Türkçäniň “ysy” gelýän "türkmen dili"
Türkçäniň “ysy” gelýän türkmen dili
Soňky döwürler türk dili Türkmenistanda has giňden
öwrenildi we ýaşlaryň köpüsi bu dili azda-kände bilýär. Okuwa zada gatnap öwrenmediklerem türk kanallaryny görüp öwrenýärler. Bu umuman erbet zat däl, yöne türk diliniň türkmen diline ýakynlygy sebäpli, käbir (ýa-da köp) türk dilindaki sözler ýa söz düzümleri göni alnyp, ýa-da türkmençä göni sözme-söz terjime edilip ulanylýar. Bu ýagdaý dilimizi baýlaşdyrýar diýip pikir edýänler hem ýok däldir, mumkin, belli bir derejede “baýlaşdyrsa-da”, dilimiz öz originallygyny ýitirer we türk dili tarapyndan assimilizasiýa edilmegine elter.
Ýagny diýjek bolýanym, terjime edilende, köp sözleri üýtgese-de, esasy zat şo original manysyny bermegi we ÇEPER terjime bolmagydyr.
Şu wagtjyk bolsa, aýdanlarym gury bolmaz ýaly, şeýle sözleri we sözlemleri tapmak üçin şu sahypamyzda “awa” çykdym. Eý, Hudaý, beýle “aw” bolçulygy, beýle “elpe-şelpelik” bolar öýtmändim. 5-6 sany mowzukdan öňümden çykanlary entek bular, soňabaka ýadadym, gaty köp eken. Belki şu wagt “aý näme samyrdap otyr-aý bi, nämboljak 2-3 sany sözi ulanamyzda” diýýänler bardyr. Ýöne, meň pikirimçe ýagdaý oýun-oýunjak däl eýýäm, şu wagt göze görünmese-de, ýene 20-30 ýyldan hazirki türkmen dilimizden nam-nyşan galmaz, originallygyny
ýitirer.
Bellik: Aşakda öz ýazan sözlemleriňize duşsaňyz,
gatyrganmazlygyňyzy haýyş edýän.
- “Owadan bolan soyguli dal, Soyguli bolan owadandyr"
- “Owadanlyk söýgülide däl, söýgüli bolmakdadyr.”
- hiçhili gutulma şansyňyz ýok.
- “halas bolmak mümkinçiligiňiz ýok.”
- "Bu zatlary etmek üçin dünýäde soňky güniň bolmagy şertmi?" (hökmanmy, zerurmy)
- ...şu bilen şu aralyga giryar diyip belli bir mekana sygdyryp bilmedim.
- Şu iki aralyga girýär diyip, belli bir meýdan kesgitläp bilmedim.
- diningi yaşamak
- diniň talaplaryny berjaý etmek.
- Milliyetçilik (beýle söz türkmen dilinde ýok, türkçedäki kontekste görä, “milletparazlyk”, “millilik” diýip terjime etseň bolar)
- medeniyeting bize ing yakyn yerde durandygyna düşüneris.
- Medeniýetiň biziň golaýjagymyzdadygyna göz ýetireris.
- eddil durnany gozunden urdyñ.(Tm dilinde beýle durnukly söz düzümi ýok)
- Aklyma näme gelen bolsa paylaşdym. (kelläme).
- medeniyet hakynda düşünjami aytdym. (“Düşünje” diýen söz tm dilinde bar, ýöne bärde “pikirimi” diýsek has göwnejäý boljak)
- Ya gulakdan duymamy?(Ýa myş-myşmy?)
- Gaty garyp bolan bir masgalada. (Örän garyp maşgalalaryň birinde.)
- sony bolmadyk dereleri bar. (bärde tm dilindäki “soňsuz” sözüni ulanmaklary hem mümkin, ýöne şonda-da “ys” aýrylanok, sebäbi tm dilinde “soňsuz derýä” diýlenok, “uç-gyraksyz”,“aňyrsyna-bärsine göz ýetmeýän” ýaly sözleri ulansak bolar.)
- gozyetimine cenli uzanan otluk meydanlary.(“gözýetime çenli giňäp gidýän..”)
- tanamaga çalyşalyň (“tanajak bolalyň” diýsek has göwnejaý)
- söweşler açmagyna garamazdan... (etmegine)
- shol video oynadylyp bilse. (wideo oýnadylmaýa, “at oýnadylýa”,
çaga oýnadylýa... - embed video gerekli... (gerek)
- turkmenistan yer alty baylyga bay. (ýer asty).
- bu zatlara son berilmesini isleyan.
- awtobusa munen bolmagymynahili islardim. (Awtobusa münen
bolsam, nähili gowy bordy.) - elyeterli bolsa kashga . Baryp gormeli hokman.(“elýeterli bolaýsa gowy bolardy”... “käşgä” türkmen dilinde hiçem türkçedäki manyny berenok, köplenç kinaýaly sözlemlerde ulanylýa, meselem, “ah, käşgä bir talantyň bolsa, orta çykyp aýdym aýdar ýaly”. Köçe diline terjime etsek “wobshe aýdym aýdyp bilenok” diýmek.
Состояние архива
● Полный текст
● Сохранено комментариев: 130/130
Опубликовано на сайте: teswirler.com · Источник: копия Web Archive — ertir.com, 8 мая 2012 · Открыть оригинал ↗
Комментарии 130
Bagyshlan, men dil bolmasyn diyjek bolmadym. Dilimizden peyda bolsun diyjek boldum.
Milleti duzyan dildir, yone milletsiz gul yaly yashap yoren adamlaram kan. Amerika, Singapur, Awstraliya, Braziliya yaly dilsiz, milletsiz gul yaly yashap yorenlerinem bardygyny unutmaly dal.
Özümize bolan hormatymyzy eger biz bermesek, hiç kim
elimizden alyp bilmez. (Gan di)
Dogry belläpsiñ, emma türk mekdepleri gutaranlar näme diyseñem öwrenshyär ysly gürlemäge. Yöne öz dilimizi özümiz goramasak, hichkimem goramaz, gayrat edeyli.
örän köp hat iberilipdir. belki, meň aýtjaklarymy ýazan bardyr diyip yigrimi minutlap heläk bolup okadym. Türkmençe iň az Aşgabatda gürleşilýär.Sebäbi häzir Döwlet edaralaryna ýüzlenip hat-dokument ýazanyňda Türkmençäniň gapdalyndan rusça ýazmaga hem rugsat berilen. Edaralarda 20-25 ýyllap rusça dokument düzýän Türkmen işgärler rus dilinde dolduryp getirmegiňizi isleýär. bolmasa işiň öwerlik ýagdaýda netije bermeýär. Bilemok haçan doly Türkmença geçiler. Daşary ýurt firmalar hem türkmençe bilen işgäri islänok. Türkçe diyipsiňiz. Aşgabatda Türk firmalaryň hemmesine jaň etseň Rus gyzy ýada rusça gürleýän türkmen gyzy Rus dilinde jogap berýär. gynanýan zadym Türkmençe sorasaň trupka ýüzüňe ýapylýar. Rusça ýada türkçe sorasaň işiň oňýar.rus gyzlaram türkçe bilýär. eneden dogup 40-50 ýyldyr Türkmen topragynda ýaşaýap türkmençe bilmeýän Ruslar 15 ýyl içinde türkçe öwrendiler.
meň görýän ýene bir meseläm bar. Aşgabada okama, işlemäge we ýaşamaga welaýatlardan gelen raýatlar öz tireleriniň şiwesinde gürlän wagty üstünden gülünjegini bilip rusça gürleýär. hemmämiz şeýle dälmi....
bir gün köne Jygyldykda ýüküm agyr bolany sebäpli Derwezeden çykan ýeriňde Süýji köke satýan Mähirli bir daýzanyň ýanynda sägindim. Daýza- Yz taraba geçäý ýadan bolsaň, diýip- boş ýere tarap ümledi. boş ýaşikler we karobkalaryň kölegesinde bäş minut ýaly oturdym. edil şol wagt dostlarymyň biri bilen telefonda gürleşmeli boldum. ýaňky daýza menden- oglum ...... my diýip sorady. men: -Daýza näme üçin soradyň, diýsem.
-ýaňy telefonda gürleşeňde ASSA ÝUWAŞ diýip gürlediň- diýdi.
- ASSA ÝUWAŞ diňe bir tiräň ýada etrabyň sözi däl. men Ahally diýsemem ynandyryp bilmedim.
Gynanýan ýerim şeýle mähirli daýzanyň kemsidiji äheňde gürlemegi boldy.
Aý how jan agalar. Nätdiňizaý muny. Nirik ýazsam +10 goýýalarow. Beýtmäň. Masgara edýäňizlaý. Menden düşnikli we gowy ýazýanlar barhow.
Atawatan, türkçe garylany hiç orsça bolmasa bolýa diýmek dogry däl bolaýmasyn. Meň üçin-ä her dil öz arassalygynda ýazylsa gowy. Şahsy ýigrenç ýa-da simpatiýa bolup biler milletlere garşy. Bu ýöne, ikisiniňem täsiriniň deň däldigini aňladanok. Häzirki türk dili başga türki dilleri birleşdirýän osmanly dili ýa-da hasam gadymy oguz dili düýbinden başga. Türkmen dili ýene bir başga dil bolup gitdi. Häzir haýsy dili garaňda-da tapawudy bar bize.
Aýhan, bärde gep plany ekenow diýdirjek bolýan, bilip ýa-da bilmek islemän edilýän ünssizlikden ýazylýan/gürlenilýän sözler, sözlemler barada gidýär. Ýokarda Öz medeniýetine şol bir wagtda diline eýe çykyp ösen ýurtlary ýazmansyň. Hytaýyň, Ýaponyň öz taýajyklaryna hi äsgermezçilik eden ýerlerini gördikmi. Orslar 11 dil bilse-de ene dilini suwara gürläp bilýändir. Dünýä bellileriň hijisem öz kökini unutýan däldir. Ene diliňi ünssizje gürlän bolmak ýa-da oňa-muňa meňzejek bolup ahlagyňy sarsmak köp bilmegi, meňzejek bolanyňa meňzändigiňi aňladanok.
name ucin shon aladasyny hokumet edenogka?
dostjan sen aydyanyn dogry we bu aydanlan bilen tmde yashayan laryn kopusi ylalashar.indi bolsa kellani galdyryp dash toweregine seret😆il janly zatdyr.- her janly zat ulalyar,ozgeryar,yashayar olyar(latyn dili olen dil msal)bizin dilimizde onden pars arap sozleri yomy eysem?????dunyade kop adamlar tarapyndan ulanylyan engish dili ol dil 130 dilden soz alan,shu wagt eng dili beriji dil(bir dowur pars arap dilidi beriji dil)onsonam ashgabattaha sheylede tmche galmady,restoranda ishleyan afissantlara tmche gurle diysen son yanynada gelenoklar hahahaha🙂100% arassa dil barmy sen bilyanmi sheyle dili?onsonam men turkleri halamok olary soyyandirin oydup pikir edayme ashgabattakylara aslada halamok hemmesi a* salak diyilyan turkler(mugallymlar degishli dal)bashga dilden soz almak dili baylashdyryarsana yenede bir sorag: hassa baryp gechmish olsun diyyaler tmchesi barmy?bolanja dilimizem bilmesek nalach edeli?bolyalay biz(turkmenler) entagem ors diyip olupyatyrs,olar dilimizi sheyle yagdaya getirdi. unileredagy ruscha bilmesen alanok ekenlera
pikirinize ters pikir yazan bolsam bagyshlan!
Pespäl, dogry aýdýaň dost, dil ösmeli. Ýöne öz dilimizde bar zatlaryň deregine başga zatlar getirip däl-de, ýok zatlary/sözleri (alynma sözler) girizmek bilen ösdürmeli.
aydanlaryn bilen ylalashyan. yone dilin ozi ulalyar yanky aydyshym yaly,janly zatda ol
kop kop sag bol, gozlap yordum su saydy🙂
ankarada bolanynyz bar bolsa ankara unisinde Berdi Saryyew bn gorushmegi maslahat beryanol adam dilimiz hakda kop zat bilyar. ssr yykylan wagty prof derejesini alypbilmandir,eden ishi bosha gidipdir sebabi bizin uniler beripbilomeyan eken ol wagtlar prof derejesini
Geçmiş olsun - türkmençelejek bolup Geçdigi bolsyn diýilýä welin bolmalysy Emgek bolup gitsin. Manysy ýene şoňa barýa, keselledigiň şu bolup geçsin, geçdigi bolsyn, keseliň ahyry gelsin diýmegi aňladýa.
Geçmiş olsun - türkmençelejek bolup Geçdigi bolsyn diýilýä welin bolmalysy Emgek bolup gitsin. Manysy ýene şoňa barýa, keselledigiň şu bolup geçsin, geçdigi bolsyn, keseliň ahyry gelsin diýmegi aňladýa.
G. Ezizowyn sozi bilen aytsak '' Ene dilim seresidir dillerin'' Ezizow sssr dowrunde yashasa-da gosgularynda rus sozlerini gaty az ulanypdyr.. Gepin tummek yeri islesen we yeterlik soz baylygyn bar bolsa arassa bir dilde gurlap bolyar.
berdi aga bu temada gaty kop zat bilyar yone hazir ol halk kopchuligine yuzlenipbilmeyandigini ayytdy we prof bolandan soz belki birzatlar eder.yazyan kitaplaram az dal we magtymguly pyragy azady hakda kop maglumatlary bar eken. elinde 1914de chap edilen gazet bar eken turkmenlen gazedi ady GULUSTAN
Şu temany gozgaýyn diýip ýördüm. Soňky döwür iş köp bolany sebäpli foruma az girmeli bolýan. Ýöne sen subutnama bilen has göwnejaý mowzuk açypsyň, men açan bolsam, munça bolmazdy. Berekella!
Öňräk Zaman gazetinde okapdym. Biziň okadygymyz habar diýen ýaly söz düzümi bardy. Diýjek bolýanym, dildäki türkleşme alamatlaryň döwürleýin metbugatda peýda bolmagy gutlanylmaly ýagdaý däl. Onsuzam Oguz hanyň dili biziň günlerimize çenli alynma sözlerden dürüşde boldy.
Goşmaça dil öwrenmekligi hiç kim inkär etmez. Men bir ýagdaýda inkär edýän: eger öwrenjek bolýan diliň ene diliňe zeper ýetirjek bolsa, beýle dili öwrenmegiň geregi ýok.
zaman turklen gazedi sheylede. yazyanlaram in az 10 yyl turkche okan adamlar bolmaly.neytiralni turkmenistan diyiben gazet bardy. ol yerdede dine ruscha yazyalar eyyam nache yyl bari
Sag bol dost, yürejigimden desedemlap geçip gitdin. Menin hem 1 sozum bar ekeni. Duzeldenin ucin minnetdar, indika berk bolars nesip bolsa 🙂 . Yone menin pikirimce gep garmakda dal-de garyp gurleyanlerinde. Menin tanyslarymyn kopusi garyp gurlaninden habary yok. Bilse duzeltmana calysardy belki. Kabirleri bolsa hakykatdan hem gopalmak ucinmi namemi garyp gurlan bolyar. Goy how, turkmen dili yaly bay dil yok. Yone biz bilemzok. Menin pikirimce biz, muny nadip basaryp bilersin cykalgalaryny gozlemeli. Dil owrenmek we beketmek ucin kop kitap okamak gerek, muny nadip basaryp bilers?! Oylanmaly, maslahatlasmaly...
Gaty gowy belläpsiň. Häzirki döwürde dil babatynda iň bir agyryly meseleleriň birimikä diýýän şu-da... Munuň bilen döwlet derejesinde göreşmek gerek. Ýokarda birnäçe agzalarymyz dürli ýollary aýdyp geçipdirler, belki-de ketdelerimiz haçan-da bolsa bu meselä çynlakaý çemeleşerler diýip umyt edýärin.