Sowal: Pygamber Serwerimiziň aýallary urmak barada maslahat berendigi aýdylýar. Muňa nähili düşünmeli?

Birinjisi: Gopgunçyl, hiç zatdan utanyp-çekinip durmaýan we aýagyny gyşyk basmagyndan gorkulýan aýallara erkekleriň ilkinji etmeli işini nesihat bermekdir.
Aýallar siziň gol astyňyzdadyrlar, islän işiňizi ederler, nesliňizi dowam etdirerler, siz hem bir ýol görkeziji ýaly nesihat berersiňiz, Hak ýoluna çagyrarsyňyz we ondan adamkärçilikli bolmagy talap edersiňiz. Olaryň käbir ejiz gelýän we bärden gaýdýan ýerleri bardyr. Bu meselelerde siz mydama olara daýanç bolmalysyňyz we istikamat ýoluny görkezmelisiňiz. Belki olar özleriniň artykmaç taraplaryny ulanjakdyrlar, emma size düşen ilkinji wezipe olary Hak Tagalanyň dogry ýoluna düşürmekdir. (Feizuhünne) emri iň gysga we asyl manysy bilen muny düşündirýär.

Ikinjisi: Aýallaryň erkeklere dişiniň ötýän we olardan üstün gelip biljek ýeri ýatak jaýydyr. Ol ýerde aýal erkekden üstün geläýse, durmuşyň başga meselelerinde erkek oňa sözüni diňledip bilmez. Ine olaryň hökümini ýöredýän şol
ýerinde erkek edep çägini aşmazdan we eden işini öýüň içindäkilere ýa başgalara duýdurmazdan, öýdäki mähremligi gorap aýalynyň jogabyny bermek eradasyny ýerine ýetirer hem-de şol ýerde ýeňilmese psihologik taýdan aýalyň amana gelmegi aňsat bolar. Ýöne örän inçelik bilen çemeleşilmegi talap edilýän bu meselede öte geçmeden we bärden gaýtmakdan gaça durulmalydyr. Çünki bu ýag-
daýlaryň ikisinde-de garaşylan netijäni almak mümkin däldir. Erkek öýden çykyp gitmeli däldir, özüne başga bir düşek hem düşenmeli däldir. Şol bir düşekde belki, aýalyna arkasyny öwrüp ýatyp biler. Şeýtmegi bilen onuň aýalynyň jogabyny bermek eradasyny berjaý etmekden gaça durmaýandygy belli bolar. Netijede ony öz emeli bilen özüne boýun egdiren erkek kişi aýalyna artykmaçlyklaryny ulanmaga pursat bermän, onuň mensiremek häsiýetini ýüze çykarmasyna, öz menligi bilen jogap berdigi bolar.
Emma, aýatda aňladylan hususlaryň belli bir tertip içinde aňladylandygyny ýatlatmak gerekdir. Her niçik bolanda-da, Ebu Hanifä görä «wawlar» mutlak jem üçin bolsa-da, jumhura gýrä tertip üçindir we belli bir yzygiderligiň saklanmagy şertdir. Ýagny, ilki bilen nesihat gelýär. Eger nesihatdan hiç bir peýda bolmasa, onda ony düşeginde öz meýline goýmagy synap görmek gerek. «Wejürühünne filmadajin» emrine biz şeýle düşünýäris.

Üçünjisi: Kä halatlarda bu edilenleriň hiç biri hem täsir etmän biler. Aýal häsiýetsizligini dowam etdirer. Ine, bu nokatda belli talaplaryň çäginde öte geçmezlik şerti bilen çala urmak üçünji tapgyrda kabul edilen bir çäredir we «Wadribuhünne» şuny görkezýär.
Ine, bu üç tapgyry göz öňünde tutup meselä şeýle garamak zerurdyr. Ýogsa isle peýdasyna, isle zyýanyna baryp urubermek dürs däldir. Bir gezek urmak uly bir mesele däldir. Medine döwründe erkekler gelip Allahyň Resulyna aýallarynyň gylyksyzlyklaryndan şikaýat edipdirler. Ol hem «Gaty agyrtman ýuwaşja çalyň» buýrupdyr. Bir müddet soňra bolsa sagadat öýleri ärlerinden taýak iýip, şikaýata gelen aýallardan dolupdyr. Pygamberimiziň päk aýallary bu ýagdaýy Iki Jahan Serwerine duýdurypdyrlar. Mundan soň Allahyň Resuly sahabalary mesjide toplap: «Aýallaryňyzy urýandygyňyzy eşitdim. Mundan beýläk aýallary urmak bolmaýar » buýrupdyr. Ilki olara rugsat berip şikaýatyň döremegine mümkinçilik beripdir. Soňra şikaýat edilenden soň «Urmak bolmaýar» diýip meseläni kesgitli çözüpdir.
Aýallaryň urulmaly däldigi barada Allahyň Resulynyň birnäçe hadysy şerefleri bar. Bu hadyslar aýatda mazmun şekilinde berlen käbir hususlary giňişleýin beýan edýär. Aýratyn hem gündiz aýalyny mal ýaly urup, gije-de ýany-
na girýän ynsanlary berk ýazgarypdyr . Gije aýaly bilen ähli baglanşyklaryny ýolup ýerinden örenleri aýyplapdyr.

Urmak iň soňky we mejbury ýol hökmünde rugsat berlen bir hereketdir. Ýokarda-da belläp geçişimiz ýaly birinji we ikinji maddalaryň peýda bermedik ýagdaýynda ullanylyp bilner. Ýagny, bu seýrek duş gelýän, kadadan çykma bir ýagdaýdyr. Başga çäreler bilen ýola gelmeýän we diňe urup ýola getirilmegi talap edilýänler muňa girýärler. Uraňda-da erbet şikesler goýman, aýratyn hem ýüzüne urmajak bolmalydyr. Çünki Allahyň Resuly «Wettekil wejhe » (Ýüzüne urma) buýurýar.
Ýüz Hak Tagalanyň rahmaniýet we rahymiýetini görkezýän iň parlak aýnadyr. Ýüzde bu manyny berýän şekil bardyr we bu sebäpden ýüze urulmaly däldir. Aslyýetinde urmagyň maksady onuň utanjyny we namysjaňlygyny oýarmakdyr. Munuň üçin iň netije bererli care näme bolsa şol ulanylmalydyr. Men şu setirleri ýazýarkam elli töweregi ýaşymda, emma şindem başlangyç mekdepde okaýarkam mugallymymyň çalaja gulagymdan tutup: «Senimi?» diýşini şindem ýatlaýaryn. Ýatladygymça-da şol jeza bilen berlen nesihaty edil şu gün alan ýaly duýgyny başymdan geçirýärin.
Aýaly urmagy ony dogry ýola getirmek, terbiýe bermek üçin görülmeli iň soňky çäredigini aýtdyk we onuň asla erbet jan agyrdyjy bolmaly däldigini sözümiziň üstüne goşduk. Mundan başga-da şu ýagdaýy hem aýtmalydyrys. Terbiýe bermek düşünjesine girmeýän, jan agyrdyjy urgulary üçin erkek Allahyň öňünde jogap bermeli bolar we beýle hereketlere asla rugsat berlen däldir.
Eger nesihat bilen onuň düzelmeginiň pikirini edýän bolsak we nesihat bermegiň ähli ýollaryny ulanýan bolsak, onuň düşegini terk edip garşysyna gitsegem, buýsanjyny aýak astyna alman, ony kemsitmän, diňe gowy bolmagynyň aladasy bilen çala urmakdan peýda geljek bolsa, diňe şonda bu ýoly saýlamalydyrys. Ýogsa, meniň garşyma gidýär, galmagal turuzjak bolýar diýip aýalyňy haýwan ýenjen ýaly ýençmek, maksatsyz, manysyz, nadanlarça hereket etmekdir we bu hereketi üçin Allahyň erkekden jogap sorajagy şübhesizdir. Bu kada ähli terbiýeçilik işlerinde-de şeýledir. Meselem, bir mugallym okuwçysyny edep we terbiýe bermek maksadyndan başga maksat bilen urmaz, eger uraýsa ol hem hasaba çekiljekdir.

Sagbol aýdyňladanyňa. Ýöne dini ynançlar bölümine goýaýmaly ekeniň.

Indi, men sizden soraýyn, şular ýaly basgançak-basgançak çäreleri görüp, ahyr soňunda barlan urma çäresine haýsy akyl we mantyk eýesi garşy gidip biler. Şeýle hem oňyn täsir edip, ýüz aýaldan bir aýaly ýola getirjegem bolsa, yslam dini näme üçin bu çäräniň öňüne böwet bolsun? Bu bir terbiýe bermegiň usulydyr. Serwerimiz «uruň» diýende muny göz öňünde tutup diýendir. «Urmaň» diýen wagty bolsa, gynamak, sütem etmek, jepa görkezip ar almak maksady bilen urrulmakdan aýallary goramak üçin diýendir.
Bu meselä degişli akyla gelip biljek ýene bir aýratynlyk şudur. Aýal ärine gulak asman baş göterendigi üçin urlup bilýär-de, erkek olar ýaly hereket edende aýal name üçin ony urup bilmeýär?
Çünki, erkek ýolbaşçydyr. «Errijalü kawwamune alennisa » aýaty muňa delildir. «Bima faddalallahu badahüm ala badyn», Allah käbiriňizi käbiriňize käbir nokatlarda üstün kylandyr. Erkegiň birnäçe babatlarda aýaldan üstün ýerleri bardyr. Emma, bu üstünlige birmeňzeş bedenlerdäki synalaryň artykmaçlyklary ýaly garalmalydyr. Meselem, erkek kişi eger bedeniň gözi bolsa aýal gulagydyr ýa-da erkek beýnisi bolsa, aýal ýüregidir. Ikisiniň arasynda ine şeýle berk baglanşyk bardyr. Biri bedene gan aýlandyrsa, beýlekisi ýaşadar, birinde bir näsazlyk bolsa beýlekisi durar. Ýaşaýyşlary biri-biriniň iç-içine geçip giden bir bedeniň aýry-aýry synalary ýalydyr. Bu ýagdaýy kabul etmek bilen birlikde doly manysynda erkegiň aýaldan üstündigini hem inkär etmeli däldiris.
Erkek bütin bir ýylyny işjeň ýagdaýda geçirip biler. Käte iň agyr işlerde işlär. Fiziki we psihologiki taýdan mydama has güýçlüdir. Günbatar dünýäsi hem iň agyr işlerde erkekleri ulanýar. Magdanlarda işlemeli işçiler diňe erkeklerden alynýar. Aýal bolsa aýyň belli günlerinde köpçülikden çete çekilmäge mejbur bolýar. Bäbegi dünýä inen döwründe iki aýa golaý wagtlap işjeňligini ýitirýär. Özüne erk edişi we gurby peselýär. Islendik wagty köpçülige baryp bilmeýär. Käbir ýagdaýlarda iň mukaddes amanadyny aldyryp iliň ýüzüne göni bakyp bilmez ýaly bolup bilýändigi üçin seresaply bolmaga mejburdyr. Mähremlerinden birini ýoldaş edinmän uzak ýerlere ýola çykyp bilmeýär.

Bularyň ählisini beýdip sanap oturmagyň hajaty ýok hasap edenlerimiz ýaly, hemmä belli ýagdaýlary hem nazara aljak bolsak, erkegiň aýaldan üstün ýerleri inkär ederden has köp bolup orta çykar. Munuň bilen birlikde jemgyýetiň jynslaryň ikisine-de mätäçdigi düşündirişi talap etmeýär. Aýal ýiti duýgurlygy we kalbynda göterýän näzikligi, dözümsizligi bilen erkekden has üstündir. Şonuň üçin çaga enäň seredeni dogry hasap edilýär. Çünki, bu erkegiň hötdesinden gelip biljek işi däldir. Emma, ol daşarky hadysalaryň täsirine has çydamlydyr. Hawa, ol has agyr
işleri ýerine ýetirip biljek derejede güýçlüdir.
Gijäniň ýary çaga aglamaga başlanda käte kakasy çydaman başga otaga geçip ýatar. Ene bolsa başga otagda ýatanam bolsa çaganyň aglaýan otagyna ylgar. Kä halatlarda daňdana çenli çagasynyň başyny saklar oturar. Ol ýüreginde çagasyna gezek gelende haýran galdyryjy geçirimlilik, mähremlik göterýändir. Hatda bu barada şeýle bir rowaýat hem aýdýarlar. Çaga enesiniň etini kesip dograýarmyş. Ýüregine gezek gelende oňa-da pyçak uranmyş. Emma şol iki arada elini kesdirip «Wäk eje» diýenmiş. Pyçak urlan ýüregem «Jan balam» diýip seslenip, kesilen barmagyň daşyna saralyberenmiş. Elbetde, bu bir rowaýat. Emma, hakykatdanam bir doň ýürek perzent enesine zulum etse, soňra-da başyna bir iş gelse, ýene «Jan balam» diýip, enäň oňa kömege ylgajakdygyna şübhe ýokdur. Ine bu duýgusy bilen aýal erkekden üstündir. Bu artykmaçlyk, bu üstünlik ýerinde ulanylan mahaly gaty uly haýyr işlere wesile bolup biler.
Aýal nesil ýetişdirýär. Gowy tälim we terbiýesi bilen olary adamkärçiligiň çür başyna çykarýar. Erkek ömrüniň köp bölegini maşgaladan daşarda geçirýär, aýal bolsa ertirden agşama çenli şemala titreýän ýukajyk perde ýaly çagasynyň ýanynda titrär we oňa adam bolmagyň ýollaryny salgy berer.
Tutuş dünýäleri özüne boýun egdirenleri eneler ýetişdirýär. Adamzadyň buýsançlary bolan beýik şahsyýetleri hem eneler kemala getirýär. Aýal ozone degişli bu başarjaňlyklaryny, erkek hem özüne degişli gaýratlaryny orta goýsa, bu ikisiniň birikmeginden jennet howasynda ýaşaýan bir maşgala we fazyletden doly bir jemgyýet emele geler.

Erkek aýalsyz, aýal hem erkeksiz bolsa kemlidir. Şonuň üçin ähli zadyň ýerbe-ýer bolan ýeri jennetde Hezreti Adam atanyň yz ýany Hezreti How enemiz ýaradylypdyr. Eger ilki ýaradaylan How ene bolsady, yz ýanyndan Adam ata-da ýaradylardy. Çünki ikisi-de biri beýlekisiz oňup bilmeýär...
Aýal içeriň işlerini, erkek hem ondan daşardaky işleri ýerine ýetirmek bilen borçlandyrylandyrlar. Erkegiň işleriniň özüne görä kynçylyklarynyň bolşy ýaly, aýalyň etmeli işleriniňem edil şonuň ýaly görgüsi bardyr. Emma, «magrem» sebäpli «magnem» esasynda (zähmete görä rehnet) erkegiň öýde baştutan bolmagy onuň jogapkärçiligini has-da agraldýar. Şonuň üçin hem aýalyň we çagalaryň eklenji, tutuş ýaşaýyş şertleriniň üpjünçiligi erkege degişli wezipeleriň içinde hasaplanylýar.

bu yazgyny edebiyat bölümine dael-de, dini ynançlar bölümine goysang has gowy bordy. edebiyat bilen naeme dahyly bar?

Bu günki gün feministleriň teklip hökmünde aýallaryň hak-hukuklary baradaky aýdýanlary aslynda aýaly belent derejelerinden alyp, aýak astyna düşen hor-homsy, zelil hala getirmek diýmekdir. Gyşyna çyplak, tomusyna bolsa paltoly,
ýüň eşiklere dolanyp gezmek näme bolsa, aýaly erkekleşdirmek hem şonuň ýaly herekete meňzeýär. Aýal öz ornunda goýulsa soltandyr, beýikdir we hatyn kişidir. Erkek hem öz ýerinde hormata laýyk bir arkadagdyr. Bu görnüşdäki degişli orunlary çalyşmak isleýänleri Allahyň Resuly näletleýär . Çünki, olar tebigy ýaradylyşa garşy gidýärler. Ynsany düzýän synalaryň ýerini çalyşmak, gulagy dyzçangyň ýerinde, burny göbekde ýa-da gözleri dabanda ýerleşdirmek ony nähili hala getirjek bolsa, erkegiň we aýalyň ýerlerini çalşyrmak hem olary şol hala getirer. Aýal aýal ornunda bolup, erkek hem öz ornunda durup bildigiçe owadandyr, tebigydyr. Tersine hereket etmek bolsa, ýaradylyşa we tebigylyga garşy uruş yglan etmek ýalydyr.

atawatan:

bu yazgyny edebiyat bölümine dael-de, dini ynançlar bölümine goysang has gowy bordy. edebiyat bilen naeme dahyly bar?

Dogrudanam kiçiräk ýalňyşlyga bolupdyr eken. Kitapdan alanlygym sebapli edebiyat bolumini saýlapdyryn welin dogrudanam muňa dini ynançlar bölümi laýyk ýalak bolup dur. Indikide göz öňüne tutaryn.

Häzir hem giç däl. MOWZUGY DÜZELT-den dini ynançlara alsaň bolar... 

Sagbol Hakykat dost

Gaty gowy ýazgylary goýupsyň. Minnetdar.

sagbol paylashanyn uchin

pethulla kulen name ishleyar bu yerde

Hakykat dostum sagbol gaty gowy jogaplar ýazypsyň. Aslynda Sylapmene-de sagbolsun aýdýan. Sebäbi köňlüňe gelip biljek şübheleri şu ýerde aýdýar welin, jogabyny degişli agzalardan eşidip ýüregimiz ynjalýar. Munuň ýaly şübheler diňe hristiýanlarda däl musulmanlarda-da bolup bilýär. Sylapmen şübhesini aýtmadyk bolsa Hakykatyň jaýdar ýazan jogaplaryny kim bilýär biz okap bilmezdik. Allanyň buda bir gudraty-da. Bir hristiýanyň üsti bilen beýleki musulmanlaň içine girjek şübhesini aýyrýar. Hakykat we Sylapmen ikiňizem sagboluň.

Hakykat Umumy Gürrüňdeşlige goýaýmaly ekeniň. Bu mowzuk umumy gürrüňdeşlige degişli.