Nowruz baýramy

Nowruz baýramynyň däp-dessurlary ÝUNESKO-nyň maddy däl medeni mirasynyň sanawynyň üstüni ýetirdi. 2009-njy ýylyň 30-njy sentýabrynda maddy däl medeni miras hakyndaky Konwensiýany tassyklan ýurtlaryň başlangyçlary boýunça maddy däl medeni mirasyň 76 sany dünýä ähmiýetli desgalarynyň hatarynda Nowruz baýramy hem ÝUNESKO-nyň halkara sanawyna goşuldy hem-de bu baýramy gorap saklamak we belläp geçmek boýunça ýörite kararnama kabul edildi.

Soňra BMG-niň 2010-njy ýylyň 19-njy fewralynda geçirilen 64-nji Baş Maslahatynyň barşynda BMG-niň Nowruzy Halkara baýramy diýip yglan etmek baradaky Rezolýusiýa kabul edildi, bu baýram baharda, gije-gündiziň deňleşýän döwri – 21-22-nji martda bellenilýär.

Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň belleýşi ýaly, Nowruz iň gadymy baýramynyň biri bolup, asyrlaryň dowamynda dünýäniň köp halklarynyň kalbynda we hakydasynda ýaşaýar, türkmen halkynyň durmuşynda hem myhmansöýerligiň, hoşniýetli goňşuçylygyň, belent ynsanperwerlik hem-de zähmetsöýerlik ýörelgeleriniň dowamatlylygyny alamatlandyrýar, ýer ýüzünde dostluk gatnaşyklaryna we özara ylalaşyga çagyrýar. Dünýäniň medeni hazynasyna giren bu baýram adamzat siwilizasiýasynyň öçmejek ruhy we ahlak gymmatlyklaryny özünde jemleýär diýip, milli Liderimiz belleýär.

Nowruz baýramyny ÝUNESKO-nyň Sanawyna girmek baradaky degişli başlangyç döwletleriniň bir toparyndan – Azerbaýjandan, Owganystandan, Hindistandan, Eýrandan, Yrakdan, Gazagystandan, Gyrgyzystandan, Pakistandan, Täjigistandan, Türkmenistandan, Türkiýeden we Özbegistandan gelip gowuşdy, bu ýurtlarda bu gadymy baýram baharda, gije-gündiziň deňleşýän döwri bellenilýär.

“Nowruz baýramynyň çäklerinde dürli däp-dessurlar berjaý edilýär, aýratyn tagamlar taýýarlanylýar, adamlar biri-biriniňkä maşgala bolup myhmançylyga barýarlar, jemgyýetçilik çärelerine gatnaşýarlar we köpçülikleýin dabaralary guraýarlar” diýlip, ÝUNESKO-nyň habarynda bellenilýär. Bu baýramyň esasy alamatlaryň biri semenedir – ol bugdaýyň maýsalaryndan taýýarlanýan tagamdyr.

Nowruz baýramyny köpugurly baýramçylyk diýip atlandyrmak bolar. Ol köp halklary birleşdirip, olaryň taryhy kökleriniň we medeni gözbaşlarynyň umumylygyny beýan etmek bilen çäklenmeýär. Beýleki halk baýramlaryndan tapawutlylykda Nowruz ilkibaşdan tebigy esasa eýe bolup, asyrlaryň we müňýyllyklaryň dowamynda diňe bir biri-birine ýakyn däp-dessurlaryň toparynda ornaşmak bilen çäklenmän, eýsem, dünýäniň ähli halklarynyň hormat goýýan öçmez-ýitmez ruhy gymmatlyklaryny şöhlelendirip, dünýä gujagyny giňden açdy. Onuň aýry-aýry adamlaryň, uly milletleriň, kiçi ýurtlaryň we ägirt uly sebtileriň arasyndaky gatnaşyklary ýola goýmaga we täze gatnaşyklary ösdürmäge gönükdirilen jebisleşdiriji ähmiýeti hut şunda jemlenýär. Nowruz baýramy adamzadyň ahlak tejribesinde toplanan ähli gowy zatlary, ähli ýagşylyklary, şu günüň oňyn we şatlykly wakalaryny özünde birleşdirýär. Nowruzyň halkara we medeni ähmiýeti, onuň birleşdiriji başlangyjy hut şunda öz beýanyny tapýar.

Döwrüň şertlendiren täzelikleri Nowruzyň ahlak we gözellik alamatlaryny üýtgetmedi. Ol Güne hormat goýmagyň baýramçylygy bolmagynda galdy. Onuň ynsanperwerlik mazmunyny bolsa “Gün hemmeleri birmeňzeş çoýýar” diýen türkmen paýhasy bilen beýan edip bolar.

Bu gün Nowruzyň “mozaikasy” täze gyraňlar bilen şugla saçdy — gadymy baýramçylyk Birleşen Milletler Guramasynyň Baş Assambleýasynyň Rezolýusiýasy bilen halkara derejesine eýe boldy. Munuň özi Nowruzyň umumy siwilizasiýa ähmiýetini açyp görkezýär.

BMG-niň esas bolup hyzmat edýän resminamalary — Müňýyllygyň jarnamasyndan başlap ÝUNESKO-nyň köp sanly maslahatlaryna çenli halkara gepleşikleriniň ähli derejesinde gatnaşyklara çagyryş bolup durýar. Ol medeni özara düşünişmegi berkitmegiň, din babatda sabyr-takatlylygy terbiýelemegiň we ideologik ynamlary ýeňip geçmegi öz içine alýan ruhy taýdan ösüşi höweslendirmegiň zerurlygy bilen utgaşýar. Medeniýetleriň dürlüligi diňe halklaryň we döwletleriň interaktiw gatnaşyklary arkaly ösüp biler. Bu bizi taryhy bütewilige – adamzat siwilizasiýasyna birleşdirýän umumy gymmatlyklary görmäge ýardam edýär.

Şonuň üçin Nowruzyň baýram edilmegi BMG-niň dünýä bileleşigini parahatçylygyň we ynsanperwerligiň beýik maksatlarynyň saýasynda birleşdirmäge gönükdirilen interaktiw ruhy bilen sazlaşýar. BMG-niň Baş Assambleýasynyň 21-nji marty Halkara Nowruz güni hökmünde ykrar etmegi bolsa, halklaryň arasyndaky özara düşünişmegi, birek-birege hormat goýmagy we agzybirligi berkitmäge mynasyp goşantlaryň biri boldy.

Nowruzyň many-mazmuny erk-islegiň özboluşly şygary – döredijilige, dostluk we doganlyga bolan erk-islegiň şygary özünde jemleýär. Şonuň üçin bu baýramçylyk köpçülikleýin bolup, ony diňe maşgala bilen däl-de, eýsem, dostlar, goňşular, ildeşler bilen garşylaýarlar. Biziň günlerimizde bolsa has-da giňden tutulyp, baýramçylyga dürli ýurtlardan köp sanly myhmanlary çagyrmak bilen bellenilýär.

Halk arasynda aýdylýan söze görä, adamyň gylyk-häsiýetini onuň gözlerinden, ýylyň nähili boljagyny Nowruzyň gelşinden bilip bolar. Nowruz öz gadymy däpleri bilen ajaýyp dünýä hadysasy ýaly bir zat bolup durýar. Bu birinjiden, megerem, Ýer ýüzünde iň gadymy täze ýyl baýramçylygy bolsa gerek. Ol gözbaşlaryny müňýyllyklaryň jümmüşinden alyp gaýdýar. Şonuň üçin orta asyryň akyldarlary Nowruzyň gelip çykyşyny düşündirenlerinde hekaýatlara we rowaýatlara ýüzlenipdirler. Ylmy nukdaýnazardan garalanda, Nowruzyň gelip çykyşyny ynsanyň taryhy ewolýusiýanyň täze döwrüne – çöplemeklikden ekerançylyga geçmek (gadymy slawýanlaryň hem täze ýyly baharda baýram edendigini bellemek gerek) döwrüne degişli etmek gerek. Din, däp-dessur nukdaýnazardan seredeniňde bolsa bu baýramçylygyň manysy tebigat bilen ynsanyň özara gatnaşyklarynyň doly sazlaşyp, gije bilen gündiziň deňleşip, oýanyşyň we täzelenişiň gelýän wagtyny aňladýar.

Ikinjiden bolsa, onuň täsinligi Nowruzy döreden medeni gymmatlyklaryň sebitiň çäginden çykyp, misli gün şöhlesi deýin tutuş dünýä boýunça ýaýranlygynda jemlenýär.

Taýýarlan Ogulşat Berdiýewa