GRIPP (saglyk gundeligi)

Salam hormatly agzalar. Duynki teklibimin agzalar tarapyndan onayly gorulmeginin netijesinde her gun bir kesel barada gysgacha in wajyp yerlerini rayatlaryn dushnukli dilinde yazmakchy. Bu gunki keselimiz Gripp.

GRIPP

Gripp (dumew) keseli butin dunyanin yuzunde in yayran yokanch kesellerin biri bolup, koplench adamlar tarapyndan kan bir gorkylmayan, uns berilmeyan keseldir. Gripp wirus tarapyndan doredilip esasan hem dem alysh we beyleki ulgamlaryn zeperlenmesi bn hasiyetlidir.

Gecish yollary: dine adamlarda kesel doretyan gripp wiruslary adamdan adama dine howa damja yoly bn yokushyar. Dine H5N1 (gush gribi) adama gushlardan we H1N1 (donuz gribi) donuzlardan ynkushyp bilyar. Donuz gribi kontakt yol bn hem gechip bilyar.

Mowsumliligi- adamlar guyz-gysh we gysh-yaz aylary kop keselleyarler.

Taryhy- adamzat taryhy XX asyrda 3 sany uly pandemiya gechirdi:
1- 1918 yylda H1N1 (ispanka) bn doredilen. 500 mln adam kesellap, 20-50 mln adam yogalypdyr.
2- 1957 yylda H2N2 (Aziya grippi) tarapyndan doredilen. Kesellanler we olenler barada maglumat berilmedi.
3- 1968 yylda H3N2 (Gong Kong grippi). Maglumat berilmedi.
4- 2009 nji yylyn 11 iyunda bashlady we 2010nji yylyn 10 awgustynda gutardy. Pandemiya hasaplanmady. Butindunya Saglygy Gorayysh Guramasy (BSGG) maglvmat bermedi, pandemiya hasaplamady.

Keselin gechishi, doreyish mehanizmi

1)Gizlin dowur 1-7 gun, ortacha 1-3 gun. Munda wirus dem alysh yollaryna aralashyar, yuzley epiteliya gatlagynyn oyjuklerinin ichine girip, onun ichinde kopelyar.
2)wirusemiya- epiteliya gatlagy zayalan wirus gana dushyar. Nasagda alamatlar yuze chykyp bashlayar. Kelle agyry, gyzzyrma, ishdasizlik, umumy gowshaklyk, damakda agyry, nemin yygnanmagy we sh.m.
3)sagalma ya da gayrauzulmelerin dowri. Eger adamyn immun ulgamy goreship bilse ya da dogry bejergi alsa, adam sagalyar. Eger bular bolmasa, onda wirusyn we wirusyn zeperlan nemli gatlagyndan dem alysh yollarynda kadada kesel doretman yashayan mikroblar gechip ozbashdak goshmacha kesel doretyarler (bronhit. Pnewmoniya, sepsis, laringit, gaymorit, traheit we sh.m.)

adaty yagdayda gripp keseli bn her yyl 100 mln adam keselleyar. Keselin olumchilik derejesi her 40 mun kesella 10 adam.

Keselin onuni alysh chareleri:

rasional kadaly iymitlenme, kesellilerden uzak durma, sowukdan goranmak.
Pandemiya bolan yagdayynda onuni alysh waksinasiyasy.
Nasagyn yanyna barylanda 4 gatdan az bolmadyk maska dakynmaly nasag we yanyna baran. Bir gezeklik Maska her 4 sagatdan chalshylmaly

bejergi meyilmamasy

1 wirusa garshy bejergi
2 simptomlara garshy bejergi
3 antibakterial bejergi
4 oksigenoterapiya-arassa howa, otagyn howasyny yygy chalshyp durmaly