"GUSUL" HAKDA
Gusul
Gusul – ýuwunmak diýmekdir. Dini manysy – bedeniň hiç ýerinde iňňäň ujy ýaly ýer goýman ýuwunmak diýmekdir. Muňa halk arasynda «boý tahareti» hem diýilýär.
Gusul almagy zerur edýän ýagdaýlar
1. Jünüplik
a) Oýa ýa-da ukudadygyňa seretmezden, ihtilam bolmak, ýagny, iniň hapalanmagy. Bu – (ýagdaýyň nähili bolup geçendigine garamazdan) meniniň erkek we aýaldan şehwet bilen daşary çykmagydyr.
Aýal adam hem ukuda ihtilam bolup biler. Bu barada Ümmü Seleme radiýallahu anhadan şeýle gürrüň berilýär: «Enesiň ejesi Ümmü Süleým aýtdy: «Eý, Allahyň Resuly! Hakykatda Allah dogrynyň aýdylmagyndan haýa etmez. Aýal düýşünde jynsy gatnaşyk etse, oýananda näme etmeli?» Pygamberimiz: «Eger-de öl bolanyny görse, gusul almaly» diýdi. Ümmü Seleme «Aýal hem ihtilam bolarmy?» diýip, geň galyp sorady. Allahyň Resuly: «Hawa bolar. Erkegiň tohumy goýy akdyr. Aýalyňky bolsa suwuk we sarydyr. Iki suwdan haýsy öň gelse, ýa-da köp bolsa, çaga şoňa meňzär» diýip jogap berdi», (Ibni Maje).
Sowuk, agyr ýük götermek, hassalyk sebäpli meniniň şehwetsiz çykan ýagdaýynda hem-de mezi we wedi gelende, kişi jünüp saýylmaz. Şonuň üçin oňa gusul almak gerekmez. Onuň diňe tahareti bozular. Pygamberimiz bu barada «Mezide taharet, menide gusul bardyr» diýýär. (Şewkany, «Neýlül ewtar», I tom)
b) Jynsy gatnaşykda bolmak, erkegiň jyns organy haşefesine – sünnetli ýerine çenli giren ýagdaýynda meni gelse-gelmese, gusul almak aýala-erkege hökmandyr.
Meni – erkek we aýala degişli tohumdyr (nutfe, sperma).
Mezi – jynsy arzuw oýanandan soň, meniden öň erkek we aýaldan gelýän reňksiz suwuklyk.
Wedi – kä halatda buşuganyňdan soň gelýän goýy ak suwuklykdyr.
ç) Şehwet bilen ýerinden aýrylyp, bedenden çykan meni säbäpli gusul hökmandyr. Şehwet bilen ýerinden aýrylyp, şehwet gidenden soň bedenden çykan meni säbäpli Ymam Agzam we Ymam Muhammede görä, gusul alynmalydyr. Emma Ymam Ebu Ýusufa görä bolsa, gerekmez.
Myhmançylykda, saparda we sowuk günlerde düýşde şehwet bilen çykan meniniň ýoly beklenip saklansa we soň şehwet gidenden soň çyksa, bu ýagdaýda Ymam Ebu Ýusufyň görşüni saýlamak ýeňilligi sebäpli makul görlendir. Başga ýagdaýlarda gusul almak iň laýygydyr.
d) Ukudan oýanan kişi eşiginde öl görse, onuň mezidigini bilse, gusul hökman däldir, emma meni ýa-da mezidigini anyk bilmese, gusul almalydyr. Mezi ýa-da menidigini anyklamak üçin: eger-de jyns organy kiçelen bolsa menidigine, dik bolsa, mezidigine höküm edilýär.
e) Eger-de düşeginden turan kişi düýşünde ihtilam bolandygy ýadyna düşse, emma öl görmese gusul gerekmez. Ymam Muhammede görä, şeýle ýagdaýdaky aýal ätiýaçlyk üçin ýuwunmalydyr.
ä) Jyns organlaryna barmak sokulmagy sebäpli gusul gerekmez, emma lezzet alsa, onda gusul hökmandyr.
2) Haýz – aýbaşynyň tamamlanmagy we nifasyň – çaga dogulmagy sebäpli çilesiniň dolmagy bilen aýalyň gusul almagy farzdyr. Jünüp, haýz we nifas ýagdaýynda musulman bolan biriniň gusul etmegi farzdyr. Bu ýagdaýlardan arassa haldaka musulmanyň ýuwunmagy bolsa mendupdyr.
Состояние архива
● Полный текст
● Сохранено комментариев: 7/7
Опубликовано на сайте: teswirler.com · Источник: копия Web Archive — ertir.com, 23 июня 2012 · Открыть оригинал ↗
Комментарии 7
Gusulyň hikmetleri
Gusul almagyň ruhy we maddy peýdasy ummasyzdyr. Ynsan farzy ýerine ýetirende, hem Allahyň söýgüsine, hem-de razylygyna naýyl bolar. Şeýle hem gusul almak kiçi günälere-de keffaretdir. Pygamberimiz Enes b. Mälik hezretlerine ýüzlenip: «Eý, Enes! Gusul alanyňda mubalaga et. Şeýdip ýuwunsaň, günä we hatalardan saplanarsyň» diýdi. Hezreti Enes «Eý, Resulallah mubalaga nähili bolýar?» diýip soranda, Pygamberimiz: «Saçlaryň düýplerini doly ölle we endamyňy hapadan arassala» diýip jogap berýär.
Jünüplik – ybadat etmäge päsgel berýän magnewi bir hapalyk bolany üçin, ilkibaşda mü’mine agyr degýän, ony birahat edýän, ruhuny gysýan haldyr. Ýeriň jünüp gezýän adamlara bolan ýigrenji hakynda Allaha şikaýat edendigi hadyslarda aýdylýar. Jünüp adamlaryň ýanyna rahmet melekleri gelmez. Şonuň üçin salyh we takwa adamlar jünüp bolan ýagdaýynda, bu haldan gutulmaga howlugypdyr. Bütin gijäni jünüp geçirmekden örän gaça durupdyrlar. Bu işiň takwalyk tarapydyr.
Jünüp bolan adamy bişowlyk getirýän, hapa we nejis saýmak bolmaz. Onuň bilen gürleşmek dogry däl diýmek ýalňyşdyr. Esasy üns berilmeli zat – namaz wagtyny geçirmän ýuwunmakdyr. Şol aralykda jünüp bolan adam haram bolan zatlardan başga ýagdaýa görä nahar taýýarlap, iýip-içip, uklap biler. Ýer ýüzüniň ýigrenip, rahmet melekleriniň gaçýan adamy jünüplige ähmiýet bermeýän we bu ýagdaýa endik bolup, ony häsiýet edinen adamlardyr.
Gusulyň ynsan saglygyna peýdasy barada şeýle aýdylýar: Jynsy gatnaşykdan soň, ynsanyň ähli nerw sistemasy gowşaýar. Şol wagt bedende birgiden öýjükler ölýär. Güýçli ýadawlyk döreýär. Ýuwunmak bolsa bu ýadawlygy we gowşaklygy aýyrýar we bedene dynç berýär.
Gusul farz bolanlara haram saýylýan zatlar
1. Namaz okamak.
Jünüp bolan kişi agzyny bekläp biler, emma, haýz we nifas halyndaky aýal oraza hem tutup bilmez.
2. Kuran okamak.
Ýatdan ýa-da mushafa uzakdan seredip, Kuran okamak haramdyr. Ýöne, Kurandaky doga we sena aýatlaryny doga we sena niýeti bilen ýatdan okamak jaýyz görülýär. Mysal üçin, Fatiha suresini doga niýeti bilen okamak bolar. Kelemäni gaýtarmak, tesbih we tekbir getirmek hem jaýyzdyr.
3. Kurany Kerime el degirmek (bir aýat hem bolsa) haramdyr. Ýöne, ol gabyň içinde ýa-da bir zada dolanan bolsa el degirmek bolar.
4. Käbeýi Muazzamany togap etmek.
5. Zerurlyk bolmasa mesjide girmek.
6. Üstünde Kurany Kerimden ýazgy bolan altyn-kümüş, pul ýa-da şaý-sep, lewhany ellemek haramdyr.
Gusul farz bolanlara mekruh saýylýan zatlar
1. Dini kitaplary alyp okamak.
2. Eliňi, agzyňy ýuwman iýip-içmek.
Gusulyň sahyh bolmagynyň şertleri
Gusulyň sahyh bolmagy üçin aýallarda haýz we nifas ganynyň, erkeklerde bolsa meniniň doly kesilmegine garaşmak zerurdyr.
Erkek kişi meniniň doly kesilmegi üçin inzaldan (orgazmdan) soň ýa uklamaly, ýa-da az salym ýöremeli, ýa-da sähelçe bolsa-da buşugmaly. Bu çärelerden soň gusul alan kişiden ýene-de meni gelse, täzeden ýuwunmak gerekmez. Ýöne, bu çäreleri etmän ýuwnanyňdan soň meni gelse, şol gusul dürs däldir, täzeden gusul almak gerekdir.
Gusulyň syhhatynyň ikinji şerti bolsa endamyňda iňňäň ujy ýaly hem gury ýeriň galmazlygyna üns bermekdir. Eger galaýsa, gusul dürs bolmaz.
Plomba goýlan we gapladylan diş gusula zyýan berermi?
Hanefi mezhebine görä agyz bedeniň daşky bölegine girýär. Şonuň üçin farz bolan gusuly berjaý edeniňde agzyňy suw bilen doly çaýkamalydyr. Ýöne çüýrän dişe plomba goýlan, ýa-da gapladylan ýagdaýynda onuň aşagyna suw barmaýar. Bu meselede zerurlyk we te’amül sebäpli Ymam Muhammediň fetwasy esas alynýar. Oňa görä agzyň içindäki gaplanan we plomba goýlan dişler gusula zyýan bermeýär. Çünki bular zynat üçin däl-de, zerurlyk sebäpli edilendir. Ýöne zynat üçin diş goýdurylsa, ýa-da gapladylsa, gusul dürs bolsa-da, kişi günäkärdir. Bu hökümi öň bilmän eden biriniň soňra ol dişlerini aýyrtmagy hökman däldir. Eger-de, gaplanan we plomba goýlan dişleriň aşagyna gusulda suw geçirmek hökman diýlip kabul edilse, saglyk taýdan zyýanly we azaply bolardy. Saglygy goramak hem farzdyr. Şonuň üçin bu mubah derejesine girer. Netijede, gaplama ýa-da plomba goýlan dişler gusuluň sahyh bolmagyna zyýan bermez.
Ymam Serahsy «Mebsut» atly kitabynda Ymamy Muhammediň altyn diş goýdurmagyň ýa-da altyn gaplatmagyň hiç hili zyýanynyň ýokdugyny aýdyp geçendigini belläpdir. Häzirki döwrüň medisinasy hem kümşüň ýerine altyn diş goýdurmagyň saglyga has ýaramlydygyny aýdýar. Sebäbi kümüş agzyňy yslandyrýar.
Gusulyň farzlary
Gusulyň farzlary üçdür:
1. Mazmaza – agzyňy bir gezek doly çaýkamak. Dişleriň arasynda suwuň degmegine päsgel berjek galyndy bar bolsa, olary doly aýyrmalydyr.
2. Istinşak – burna bir gezek doly suw almak. Burunda guran hapa bar bolsa, şolary aýyrmaga üns bermeli.
Orazaly kişi bu amallary berjaý edende, suw ýuwutmakdan serasap bolmalydyr.
Mälikiler we şafygylar agzyň we burnuň içini bedeniň içki organy hasaplaýar. Olaryň pikiriçe, bulary gusul we taharetde ýuwmak farz däldir-de sünnetdir.
Hanbeliler agzyň we burnuň içini ýüze dahylly edýändigi üçin, taharetde hem gusulda olary ýuwmak farzdyr.
3. Bedeni bir gezek doly ýuwmak. Suwuň bedeniň ähli ýerine ýetmegi üçin, endamdan hamyr, mum, ýelim, boýag, dyrnak reňkleri ýaly zatlary doly aýyrmalydyr. Sebäbi bu zatlaryň bedene suw geçirmezligi mümkin.
Bu amallary üç gezek etmek sünnet sogabyny gazandyrar.
Gulakhalkalar üçin deşilen deşikleriň hem öllenmegi zerurdyr. Eger gulakhalka dakylgy bolsa, olary ýerinden gozgamalydyr.
Göbegiň hem barmagyň ujy bilen gowy ýuwulmalydyr.
Gür sakgally adamlar sakgalynyň düýplerine suw ýetirmelidir. Gaş we murt hem şeýle ýuwulmalydyr.
Aýallara uzyn ýa-da örülen saçlarynyň hemmesini öllemek hökman däldir. Esasy şert saçlaryň düýbüne suwuň ýetirilmegidir. Erkeklerde şeýle uzyn we örülen saç bar bolsa, olar hökman doly ýuwmalydyr. Çünki saç erkekler üçin zerurlyk däldir.
Gusul alanyňda agzyňy ýuwan wagtyň, oturtma-protez dişleri çykarmak gerekdir.
Gusulyň sünnetleri
1. Gusula «e’uzi-besmele» bilen başlamak.
2. Kalp we dil bilen gusula niýet etmek. Hanefilerden beýleki mezheblerde niýet farzdyr. Jünüplikden tämizlenmek üçin ýuwnandygyňy bilmek – niýet saýylar. Bu ybadat sogabyny gazandyrar.
3. Taharetdäki bolşy ýaly, miswak ulanmak, ýagny, dişleri arassalap gusula başlamak.
4. Gusulda ilki elleri soňra owrat ýerleri ýuwmak. Endamdan hapany ýuwup aýyrmak.
5. Namaz tahareti ýaly taharet almak. Eger aýaklaryň aşagynda suw ýygnanýan bolsa, aýaklary iň soňundan ýuwmalydyr. Taharet alanyňda Hanefi we Hanbelilerdäki agyz we burnuňy gowy ýuwmak farzy hem bir wagtda berjaý edilýär.
6. Taharet alanyňdan soň, ilki başyňa, soň sag we sol egniňe üç gezek suw akytmak. Suw akydanyňda bedeniň her agzasyny owkalap ýuwmak.
Ymam Mälik we Ebu Ýusufa görä, gusulda owkalanyp ýuwunmak farzdyr.
Bir adam agzyna we burnuna suw alyp arassalanyndan soň, akyp duran suwa, ýa-da howza, ýa-da deňze çümse, gusul aldygy bolar. Suwuň içinde bede-nini elleri bilen ýuwsa, gusulyň ähli sünnetlerini berjaý etdigi bolar.
Gusulyň adaby
Taharetiň adaplary şol bir wagtda gusulyň adabydyr. Ýöne taharetdäki kybla bakmak we doga okamak adaby gusulda berjaý edilmez. Owrat ýeriň açyklygy sebäpli, beýle etmek mekruhdyr.
Gusulyň iň möhüm edebi ýuwunýan wagtyň owrat ýeriňi örtmekdir.
Pygamberleriň ählisi haýa-şerimiň ynsanyň iň uly zynatydygyny nygtapdyr. Haýaly ynsan tenini aýratyn hem owrat ýerlerini başgalara görkezmegi halamaz. Onuň edep-terbiýesi muňa ýol bermez. Sahabalardan biriniň «Asmandan aşak gaçyp, parça-parça bolmaga razydyryn, emma owrat ýerlerimi başga birine görkezmäge razy däldirin» diýmegi bize nusga alarlyk mysaldyr.
Taharetde bolşy ýaly, gusul alanyňdan soň hem iki rekagat namaz okamak. Bu namaz okalanda nafile ýa-da kaza niýet etseňem bolar.
Gusulyň mekruhlary
Taharetde mekruh bolan zatlar gusulda hem mekruhdyr. Ýöne ýokarda belläp geçişimiz ýaly, gusulda doga okamak we kybla öwrülmek mekruh hasap edilipdir.
Gusulyň ýerine ýetirilişi
Gusul iki hili ýerine ýetirilýär.
1. Suwuň ýetmezçiligi, howanyň sowuklygy, wagtyň azlygy ýaly ýagdaýlarda gyssanmaç alynýar. Munda ilki iniňdäki hapalary ýuwup, soň üç gezek agyz hem burun çaýkalýar. Mundan soň bedende gury ýer goýman ýuwulýar. Şeýlelikde, gusulyň diňe farzlary berjaý edilýär.
2. Arkaýynçylykda bolsa ýene owrat ýerleri ýuwulýar, soňra namaz tahareti ýaly taharet kylynýar. Mundan soňpa ilki başyňdan, soň sag we sol egniňden suw akydylyp bedeniň üç gezek ýuwulýar. Suw akydylanda beden owkalanyp ýuwulýar. Iň soňunda aýaklar ýuwlup çykylýar.
Gusul bilen baglanyşykly käbir meseleler
1. Tahareti bozýan bir ýagdaý ýüze çykýança, gusul tahareti bilen namaz we beýleki ähli ybadatlar berjaý edilip bilner.
2. Gusul alyp durkaň, peşew dammagy, gan akmagy, dişiň ganamagy ýaly zatlar gusulyň dürslügine zyýan etmez. Şeýle ýagdaýda ynsan jünüplikden doly arassalanýar. Ýöne täzeden taharet kylmasa, şol gusul bilen namaz we beýleki taharetli berjaý edilýän ybadatlary amal edip bilmez. Şonuň üçin fykyhda: «gusuly bozan her bir zat tahareti bozar, emma welin, tahareti bozýan her bir zat gusuly bozmaz» diýilýär.
3. Gusul alyp durka agzyny, burnuny ýa-da başga bir agzasyny ýuwmandygyny bilen biri täzeden gusul etmän, diňe unudan ýerini ýuwýar.
4. Käbir jaýlaryň hajathanasy we hammamy bir ýerde ýerleşýär. Zerurlyk sebäpli şol ýerde-de gusul almak, taharet kylmak bolar.
₪₪₪ sagja bol ellerine saglyk ₪₪₪
Gusulyň görnüşleri
1. Farz bolan gusul:
Jünüplik ýa-da aýallaryň haýz, nifas hallary kesilenden soň gusul almak farzdyr.
2. Sünnet bolan gusul:
a) Juma namazy üçin gusul almak sünnetdir. Juma agşamy ýuwnanyň hem bu sünneti berjaý etdigi bolar. Alymlar dyrnak aýyrmak, goltuk we uýat ýerleriň gyllaryny aýyrmak işini şol gün berjaý etmegi maslahat beripdirler.
b) Baýram namazlary üçin ýuwunmak;
ç) Haj we Umre üçin ihrama girmezden öň ýuwunmak;
d) Arafatda wakfe üçin ýuwunmak hem sünnetdir.
3. Mustahap we mendup bolan gusul:
a) Jünüp ýa-da haýz, nifas däl ýagdaýda yslamy kabul eden biriniň gusul almagy.
b) Bulug çagyna ýetse-de, ihtilam we haýz bolmaýan gyz we oglanyň gusul almagy.
ç) Mekge we Medine şäherlerine girmek we Müzdelifede wakfa üçin gusul almagy.
d) Çaşyp özüňe geleniňden soň gusul almak.
e) Gadyr gijesi ýaly mübärek gijeleriň hormatyna gusul almak.
ä) Gan aldyranyňdan soň gusul almak.
f) Ölini ýuwanyňdan soň gusul almak.
g) Ýagmyr dogasyna çykmak üçin gusul almak.
h) Sapardan geleniňden soň gusul almak.
i) Günäsine toba etmek üçin gusul almak.
j) Jünüplikden tiz halas bolmak üçin gusul almak.
ž) Adaty ýuwunanyňda gusul almak.
sag bol . Gorjegin gowulyk bolsun. Mezi we Wedi barada oñ bilemokdum , indi öwrendim. Ýöne chyndanam Gusul almak gerekdalmika shol ýagdaýlarda?!
on az-owlak e6dipdim bu zatlar barada, gini6leyin yazanyn un SAOL!
Sagja bol dost yerlikli yazgy.sebabi tmtanda bilmeyan köp gusulsyz aýlanyp ýörler. Allajan hemmamizi bagyşlabersin
Minnetdar Shukur dost!👍