A.Ataÿew kim bolupdyr? ya-da "Atayewchiler - biziñ söweshjeñ bürgütlerimiz"

Rakitich· · 307 просмотров· понравилось: 17dostluk.ru
Ataew Annagylyç - Günorta-Günbatar frontuň 5-nji Tankçylyk goşunynyň 8-nji kawaleriya korpusynyň 112-nji meýletin Başkir kawaleriya bölüminiň 294-nji kawaleriya polkunyň eskadron serkerdesi, leýtenant.

1912-nji ýylda Türkmenistanyň Daşhowuz oblastynyñ Tagta etrabynyň Bedirkent obasynda daýhan maşgalasynda dünýä indi. Türkmen. Çarjewiñ pedagogiki tehnikumyny gutarandan soň, şäher görnüşli Tagta posyologynda mekdep müdiri, Osoaviakhim Dašhowuz oblast geňeshliginde instruktor bolup işledi.

1934-1937-nji ýyllarda we 1941-nji ýyldan Gyzyl Goşunda. 1942-nji ýyldan Beýik Watançylyk urshunda.

294-njy kawaleriya polkunyň (112-nji meýletinçi Başkir kawaleriya diwiziýasy, 8-nji kawaleriya korpusy, 5-nji tank goşuny, günorta-günbatar front) eskadron komandiri leýtenant Annagylyç Atayew 1943-nji ýylyň 21-nji ýanwarynda özüni tanatdy. Onuň serkerdelik edyan wzwody, Rostow sebitindäki Belaýa Kalitwa şäheriniň duşman goragynda iñ yokary esasy 79,9 belgili belentligi eyeledi we komekci güýçler gelýänçä saklady.

Iki günläp dowam eden söweşleriň dowamynda eskadron dushmanyñ ýedi garshylyklayyn hüjümini saklap, üç ýüz faşisti, üç tanky we bronemashinany ýok etdi. Batyr ofiser 1943-nji ýylyň 22-nji ýanwarynda söwesh meydanynda gahrymanlarça wepat boldy.

Ol Belaýa Kalitwa şäherindäki Doganlyk mazarlygynda jaýlandy.

SSSR-iň Yokary Sowetiniñ prezidiumynyň 1943-nji ýylyň 31-nji martyndaky karary bilen, leýtenant Annagylyç Ataýew nemes basybalyjylaryna garşy öňünde goylan serkerdelik borjuny göreldeli ýerine ýetirendigi we şol bir wagtyň özünde görkezen edermenligi we gahrymançylygy üçin Sowet Soýuzynyň Gahrymany diýen belent ada eýe boldy.

Oňa Lenin ordeni berildi (03/31/1943). Ölümden soň Türkmenistanyň iň ýokary tapawudy - "Türkmenistanyň Gahrymany" diýen ada eýe boldy.

Belaýa Kalitwa şäherindäki bir köçe onuň adyny göterýär. Yadygärlik nyşany Belaýa Kalitwa şäherindäki Şan-shöhrat alleyasynda (alleya Slavy) oturdyldy.

112-nji Başkir kawaleriya diwiziýasynyň 29 sany atayewçi esgerleriniñ edermenlik görkezen ýerinde ýadygärlik guruldy. Gahrymanyň adyny Belaýa Kalitwa şäherindäki №2 mekdebi göterýär. Bu mekdebiň göreldeli synplaryna gahrymanlar A. Ataýewiñ we W.E.Çubenkonyñ (shu mekdebi gutaran, Russiýa Federasiýasynyň Gahrymany) atlary dakylýar.

A.Ataýewiň ady, Başkortostan Respublikasynyň Milli muzeýinde (Ufa, Sowetskaýa köçesi, 14) we 112-nji Başkir (16-njy Çernigow gwardiyasy) kawaleriýa bölüminiň muzeyinde onuñ duzumindaki Sowet Soýuzynyň 78 Gahrymanynyň hemmesiniň atlary bilen birlikde altyn harplar bilen nagyşlanan (Ufa, Lewitan köçesi, 27).

*******

"... Atlylar Donbasa näçe ýakynlashdygyça, faşistleriň garşylygy şonça-da güýçlenýärdi. Şeýle-de bolsa, söweşijilerimiz Donbasy näçe ir azat etse, ýurtda kömür we metal shonça köp boljakdygyna we önümçiligiñ tanklar we artilleriýa goşunyna has köp peyda berjekdigine düşünyardiler. Gar ýagmagy , artilleriýanyñ ýarag üpjünçiliginiñ pesligi, ne-de gylyçly bölümleriň az bolmagy söweshmage ukyply söweshijilerimiziñ ruhuny basyp bilmedi.

Ÿanwar aýynyň ortalarynda 112-nji meýletinçi Başkir kawaleriya diwiziýasynyň otryady, 55-nji kawaleriya diwiziyasy bilen bilelikde Ust-Belokalitwenske hüjüm etdi. Bu oba Demirgazyk Donets deryasynyñ gündogar kenary boyuncha uzap gidyardi. Deryadañ añyrda Donbass - Ukrainanyñ yeri bashlanyar. Deryanyñ sag kenary beyik bolup, ayratyn belentliklerden ybaratdy. Bu belentliklerden dushmanyñ artilleriyachylary biziñ söwesh tertibimizi aydyñ goryardiler.

Gije biziñ atlylarymyz hüjüme geçdiler. Söweş tiz wagtdan obanyň özünde başlandy. Her jaý söweş bilen alynyardy. Öz goshunlaryna zarba urmazlyk üçin Gitler artilleriýaçylary we minomýotçylary ot açyp bilmediler, artilleriýa goldawyndan mahrum nemes pyýada goşunlary obany terk etmäge mejbur boldy.

Deryanyñ inçe buzunda, minomýotlary we toplary süýräp, birleşdirilen bölümiň esgerleri duşman kenaryna gechdiler we Ukrainanyň topragynda ilkinji beýikligi eýelediler. Faşistler derrew garşylyklayyn hüjüme geçdiler we kiçi bir topary gurşap aldylar. Dowamly we deň däl söweş başlady.

Belentlige hüjüm edip, ep esli yitga sezewar bolan faşistler öňki ýagdaýyna yza çekildi. Tizara beýleki bölümçelerimiz geldi we belentlik berkidildi. Korpusyñ beyleki bolumleri hem deryanyñ sag kenaryna gechdiler. Bilelikdäki otryad 8-nji shahtany almak üçin hüjüm edip başlady.

Bu shahtany almak üçin ilki bilen 3-nji shahtanyñ yerleshen, dushmanyñ goshunlary berkidilen belentligini ele almalydy, olar bu yerden 8nji shahta tarap edilyan hujumleri ansatlyk bilen atyp yzyna gaytaryardylar. Gündizine we güýçli artilleriýa taýýarlygy bolmazdan beýikligi ele almak mümkin däldi. Soňra M.M. Şaýmuratow, 112-nji meýletinçi Başkir kawaleriya diwiziýasynyň serkerdesi, general-maýor, belentligi gije almak kararyna geldi, sebäbi gije nemesler belentlikde dineje nobatçy pulemýotçylary goýýardylar we özleri yyly yerzeminlere giryardiler.

Belentligi almak leýtenant A.Ataýewiñ wzwodyna tabshyryldy.

21-nji ýanwar gijesi garaňky we aýazlydy. Söweshijiler duşmanyň ot açyan nokatlaryna süyrenip bardylar, olara granat atdylar. Soňra bilelikde hüjüme geçdiler we diri galan faşistleriň garşylygyny basyp ýatyrdylar. Belentlik alyndy.

Daň atanda duşman ýitirilen belentligi gaýtadan eyelemäge synanyşdy. Günüň dowamynda dört sany bronemashina, iki sany pyýada goşunyñ rotasy bilen az sanly batyrlarymyza garşy bäş hüjüm edildi. Ahli hüjümler yzyna gaýtaryldy. Duşman ýüzden gowrak esgerlerini we ofiserlerini ýitirdi. Beýiklige ýakynlaşan iki sany bronemashina duran yerinde yanmaga galdy.

Emma Ataewiň wzwody hem agyr ýitgiler çekdi. Wzwodyñ uly serjanty, bashkiriyaly Z.Z. Aminow, esger F.B. Başirow, özbegistanlylar Amir Badjinow, Ysmaýyl Azamatow, Mahmut Kerimow, Rahmat Azimow, Mälik Atahanow, Safar Ziýaew , Dawlet Tulaganow, Yulay Sidikow, ukrainaly kommunist Mihail Oleynik, gazagystanly Aleksey Molçanow söweshiñ birinji gununde wepat boldular.

Kommunist leýtenant Ataýew batyrgaýlyk bilen söweşe ýolbaşçylyk etdi.

- Yoldaşlarymyzyň ölümi üçin ar alarys. Iň soňky ok bilen söweşeris, ýöne belentlikden ýüz öwürmeris - diyyardi.

Yarag serishdeleri gutardy, diňe on sany tanka garshy granat galdy. Dört tank bilen duşman ýene hüjüme geçdi. Ataew söweşijilere ok-däri tygşytlamagy, duşmana ýakyn aralykda durmagy we takyk urmagy buýurdy. Şol gün söweş meýdanynda elliden gowrak esgerini we iki sany tankyny goýup, duşman öňki ýagdaýyna yza çekilmäge mejbur boldy.

22-nji ýanwarda irden faşistler on tank, pyýada goshunyñ bir batalýony bilen ýene hüjüme geçdiler. Yöne Ataýewiň wzwodynyñ esgerleri yza çekilmek hakda pikir hem etmediler. Ataew olara:

“Iki gün duşmanyň gazaply hüjümlerini yzyna gaytardyk we şu günem ony yzyna gaytararys."

Duşman tanklardan we minomýotlardan ot açyp, indiki hüjümine geçdi. Hüjüm yzyna gaýtaryldy, ýöne Çistýakow şäherinden leýtenant Yakow Iwanowiç Titow, Buharaly starshina Ikram Yuldaşew we Kuibyşew sebitinden bolan uly serjant Pýotr Yakowlewiç Astafiýew beýiklikde wepat boldular.

Ikinji hüjüm başlandy. Belentligi goraýjylar soňky güýjunden hereket etdiler, duşmany has gowy urmak üçin köplenç atyş ýerlerini çalşýardylar. Söweş meýdanynda ýene iki tank goýup, duşman yza çekildi we tiz wagtdan üçünji, soňra dördünji hüjüme geçdi. 17: 00-a çenli az sanly batyr beýikligi saklady. Diňe agşam, belentlikde ýekeje janly goragçy hem galmady...

Sowet halkynyň wepaly ogullarynyň batyr söweshijileriniñ ahyryna çenli borjuny ýerine ýetiren ýürekleri urmagyny bes etdi. Türkmen halkynyň edermen ogly A. Ataýew bilen bilelikde iň soňky wepat bolanlar garagalpagystanly Akram Abrahmanow, Balhaş şäherinden serjant Dawlet Agibaýew, dagly Täjigistandan Kelub Beimuratow, Krasnodar sebitinden serjant Aleksandr Barsukow, özbegistanly Rahim Bidjayew, Kiyew shaherinden Ignat Gluhoman, uzak Sibirden serjant Pawel Myahkih, Kirsanow şäherinden Gabriel Persiýanow.

Ine, Ukraina topragynda, 3-nji Bis shahtanyñ golaýynda Panfilow gahrymanlarynyň edermenligi gaýtalandy. Ol hakda Sowet Soýuzynyň ähli gazetlerinde yazdylar. Frontçy şahyr Wiktor Golowanowyň wepat bolan gahrymanlara bagyşlanan goşgusy:

Скалой неприступной в бушующем море
Стояли атаевцы в грозном бою,
С решимостью твердой и гневом во взоре
Дралися геройски за землю свою.

Они в нашем сердце. как братья родные,
Простые, но гордые славой своей.
Атаевцы, наши орлы боевые,
Вас любит страна, как своих сыновей.

Когда над землею рассеются тучи,
И снова Отчизна, как сад, зацветёт,
О вас, сыновьях, дорогих и могучих,
Страна наша гордые песни споёт.

Sowet Soýuzynyň 1943-nji ýylyň 31-nji martyndaky karary bilen leýtenant A. Ataýew aradan çykandan soň Sowet Soýuzynyň Gahrymany diýen ada eýe boldy. Onuň bilen söweşen söweşijileriň hemmesi aradan çykandan soň 1-nji derejeli Watançylyk urşy ordeni bilen sylaglandy.

1968-nji ýylda, Belaýa Kalitwa şäheriniň azat edilmeginiň 25 ýyllygynda, ataýewçileriñ söweşen ýerinde atsyz belentlikde ýadygärlik guruldy we bu beýikligi "Ölmezlik belentligi" ("Высотa Бессмертия") diýip atlandyrdylar.

Çeśme: Герой Советского Союза Белов Г.А. - из книги "Путь мужества и славы" - в книге "Слава башкирских конников" /Авт. - сост. Ф.Н. Вахитов, Н.И. Камалова. - Уфа: Китап, 2005, с. 57-59.

Состояние архива

● Полный текст

● Сохранено комментариев: 14/14

Опубликовано на сайте: dostluk.ru · Источник: копия Web Archive — dostluk.ru, 6 августа 2020 · Открыть оригинал ↗

Комментарии 14

Türkmenistanyñ ilkinji halk şahyry Durdy Gylyjyñ Ataýew atly goşgusy bolmaly.
Urgencli, hany, tapaly ony halypa?!
Okuwçy döwrüm okapdym. Gowy goşgy, tapsam goýaryn şu mowzuga.
Urgencli, öňürdipsiň-aý, agam. Menem şol goşgyny agzajak bolup durdum.
Urgencli, Watanyñ buýrugyn ýerine ýetirip,
Beýik ada eýe boldy Ataýew.
Halky üçin ençe işler bitirip.
Könelmez at-abraý aldy Ataýew ....

diýip başlanýan bolmaly özä.],
Ine, gowy tema! Buýsandym. Ýene bar bolsa şeýle ýazgylardan, ýetirip dursaň höwes bilen okardyk.
Aý berekella!Başga-da gahrymanlar hakda barmy?
Best boy, bizde gahrymanlar kop, nesip bolsa yakynda Tahyrow hakynda paylashjak
В этих кровопролитных боях навсегда увековечил своё имя славный сын Туркмении гвардии лейтенант Аннаклыч Атаев[1]. Его сабельному эскадрону в составе 29 человек было приказано овладеть укреплённой высотой и удерживать её, прикрывая 112-ю кавдивизию от удара противника во фланг и тыл. Эскадрон лихим налётом выбил гитлеровцев из нескольких кирпичных построек и закрепился на высоте. Противник постарался вернуть этот важный опорный пункт. Немецкие автоматчики при поддержке артиллерии и бронемашин в течение одного дня семь раз безуспешно атаковали горстку конников.
На следующий день эскадрон Атаева был атакован батальоном немецкой пехоты с 16 танками. Вооружение кавалеристов составляли только автоматы, карабины, шашки, два-три десятка противотанковых и 60 ручных гранат, 40 бутылок с горючей смесью. Кавалеристов осталось в живых только 16 человек, да и те были изранены. А все же не покинули высоту…
…Все смельчаки погибли в этом бою, но задачу свою выполнили до конца…
Смертью храбрых пал и отважный командир эскадрона гвардии лейтенант Аннаклыч Атаев, удостоенный посмертно высокого звания Героя Советского Союза.

— Герой Советского Союза генерал армии Хетагуров Г. И. Исполнение долга. — М.: Воениздат,1977. — С.111-112.
Rakitich, Bu ganly söweşlerde Türkmenistanyň garawullarynyň şöhratly ogly leýtenant Annaklyç Ataewiň adyny ebedi öçürdi [1]. 29 adamdan ybarat gylyç eskadrony berkitilen beýikligi ele alyp, ony saklamagy buýurdy, 112-nji Kawalry diwiziýasyny gapdalyndaky we arkasyndaky duşman hüjümlerinden gorady. Eskadron hüjümi amala aşyran faşistleri birnäçe kerpiç binalardan çykardy we beýiklikde özüni tanatdy. Duşman bu möhüm berkitmäni yzyna gaýtarmaga synanyşdy. Artilleriýa we sowutly ulaglar bilen goldanýan nemes suwasty gämi ýaragçylary, bir günde ýedi gezek az sanly atlylara hüjüm etdi.
Ertesi gün Ataýewiň eskadronyna 16 tank bilen nemes pyýada batalony hüjüm etdi. Atlylaryň ýaraglary diňe pulemýotlardan, karbinalardan, şaşkalardan, iki ýa-da onlarça tankdan we 60 el granatyndan, ýanýan garyndy bilen 40 çüýşeden ybaratdy. Atlylar bary-ýogy 16 adamdan halas boldular, hatda ýaralananlaram bardy. Şeýle-de bolsa, beýikligi terk etmediler ...
... Bu söweşde batyrgaýlaryň hemmesi öldi, ýöne olar öz wezipesini ahyryna çenli ýerine ýetirdiler ...
Sowet Soýuzynyň Gahrymany diýen ýokary derejä eýe bolan garawul eskadronynyň batyr serkerdesi, leýtenant Annaklyç Ataew hem batyrlaryň ölüminde aradan çykdy.

- Sowet Soýuzynyň gahrymany, goşunyň generaly GI Hetagurow. - Moskwa: Harby neşir, 1977. - S.111-112.
A.Ataýew türkmen gahrymanynyň ýatan ýeri ýagty jaýy jennetden bolsun! Şeýle gahrymanlar köp bolsun ! Watan üçin özleriniň janyny orta goýup söweşenlere şöhrat bolsun!
Yatan yerleri yagty, jaylary jennetden bolsun.
Meniň bedirkentimden meshurlar chykandyr Han Juneyt, A. Atayew, Beki seytakow, Balysh Owezow...