme operasiýasyny geçirenlere, diýaliz (böwrek ýetmezligi) we
gemofili hassalaryndan lukman gözegçiligi astynda gan aldyrmak amala
aşyrylmalydyr.
• Ýanyk, egzema, ýara, warikoz ýarasy, meňler we witiligo ýaralarynyň
üstünden gan aldyrylmaz.
• Aýallar aýbaşy günlerinde gan aldyrmaly däldirler. Gan aldyrmak aýbaşy ganamagyny durzar, daşyna çykarylmaýan ganlar, ýatgyda dykylmaklyga
sebäp bolup biler.
• Gan aldyryp bolanyňdan soňra kesilen ýerleri ellemek gadagandyr. Ýöne gan
durandan we gan aldyrma ýerinde gabyk döränden soňra gury biýz mata
bilen daňmak mümkindir. Ýöne infeksiýa ýol açmazlyk üçin gan
aldyrmaklykdan soňraky 24 sagadyň içinde suwa düşmeli däldir.
• Gan aldyrmakdan soňra 1-2 sagat nahar iýilmez we ýatylmaz.
• Gan aldyrylýan wagtynda kän geplemeli däl, telewizora seretmeli däl, aýdym
dinlemeli däl.
Şu düzgünleriň käbirleri gan aldyrjak bolanlary, käbirleri hem gan alýanlary
goramak üçindir. Şonuň üçin şu wajyp düzgünlere uýmak örän zerurdyr.
Gan aldyrmaklygyň käbir syrlary bardyr welin, ony hemmelere düşündirip
bolmaz, her isleýän gan alyp bilmez. Şu sebäp bilen gan almak sungatyny
başarýanlardan öwrenmek zerurdyr.